(© Apache)
Antwerpen! Zijn Onze-Lieve-Vrouwkathedraal! Zijn Havengebouw! Zijn Boerentoren!
Maar ook zijn goed boerende en nog beter dinerende bouwpromotoren. Zijn Land Invest Gate-schandaal. Zijn hoogbouw-favoriserende beleidsverantwoordelijken en lucratieve bouwovertredingen. Als dat geen redenen te over zijn voor een alternatief rondje sightseeing in de Scheldestad.
De vrienden van het vastgoed, het eerste boek van Apache, laat zien hoe in België toppolitici en immobonzen gouden zaken doen dankzij gekonkelfoes, geheime deals en bouwvergunningen-op-maat, en met weinig respect voor de democratische besluitvorming of bouwvoorschriften.
Opdat de lezers van het boek dat niet mocht verschijnen met eigen ogen kunnen zien wat die vriendjespolitiek en die grijpgrage handjes voor impact hebben gehad op het aanzien van Antwerpen, stippelde Apache een wandelzoektocht uit. Een onderzoeksjournalistieke citytrip die je meetroont langs stille getuigen van stedenbouwkundig wanbeleid, hotspots van gesmos met openbaar domein en plaatsen delict van belangenverstrengeling.
Van sterrenrestaurant ’t Fornuis tot naar de sterren reikende woontorens met appartementen van 1,1 miljoen euro: stretch je nekspieren, smeer je kuiten in voor (minimaal) twee uur urban exploring langs points of conflicting interest en gaap onbeschaamd omhoog als een geroutineerde ruimtelijke-rampentoerist.
Open hier de kaart met wandelroute.
Points of interest
1. Restaurant ’t Fornuis
Reyndersstraat 24
- Vermaard restaurant van Johan Segers, de Antwerpse ‘godfather van de klassieke keuken’, ook bekend van kookkanaal Njam.
- Michelinster sinds 1986, vier koksmutsjes of 17/20 in Gault Millau.
- Democratisch genoeg om bij de rosé gebakken kalfsniertjes en zwezerik in mosterd-dragonsaus toch nog frietjes te serveren.
- Een van de favoriete eethuizen, om niet te zeggen de bedrijfskantine van Erik ‘Land Invest Group’ Van der Paal.
- Werd op vrijdag 20 oktober 2017 afgehuurd voor de 45ste verjaardag van deze ‘favoriete bouwpromotor van Bart De Wever’. Onder de vijftig genodigden: het quasi volledige Antwerpse schepencollege.
- Ongenode gast die roet in de amuses kwam strooien: Apache, gewapend met een camera. Het Fornuisfilmpje maakte dit mekka voor bourgondische bon-vivants nog iets beroemder dan het al was.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: hoofdstuk Samen aan de feestdis, p. 10-11):
Het uiteenlopende ideologische profiel van Van der Paals gasten die dag in ’t Fornuis frappeert: van liberalen over oerkatholieken en belgicisten tot Luikse kaviaarsocialisten en Antwerpse Vlaams-nationalisten: allemaal prikken ze met plezier een vorkje mee. Er is dan ook één ding dat de disgenoten gemeen hebben: hun liefde voor het grote geld. Of beter, voor de grote vastgoedprojecten, de lucratieve miljoenendeals waarbij politici geacht worden de deuren te openen in dienst van lobbyisten, advocaten en projectontwikkelaars.
Rob Van de Velde maakt een buiging voor Erik Van der Paal. (© Apache)
2. Stadhuis Antwerpen
Grote Markt 1
- Bouwjaar 1565, architect: Cornelis Floris de Vriendt (1513-1575), renaissancestijl.
- Beschermd monument sinds 1936, in 1999 erkend als Unesco Werelderfgoed.
- Eén hoog bevindt zich het beroemde Schoon Verdiep, waar de gemeenteraad vergadert en de burgemeester kantoor houdt.
- Plek waar de democratische besluitvorming het in de voorbije twee ambtstermijnen meer dan eens moest afleggen tegen gekonkelfoes achter gesloten deuren.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: hoofdstuk Een voetbalclub als breekijzer, p. 218-219):
En ja, zo bevestigde De Wever, als er een handje te helpen valt, dan ‘konkelfoest’ de burgemeester wel eens: ‘Ik hoor vaak: ‘Op het stadhuis wordt er heel veel gekonkelfoesd.’ Wel, ik ontken dat dus niet. Ja, er wordt op het stadhuis van Antwerpen veel gekonkelfoesd. En ik denk dat dat doodnormaal is. Ik weet ook niet of dat vroeger ook zo gebeurde. Ik durf er een beetje aan te twijfelen. Maar ik durf het wel zeggen. Ik doe dat. Ik doe dat in het algemeen belang van mijn stad.’
3. Café Witzli Poetzli
Blauwmoezelstraat 8
- Een van de gezelligste en meest karaktervolle cafés van Antwerpen.
- Al sinds 1985 pleisterplek van de plaatselijke kunstscene.
- Hier komt elke zichzelf respecterende en voldoende gesubsidieerde artiest weleens wat belastinggeld van medeburgers omzetten in liquiditeiten. Maar wellicht niet zoveel belastinggeld als bepaalde bouwondernemers laten rollen in sterrenrestaurants.
- Ideaal terras voor een verfrissende Cola Zero in de schaduw van de kathedraal.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: inleiding, p. 8-9):
Op het snijpunt van publiek vastgoed en projectontwikkeling werden en worden in België gigantische bedragen verdiend. De politieke beslissingen over het al dan niet verkopen van publieke terreinen en gebouwen, en over het al dan niet verlenen van bouwvergunningen, hebben een fenomenale financiële impact. (…) Waarom is sommige politici er zoveel aan gelegen om de kassa van bevriende projectontwikkelaars rijkelijk te laten rinkelen? Die vraag overstijgt de Antwerpse skyline en een pasklaar antwoord is er niet. Een ding is wel duidelijk: alleen maar voor een Cola Zero is niet het juiste antwoord.
4. Woontorens Kattendijkdok
Kattendijkdok - Westkaai
- Het eerste bouwproject van Land Invest Group in Antwerpen.
- Zes woontorens op het Eilandje in de Montevideowijk met uitzicht over het Kattendijkdok. De eerste twee werden gebouwd tussen 2005 en 2009.
- 55 meter hoog, achttien niveaus waarvan twee ondergronds.
- Architecten: Diener & Diener, David Chipperfield, Tony Fretton.
- Vraagprijs voor een appartement van 140 m² met drie slaapkamers in een van deze torens: 1.095.000 euro.
- In deze blokken werden via Ogeo Fund miljoenen Luiks pensioengeld gepompt. Dankzij Optima Global Estate van Jeroen Piqueur gingen ze vlot van de hand.
- Lichte paniekaanval gekregen bij het vernemen van het prijskaartje van zo’n flat, waar je even van moet gaan zitten? Bar Paniek aan de overkant op de Oostkaai is een ideale plek om te bekomen met uitzicht op prestigieus vastgoed.
- Op de noordelijke kop van het dok ligt het Havenhuis, ontworpen door Zaha Hadid.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: hoofdstuk De Gentse connectie, p. 97-98):
Eind augustus 2016 mocht Jeroen Piqueur, de gevallen Optima-topman, in een interview in De Morgen zijn beklag doen over hoe onterecht hard hij werd aangepakt in de media sinds het faillissement van zijn Optima Bank. Het interview liet zich bondig samenvatten: Piqueur valt niets te verwijten, het is allemaal de schuld van anderen. Tussen de ontkenningen van het zonlicht door stond ook een duidelijke waarschuwing in het interview. De geadresseerde: Bart De Wever. Op een vraag naar de kwakkelende communicatiestrategie van toenmalig Gents burgemeester Daniël Termont (Vooruit) weidde Piqueur ongevraagd uit over Antwerpen: ‘is het Antwerps stadsbestuur hier al komen eten? Ja. Bart De Wever heeft hier al gezeten en ik heb nog een cadeau van hem gekregen. Een maquette van onze torens naast het MAS (Museum aan de Stroom). Die staat op mijn bureau, want ik ben fier op dat project. Politiekers zien promotoren graag, hoor.’
Met die uitspraak verwees Piqueur naar de vijf woontorens die Land Invest Group bouwde aan het Kattendijkdok, op het Eilandje. Joeri Dillen, de op het moment van Piqueurs uitspraak al vertrokken kabinetschef van Bart De Wever, begeleidde dat project als voormalig adviseur van toenmalig schepen voor stadsontwikkeling Ludo Van Campenhout en werd vervolgens directeur van de dochtervennootschap binnen Land Invest Group die de torens ontwikkelde om daarna kabinetschef van Bart De Wever te worden. De appartementen in de torens werden, op verzoek van Land Invest Group, verkocht door Optima Global Estate, de vastgoedpoot van Jeroen Piqueur. Optima Global Estate was het sluitstuk van de vermogensplanning die Piqueur aanbod aan zijn rijke cliënteel, vaak met zakken vol zwart geld.
De woontorens op het Eilandje aan het Kattendijkdok.
Tussen 2017-2020 werd op de Tunnelplaats de Lins Tower gebouwd (Foto: © Stef Arends (Apache))
5. Lins Tower
Tunnelplaats 3/8
- ‘Landmark building’ aan de Tunnelplaats, vlak bij de ingang van de Waaslandtunnel of Konijnenpijp richting Linkeroever.
- Vernoemd naar de Garage John Lins die op deze plek na WOII Britse automerken verdeelde. Later werd het een Renault-garage.
- Bouw: 2017-2020, ontwerp: Bold Architecten. Ontwikkelaar: Land Invest Group.
- 44 meter hoog, 12 bouwlagen, goed voor 74 appartementen en 288 studentenkamers plus commerciële ruimtes.
- In 2012 werd de site twee keer verkocht op één dag. Maurice De Velder betaalde er 5,8 miljoen voor, om zijn aanwinst prompt voor 9,09 miljoen door te verkopen aan Land Invest Group.
- Stad Antwerpen vroeg Land Invest Group zelf om een landmark building te bouwen. Tegen alle adviezen van de eigen administratie in werd het bouwvolume opgetrokken van 14.000 naar 22.000 m². Wat ook de winst voor Land Invest verder hemelwaarts stuurde.
- De harmonieregel, waarbij rekening wordt gehouden met de gemiddelde bouwhoogte in de omgeving, werd hierbij genegeerd.
- Met de hoogte van de Lins Tower als nieuw referentiepunt kon ook het Rijnpoortgebouw, het tot luxe-appartementen gerenoveerde kantoorgebouw aan de overkant van de Italiëlei, hoger worden opgetrokken.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: hoofdstuk De Tunnelplaats, p. 122-123):
De conclusie van de stedenbouwkundig ambtenaar was glashelder: ‘Gelet op het thans van toepassing zijnde RUP Binnenstad, hetgeen de harmonieregel en het referentiebeeld als uitgangspunten vooropstelt, is het juridisch-technisch niet mogelijk om binnen de voorschriften het project te vergunnen (…) Aan het college wordt voorgesteld om de stedenbouwkundige vergunning te weigeren.’
Het Antwerpse college schoof die argumentatie volledig opzij en stelde zonder verpinken helemaal het tegenovergestelde: ‘Het beleid volgt de zienswijze van de gemeentelijk stedenbouwkundig ambtenaar niet en wel om volgende redenen: de aanvraag respecteert de harmonieregel, de aanvraag is niet in strijd met het RUP, de aanvraag verbetert substantieel de leefkwaliteit in de buurt.’
Oorspronkelijk was de Antwerp Tower 24 verdiepingen en 87 meter hoog.
6. Antwerp Tower
Frankrijklei 5
- Wolkenkrabber in hartje Antwerpen, op het einde van de De Keyserlei.
- Officieel geopend op 9 mei 1974. Architecten: Jozef Fuyen en Guy Peeters.
- Oorspronkelijk 24 verdiepingen en 87 meter hoog, of na de Onze-Lieve-Vrouwkathedraal en de Boerentoren het op twee na hoogste gebouw van de stad.
- In de jaren 90 uitvalsbasis van criminelen als de Rus Riccardo Fanchini en de Israëliër Asher Doron.
- Sinds 2012 op de lijst van de 18 lelijkste gebouwen van Europa van de website StedenTripper.com.
- Bij de renovatie in 2019 werden twee verdiepingen toegevoegd. Sindsdien met 100,7 meter net iets hoger dan de Boerentoren.
- Een City Vibe appartement van 142 m² kost vanaf 732.000 euro. Een Serenity Penthouse op de bovenste verdieping maakt je 1.100.000 euro armer.
- Gert Verhulst, bekend van Samson, Studio 100, De Verhulstjes en zijn luisterend oor voor verkeerd begrepen witte mannen, schafte zich zo’n dakappartement aan.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: Deel 2: Het spel, p. 117-118):
Hoewel de woningmarkt tussen 2013 en 2019 met bijna 4,5% groeide, daalde het aantal eengezinswoningen in dezelfde periode van 76.697 tot 75.851. Het aantal meergezinswoningen (doorgaans zijn dat appartementen) steeg in dezelfde periode dan weer van 179.852 naar 192.172. Ook dat is het resultaat van een oververhitte vastgoedmarkt en een beleid dat grote en dure nieuwbouwprojecten faciliteert. Nochtans schreef de bestuursploeg van Bart De Wever die in 2013 aantrad expliciet in haar bestuursakkoord: ‘De stad wenst een groter aandeel van eengezinswoningen in het woonaanbod om gezinnen aan te trekken. Daarom is het omvormen van eengezinswoningen naar kleinere woonentiteiten niet wenselijk.’
In realiteit kromp het aandeel eengezinswoningen tijdens de vorige bestuursperiode met 1,6%. Daar is beleid à la tête du client niet vreemd aan. Zo beschreef Apache hoe havenbaas Fernand Huts, via zijn vastgoedvennootschap nv Feka, massaal woningen opkoopt in de Amanduswijk, zuidelijk van Park Spoor Noord, om er doorgaans een extra verdieping bovenop te mogen zetten en er huurwoningen van te maken. Daarvoor leverde het college de ene bouwvergunning na de andere af. In een aantal concrete dossiers werd daarvoor bijzonder creatief met de eigen regelgeving omgesprongen.
Bij de renovatie werden er nog twee verdiepingen bovenop gezet, en werd de kaap van 100 meter gerond. (CC BY-SA 4.0 DEED Zibkip (Wikimedia Commons))
7. Vastgoedproject Cordeel
Pelikaanstraat 112
- Wie het Centraal Station door de hoofdingang buiten gaat en links onder de gaanderijen doorwandelt, botst een paar honderd meter verder op een eenzaam huis omgeven door panelen die een bouwplek afschermen.
- Bouwgroep Cordeel mag hier straks twee torens van honderd meter hoog en een rits gebouwen neerzetten.
- Dit vereiste een reeks verregaande politieke ingrepen. Op verzoek van de projectontwikkelaar effende het Antwerpse college, tegen talrijke negatieve adviezen in, het pad voor Cordeel Group.
- Zo werd op het deel van de terreinen dat in handen is van Cordeel de bruto vloeroppervlakte fors opgetrokken.
- Het nieuwe ruimtelijk uitvoeringsplan is onmiskenbaar op maat van Cordeel geschreven. Niet zo vreemd, aangezien het mee door Cordeel betaald werd.
- Op 25 april 2022 keurde de Antwerpse gemeenteraad het ruimtelijk uitbreidingsplan Pelikaanstraat goed, ondanks verzet van de oppositiepartijen.
- Luchthaven Antwerpen adviseerde initieel negatief voor de bouw van de hoge torens. De maximale bouwhoogte bedroeg uit veiligheidsoogpunt in het licht van de aanvliegroutes van de luchthaven van Deurne 56,86 meter. Het advies van de luchthaven bleek na de door Cordeel betaalde ‘aeronautische veiligheidsstudie’ plots positief. Met als enige voorwaarde dat Cordeel een lichtbaken op de torens moet zetten zodat vliegtuigen de nieuwe honderd meter hoge obstakels op tijd opmerken.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: hoofdstuk Niets is te veel voor Cordeel, p. 199):
Tussen de torenhoge ambities van het bouwbedrijf en de realiteit stond immers nog het bpa. Dat fnuikte de ‘oude plannen’ om torens van honderd meter hoog op te trekken. En wat gebeurt er dan wel vaker in Antwerpen? Het college zette het licht op groen voor een nieuw ruimtelijk uitvoeringsplan waarin nieuwe bouwvoorschriften werden vastgelegd. Dat die nieuwe bouwvoorschriften volledig op maat van de verwachtingen van Cordeel Group zijn, is niet onlogisch. Het is Cordeel Group zelf dat betaalde voor het opstellen van het nieuwe ruimtelijk uitvoeringsplan. De vraag is waarom het college van Bart De Wever en de bevoegde schepen Annick De Ridder (N-VA) in het bijzonder de plannen van Cordeel niet enkel toelieten maar ook faciliteerden. Een bouwpromotor laten betalen voor zijn ‘eigen ruimtelijk uitvoeringsplan’ mag wettelijk niet.
Maar de stad lijkt zich daar weinig van aan te trekken. Al op 26 augustus 2016 zette het college het licht op groen voor de vervanging van het bpa Pelikaanstraat door een nieuw te schrijven ‘ruimtelijk uitvoeringsplan Pelikaanstraat’. De stad maakte er in haar collegebesluit geen geheim van dat het opstellen van zo’n plan gebeurde op simpel verzoek van Cordeel Group, die graag veel hoger zou bouwen. Eind juni 2021 werd dan de ‘voorlopige vaststelling’ van het ruimtelijk uitvoeringsplan door de Antwerpse gemeenteraad gestemd. De meerderheidspartijen, met de steun van Vlaams Belang, keurden de plannen goed. Groen, PVDA en CD&V stemden tegen. Wie dat nieuwe ruimtelijk uitvoeringsplan in detail bekijkt, kan moeilijk om de vaststelling heen dat het wel degelijk op maat van Cordeel is geschreven.
Op deze site bouwt Cordeel Group straks twee torens van 100 meter (© Apache)
De Van Thillo Tower aan het Mediaplein. (© Apache)
8. Van Thillo Tower
Mediaplein 1
- Op het Mediaplein (voorheen Kievitplein) achter het Centraal Station nam DPG Media in 2019 zijn intrek in een nagelnieuw gebouw.
- Hier zijn de redacties van onder meer Het Laatste Nieuws, Dag Allemaal, Humo, De Morgen en VTM Nieuws ondergebracht.
- Het strakke ontwerp van Binst Architects voor deze ‘interactieve mediatempel’ omvat een reusachtig videoscherm op de zijgevel, waarop o.a. Stef Wauters, Birgit Herteleer of Paul D’Hoore live en larger than life te bewonderen zijn.
- Naast een ‘genereus publiek gelijkvloers met mezzanine met daarin een brasserie-restaurant, coffee corners en diverse multimedia-opstellingen’ zijn er ook drie ‘royale en toegankelijke daktuinen die positief bijdragen aan het leef- en werkklimaat van de honderden medewerkers’ en ‘een belvedère van waaruit de geïnteresseerde bezoeker een 360° panorama heeft over de stad’.
- Wie goed kijkt kan vanaf de perrons van het station tijdens het weerpraatje de kruin van David Dehenauw, Jill Peeters of Frank Duboccage net zien uitsteken boven het groen op het dakterras.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: hoofdstuk Het briefgeheim van de burgemeester, p. 219):
Antwerpen kent geen gebrek aan gigantische bouwplannen, en dat is bij uitstek zo in de omgeving van het Centraal Station. Het Kievitplein werd enkele jaren geleden omgedoopt tot het Mediaplein nadat de stad een ruimtelijk uitvoeringsplan op maat had laten bijsturen en betalen om de Van Thillo Tower van DPG Media te bouwen.
9. Copernicussite
Copernicuslaan 1
- Aan de Copernicuslaan en de Ploegstraat, achter de dierentuin van Antwerpen, gaapt sinds kort een grote lege ruimte.
- Hier werd het Copernicusgebouw, waar de VDAB zijn kantoren had, zopas met de grond gelijk gemaakt.
- Straks moet de nieuwste parel aan de kroon van Ghelamco hier verrijzen: vier blokken met ruimte voor wonen, kantoren en retail, en een ondergrondse parkeergarage van twee verdiepingen, goed voor 184 parkeerplaatsen.
- Het bouwvolume zal ruim 40% hoger liggen dan dat van het gesloopte kantorencomplex.
- Bij de verkoop vijftien jaar eerder legde de stad een aantal stedenbouwkundige beperkingen op. In een op 4 januari 2022 verstuurde brief aan Ghelamco zegt Bart De Wever dat deze niet meer gelden. Maar in een één week eerder ondertekende maar niet verstuurde brief stond dat ze wél nog golden.
- Stad Antwerpen kocht ook Dominicanenklooster en bijhorende kerk aan “in het kader van een breder stadsproject”.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: hoofdstuk Het briefgeheim van de burgemeester, p. 220-221):
In Antwerpen is Gheysens vooral bekend als de sterke man van Royal Antwerp FC. Minder bekend is dat hij de raad van bestuur van zijn voetbalclub in oktober 2022 versterkte met onder meer voormalig Vlaams minister Philippe Muyters (N-VA) en met de voormalige kabinetschef van Ben Weyts (N-VA) en huidig directeur bij de bouwheer van de Oosterweelverbinding Bart Van Camp (N-VA).
10. Vitesse Coffee & Cycling
Provinciestraat 82
- Koffie- en lunchbar met een boon voor fietsers.
- Voetgangers worden ook niet buiten getrapt.
- Specialiteiten: koffie, New York bagels en gereviseerde vintage koersfietsen.
- Ideale stop om caffeïne of koolhydraten te tanken voor je, al dan niet per fiets, de laatste (en langste) etappes van de Verkwanseling Wandeling attaqueert.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: deel 2: Het spel, p. 116):
Het gevoel dat achterblijft na een fietstocht door de stad en een uitgebreid bezoek aan de talrijke immo- en projectwebsites blijkt niet zonder grond. De databank van Stad in Cijfers herbergt een massa gegevens over de Antwerpse vastgoedmarkt. Wie die samenlegt, stelt een paar markante zaken vast die steevast in dezelfde richting wijzen: van een Antwerps woonbeleid is nauwelijks sprake. Het beleid van de opeenvolgende schepenen van Ruimtelijke Ordening – Rob Van de Velde, Bart De Wever en Annick De Ridder – heeft de deur opengezet voor bouwpromotoren die in hun zog kleine en grote vastgoedbeleggers meebrachten.
11. Slachthuissite
Slachthuislaan - Noordschippersdok - Lobroekdok
- Een van de grootste bouwprojecten in Antwerpen, tussen Noordschippersdok, Lobroekdok en Park Spoor Noord, op een boogscheut van het Sportpaleis.
- Het kroonjuweel van Land Invest Group, dat van de stad Antwerpen het recht bekwam om hier vastgoed te ontwikkelen.
- Het oorspronkelijke plan voorzag in 2.400 woongelegenheden. Omwonenden verenigden zich in het Damcomité om te protesteren tegen de aantasting van de leefbaarheid van hun buurt.
- Schepen Rob Van de Velde deed de bezwaren van het Damcomité af als politiek gestuurd verzet door oppositiepartij Groen.
- Op 23 september 2016 zette het Antwerpse college definitief het licht op groen.
- De plannen van het college, die vooral de bouwpromotor ten goede komen, verschillen fundamenteel van de oorspronkelijke stedelijke ambitienota.
- De goedkeuring van het voorontwerp door het college kwam er een maand na het fameuze feestje in ‘t Fornuis. Deze beslissing was cruciaal voor de doorverkoop en liet Erik Van der Paal miljoenen cashen. Land Invest Group vroeg voor de Slachthuissite eind 2017 liefst 135 miljoen euro.
- In december 2021 concludeerde de auditeur van de Raad van State dat de manier waarop de stad Antwerpen samenwerkte met Land Invest Group leidde tot een illegaal ruimtelijk plan voor de Slachthuissite.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: hoofdstuk Allemaal samen in ’t Fornuis, p. 111):
De vraag die na afloop nauwelijks of niet werd gesteld maar er veel meer toe doet, is een stuk minder algemeen. Eigenlijk is ze heel concreet: konden Bart De Wever, bevoegd schepen Rob Van de Velde en de rest van het toenmalige Antwerpse college ingaan op een uitnodiging voor een feestje in een sterrenrestaurant van die specifieke bouwpromotor? Erik Van der Paal is de telg van een familie die sinds jaar en dag (extreem)rechtse partijen en organisaties sponsort. Dat gaat van het Vlaams Belang tot ranzige extreemrechtse roddelsites zoals ’t Scheldt, dat wordt gebruikt voor de meest gore politieke afrekeningen. Hij sleept een indrukwekkende waslijst aan faillissementen en vereffeningen achter zich aan, wordt op de vingers gekeken door de fiscus en krijgt van geen bank nog kredieten los. Hij koos er bewust voor om onzichtbaar te blijven binnen Land Invest Group en staat bekend om zijn indrukwekkende druggebruik. Er waren gerechtelijke onderzoeken waarin cocaïne en prostituees de hoofdrol opeisen, tot gijzelingen en compleet vernielde hotelkamers in het Hilton hotel toe. Dat zijn enkele redenen waarom de leden van het Antwerpse college de uitnodiging beter verticaal hadden geklasseerd. Maar de hoofdreden zijn de omstreden grote bouwdossiers die ervoor zorgden dat Erik Van der Paal als goed verborgen aandeelhouder miljoenen euro verdiende, dankzij zijn goede vriend Bart De Wever. Hij was het die voor Erik Van der Paal lood in goud veranderde.
(© Lisa Develtere (Apache))
12. Voormalig Proximus-gebouw en postkantoor Berchem
- Tussen Binnensingel en Uitbreidingsstraat
- Project voor bouw van groot kantorencomplex tussen Binnensingel en Uitbreidingsstraat in Berchem. In 2017 legde het Antwerpse schepencollege een gloednieuw ontwikkelingskader vast voor dit terrein.
- Drie jaar later stemde het college plots voor een fundamentele wijziging van haar eigen ontwikkelingskader. Die aanpassing laat toe om een veel groter kantorencomplex neer te zetten.
- Projectontwikkelaars Cores Development & Alides kochten eind 2018 het oude postkantoor van Berchem en het oude Proximus-gebouw. Beide zijn inmiddels gesloopt.
- Op de planning: drie bouwblokken van maximaal acht bouwlagen hoog, inclusief grote ondergrondse parkeergarage. Bruto vloeroppervlakte van 28.600 m².
- Dat is bijna 60% meer bouwvolume dan het oorspronkelijke ontwikkelingskader uit 2017 toeliet. De nieuwe blokken zullen op sommige plaatsen tot dubbel zo hoog zijn: acht bouwlagen in plaats van maximaal vijf.
- Het ontwikkelingskader dat in 2017 op verzoek van bpost en Proximus was geschreven, werd op verzoek van de projectontwikkelaars in snel tempo door het college van Bart De Wever aangepast.
- Het van 18.000 naar 28.600 m² gestegen bouwvolume maakt de terreinen miljoenen meer waard. De overheidsbedrijven die eigenaar waren van de terreinen zien die meerwaarde door de neus geboord.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: hoofdstuk Koopjesdag in Berchem, p. 208-209):
Drie jaar later klonk het in de argumentatie voor een nieuw ontwikkelingskader dat ‘het ontwikkelingskader van 2017 zich baseerde op een onafhankelijke verkoop en ontwikkeling van de sites bpost, Belgacom en Sint-Maria. In tegenstelling hiermee werden de sites bpost en Belgacom door een en dezelfde partij aangekocht (Cores-Alides).’ Dat zou dan hebben geleid tot een ‘fundamentele wijziging van de projectgrenzen’ waarna ‘een jaar lang uitgebreid en doordacht onderzoek resulteerde in een krachtige stedenbouwkundige totaalvisie’. Die totaalvisie zou ‘de oorspronkelijke randvoorwaarden en ambities van het besluit van 24 maart 2017 grotendeels respecteren, doch resulteren in een andere programmatie, hogere densiteit en bebouwingsdichtheid’. (…)
Dat waren veel mooie woorden om te zeggen dat Cores Development en Alides straks geen 18.000 vierkante meter maar 28.600 vierkante meter mogen ontwikkelen. Het is een ingreep die de ontwikkelaars verzekert van miljoenen extra winst. Al is voorlopig nog niets helemaal zeker. De bouwvergunning werd vorig jaar immers door de ontwikkelaars zelf ingetrokken, nadat buurtbewoners beroep hadden aangetekend bij de Antwerpse deputatie. Een nieuwe aanvraag zit in de pipeline en het mag duidelijk zijn dat de bouwpromotoren blijvend kunnen rekenen op de steun van de stad. Met brutale machtspolitiek, soms op of zelfs over de rand van de wet, blijft het college bouwpromotoren op hun wenken bedienen. Die feiten zijn vast te stellen, de hamvraag blijft: waarom?
Het oude gebouw van Proximus in Berchem (© Apache)
13. Vlinderpaleis
Simon Bolivarplaats 20
- Antwerps justitiepaleis, in gebruik sinds 2006.
- In de volksmond ook bekend als ‘de frietzakskes’ of het ‘vlinderpaleis’, omdat vanuit de lucht gezien de zes vleugels aan een vlinder doen denken.
- Architect: Richard Rogers (1933-2021), ook bekend van het Centre Pompidou in Parijs, de Millennium Dome in Londen en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg.
- Vormt de poort van Antwerpen vanuit zuidelijke richting en bevindt zich deels boven de Amamtunnel die aansluit op de Amerikalei.
- Vijf bovengrondse verdiepingen, waarvan de hoogste zich 15,75 meter boven de begane grond bevindt. De hoogste piek van de schaaldaken reikt 41 meter hoog. -Werd, hoewel het zich op meer dan 4 kilometer afstand bevindt, als referentiepunt gebruikt in de bouwvergunning die de 44 meter hoge Lins Tower mogelijk maakte.
- Plaats delict van menige poging om Apache via juridische weg het zwijgen op te leggen of de vzw achter Apache financieel te ruïneren. Telkens zonder succes.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: hoofdstuk De aanval, p. 165):
De juridische voorgeschiedenis van Apache met Van der Paal en de betrokkenheid als direct doelwit van ’t Scheldt laten toe om een aantal van de WhatsAppberichten van extra context te voorzien. Zo bleek Erik Van der Paal op 17 september 2020 erg in zijn nopjes. ‘Nu zijn ze dood’, stuurt hij die dag naar Gert Van Mol. Het WhatsAppberichtje waarin Van der Paal zich preventief vrolijk maakt over de ‘dood’ van Apache kwam er vlak nadat hij een nieuwe reeks gerechtelijke procedures had opgestart tegen journalisten die het hadden gewaagd om te schrijven over zijn rol als lobbyist in het Hobokense project Lageweg. Een paar maanden eerder bezorgde Van Mol hem de perfecte motivatie om die nieuwe tsunami aan juridische procedures op Apache los te laten: ‘Heb balans gelezen. ’t Is simpel, als er nog een aantal mensen een duur proces inspannen, is het gedaan, de advocatenkosten zullen hen de das om doen.’
14. Katwilgweg
- Op het deels braakliggende terrein achter het gebouw van Mediahuis met de redacties van Gazet van Antwerpen, Het Nieuwsblad en radiozender Nostalgie, wordt druk gebouwd.
- Dit gebied moet het ‘kloppend hart’ worden van een ‘nieuw aantrekkelijk stadsdeel’, aldus de startnota voor het nieuwe ruimtelijk uitvoeringsplan Katwilgweg 2.0.
- Het Antwerpse college wil daarmee de bestaande bouwvoorwaarden aanpassen, en wel op maat van Ghelamco, dat in 2020 eigenaar werd van het oostelijke stuk, meer bepaald door hier veel meer en veel hoger te laten bouwen.
- Op amper twee kilometer bevindt zich chemiefabriek 3M.
- In 2017 trof Lantis, bouwheer van de Oosterweelverbinding, langs het projectgebied zeer sterk verhoogde concentraties PFAS aan.
- Lantis, de Vlaamse Regering en de burgemeester en een aantal schepenen van de stad Antwerpen zwegen vier jaar lang over de vervuiling.
- De ernst van de PFAS-verontreiniging werd aan het licht gebracht door milieuactivisten Thomas Goorden en Frank Van Houtte.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: hoofdstuk Bouwen in PFAS-gebied, p. 227-228):
Begin 2022 stuurde Annick De Ridder een hoera-persbericht de wereld in. Onder de kop Nieuwe toekomst voor gebied Katwilgweg op Linkeroever kondigde de schepen aan dat het college de zogenaamde start- en procesnota had goedgekeurd voor het ruimtelijk uitvoeringsplan Katwilgweg 2.0. De naam Ghelamco valt in het persbericht van Annick De Ridder (N-VA) niet, net zomin als het woord PFAS. De 2.0 is dan weer meer dan een simpele modieuze toevoeging. Al in 2010 legde het toenmalige college de concrete bouwvoorwaarden vast voor het projectgebied aan de Katwilgweg. Maar die voorwaarden in het oorspronkelijke ruimtelijk uitvoeringsplan gaan volledig op de schop.
Versie 2.0 moet de projectontwikkelaar toelaten om meer en hoger te bouwen. Tegelijk wordt de bestemming gewijzigd. Oorspronkelijk was er enkel ruimte voor ‘bedrijvigheid’, de nieuwe plannen stellen het projectgebied ook open voor ‘wonen’, ‘leren’ en ‘ontspannen’. (...)
Nochtans ligt het projectgebied op een boogscheut van 3M, geklemd tussen de Blancefloerlaan in het noorden en de spoorlijn Gent-Antwerpen in het zuiden. Aan de oostkant ligt Zwijndrecht, aan de westkant dooft het stedelijk gebied van Linkeroever uit. Op de verder deels braakliggende site springt momenteel vooral het gebouw van Mediahuis in het oog, waar de redacties van Gazet van Antwerpen en Het Nieuwsblad huizen.
In 2017 trof Lantis langs de Katwilgweg al zeer sterk verhoogde concentraties PFAS aan. Zelfs de door Lantis gehanteerde drempel van 70 microgram PFAS per kilogram droge stof werd overschreden op een meetpunt vlak naast het plangebied. Grond die hogere concentraties PFAS bevat wil Lantis afgraven en ‘inpakken’ in folie, maar zoals intussen bekend is zelfs die norm van 70 microgram bijzonder omstreden. De norm werd op verzoek van Lantis geschreven.
Wetenschappers gaan ervan uit dat de grenswaarde nog een heel stuk lager zou moeten liggen, rekening houdend met de nieuwste richtlijnen van het Europees voedselveiligheidsagentschap EFSA.
15. Oud industrieterrein metaalfabriek BMT, Boechout
Tussen Molenlei en Heuvelstraat
- Woonproject op het oude industrieterrein van de metaalfabriek BMT tussen de Molenlei en de Heuvelstraat.
- In totaal zouden er meer dan 300 woningen moeten komen. De eerste reeks werd eind 2016 opgeleverd.
- Vastgoedbaron Stéphane Verbeeck, CEO van projectontwikkelaar Gands, vroeg aan Bart De Wever om tussen te komen toen de lokale N-VA-afdeling zich verzette.
- Een geheime forensische audit van Audit Vlaanderen naar mogelijke belangenvermenging door burgemeester Koen T’Sijen leert dat Gands de opmaak van het ruimtelijk uitvoeringsplan BMT financierde.
- De projectontwikkelaar financierde ook een bijhorend masterplan voor grote delen van het aanpalende dorpscentrum.
- De Raad van State vernietigde in Boechout een ander (controversieel) ruimtelijk uitvoeringsplan, in essentie omdat de projectontwikkelaars ervoor betaalden.
Fragment uit De vrienden van het vastgoed (Lees meer: hoofdstuk Bart De Wever in Boechout, p. 211-213):
De grootse plannen van Gands voor de BMT-site werden echter niet door iedereen even fel gesmaakt. Vooral niet door N-VA, die lokaal in de oppositie zit. In de beginfase kantte N-VA Boechout zich fel tegen de plannen. De partij vuurde de strijd aan en waarschuwde de inwoners van Boechout voor de komst van ‘Chicagoblokken in Boechout’. ‘Er komen 350 woningen op dit terrein. Dat betekent maar liefst 1.000 inwoners extra in het centrum van onze gemeente. In een gemeente met 12.000 inwoners is dat een spectaculaire stijging’, fulmineerde Sven Snyders (N-VA) in maart 2012 in Gazet van Antwerpen. ‘De huidige meerderheid van SP.a-spirit, CD&V en Groen zet ons dorp te koop aan de hoogste bieder, zonder rekening te houden met de eigenheid van onze dorpskern.’
Het verzet van de lokale N-VA-afdeling tegen de Boechoutse bouwwoede bleek evident niet naar de zin van Stéphane Verbeeck. Die contacteerde vervolgens Bart De Wever om de commotie rond zijn Boechouts miljoenenproject een halt toe te roepen.
In de forensische audit maken enkele vragen van de auditeurs en de antwoorden daarop van burgemeester T’Sijen duidelijk hoe dat in zijn werk ging. Het mailverkeer waarvan sprake, is afkomstig uit de mailbox van T’Sijen, waar de auditeurs in het kader van hun onderzoek toegang toe hadden.
Vraag: Audit Vlaanderen stelde vast dat er heel wat mailverkeer ging over de oppositie tegen het project vanuit de N-VA. Kunt u dit kaderen?
Antwoord Koen T’Sijen: de heer Verbeeck was de voorzitter van VOKA en de CEO van Gands nv. Hij had goede relaties met N-VA en de heer Bart De Wever in het bijzonder. De heer Verbeeck zat verveeld door de interne oppositie van N-VA tegen het BMT-project. Hij sprak met de heer Rob Van de Velde en de heer Bart De Wever om N-VA Boechout te kalmeren in de oppositie en het bouwproject te verdedigen. Ik was hier niet in betrokken, maar ik informeerde de heer Verbeeck wel over de kritiek op het RUP (ruimtelijk uitvoeringsplan, ToC, DL) vanuit de oppositie.
Vraag: Audit Vlaanderen legt de email dd 25 november 2015 vanwege de heer T’Sijen voor aan de heer T’Sijen. Kunt u dit in context plaatsen? Welke communicatie vond u niet kunnen?
Antwoord: de communicatie omtrent ‘Chicagoblokken in Boechout’. De communicatie van N-VA Boechout over dit project stemde niet overeen met de werkelijkheid en desinformeerde de inwoners. Deze mail toont aan dat de heer Verbeeck de heer De Wever aansprak hierover.
