Of wil het stadsbestuur echt dat Ninove enkel nog de pers haalt vanwege extreemrechtse fratsen? Zeven oud-curatoren reageren in deze open brief op het jammerlijk verloop van de feiten en ijveren ervoor om opnieuw ambitie te tonen voor de achtste editie van de kunstbiënnale KRASJ in 2026.
Het klinkt als een mop: “Wie voor 9.000 euro een KRASJ kan organiseren, mag eraan beginnen”. En zo geschiedde, al werd het budget toch verdrievoudigd. Ninove ten voeten uit.
In 2012 werd KRASJ opgericht door de Ninoofse kunstenaar Koen De Decker met volgende missie: KRASJ is een tweejaarlijks tentoonstellingsparcours actuele kunst in het centrum van Ninove. KRASJ confronteert verrassend werk van trappelend lokaal talent met creaties van gevestigde kunstenaars uit binnen- en buitenland. KRASJ toont zowel bestaand werk als nieuwe in-situcreaties.
Zes edities volgden elkaar op, iedere keer gecureerd door kunstenaars en curatoren die professioneel in de beeldende kunstscène aan de slag zijn en een link hebben met Ninove, net zoals telkens een aantal van de gepresenteerde kunstenaars. Samenwerkingspartners, bruikleengevers en bezoekers kwamen uit Gent, Brussel, Antwerpen, Leuven, Puurs, Bergen, Lille, Enschede, Eindhoven, Hessen enzovoort.
Op 7 september opent KRASJ 7, maar niet zonder commotie. KRASJ was nooit een evidentie: in heel wat provinciesteden wordt hedendaagse kunst met veel scepsis onthaald. Desondanks bracht het tentoonstellingsparcours in Ninove steeds heel wat geïnteresseerden op de been en kon het ook kritische passanten overtuigen.
KRASJ slaagde er zelfs in om Ninove door de nationale pers te laten oppikken zonder dat het over extreemrechts hoefde te gaan. En zoals de meesten wel weten, is dat helaas eerder uitzonderlijk. De afgelopen weken haalde KRASJ alvast de lokale pers, weliswaar opnieuw ten gevolge van een politiek dispuut.
Naar aanleiding van de aanstelling van Claude Dendauw, kunstenaar en kunstleerkracht aan het Atheneum van Ninove, als curator voor de komende editie van KRASJ stelde gemeenteraadslid Karolien De Roose (N-VA) een vraag over de selectieprocedure voor de curator aan het schepencollege. Dendauw is namelijk niet actief in het (inter)nationale kunstenveld en selecteerde geen gevestigde kunstenaars uit binnen- en buitenland, wel ex-studenten van het atheneum die een artistieke vervolgopleiding zijn gestart of hebben afgerond.
Door en voor eigen volk
KRASJ krijgt in 2024 daarom de titel KRASJ 7 - Young Masters. Schepen van Cultuur Henri Evenepoel (Open Vld) argumenteerde dat de reden voornamelijk logistiek en financieel was en dat Dendauw de lokale talenten beter dan wie ook kent.
Hij vermeldde eveneens dat met de oud-curatoren is afgesproken om na deze editie, “zodra iedereen het werk van de jonge mensen heeft aanschouwd”, KRASJ samen te evalueren en te bespreken. Dat is echter wat kort door de bocht en omdat wij als oud-curatoren absoluut geen deel willen uitmaken van een politieke discussie, maar wel uitermate teleurgesteld zijn in het opzet van KRASJ 7 zien wij ons genoodzaakt om te reageren.
Wij, ondergetekende oud-curatoren, namen op 5 juli 2024 contact op met de schepen, burgemeester Tania De Jonge en sectordirecteur Ann De Bruyne met het verzoek om een overleg te organiseren rond KRASJ. We hebben onze bezorgdheid geuit over de gewijzigde invalshoek wat betreft de visie en de invulling van het tentoonstellingsparcours.
Op 6 augustus 2024 vond een gesprek plaats met de schepen en de sectordirecteur waaruit bleek dat de originele missie van KRASJ wegens budgettaire redenen inderdaad niet zou worden gerespecteerd en dat het te laat was om inhoudelijke wijzigingen te doen. “Had dit gesprek maar een jaar eerder plaatsgevonden”, zei De Bruyne troostend.
Er is vorig jaar echter geen gevolg gegeven aan de kritische stemmen die toen van zich lieten horen en ons werd evenmin om advies gevraagd. De schepen beloofde ons nog om de motivatie voor de keuze van de Young Masters te verduidelijken in de verdere communicatie, maar dat is niet gebeurd.
Voor ons is het duidelijk: KRASJ 7 had niet onder de noemer KRASJ mogen plaatsvinden. Waar we bij de vorige zes edities hebben getracht om de stad Ninove nationaal en zelfs internationaal op de kaart te zetten, wordt dit nu teruggeplooid tot een tentoonstelling door en voor ‘eigen volk’.
Haalbaar voorstel
Uiteraard zouden wij het een ontzettend goed initiatief vinden mocht de stad Ninove jonge lokale kunstenaars budget en ruimte geven om hun werk te presenteren in een passende context. We betreuren het dat deze artiesten nu voor de leeuwen worden gegooid en dat dit ten koste gaat van het project KRASJ, vooralsnog de enige publieke aangelegenheid voor Ninovieters om in hun eigen stad in contact te komen met professionele hedendaagse beeldende kunst en jammer genoeg ook de enige reden voor cultuurliefhebbers uit andere regio’s om Ninove te bezoeken.
Wat ons des te meer hartzeer bezorgt, is dat er wel degelijk een volwaardig en haalbaar voorstel voor KRASJ werd ingediend. Jonathan Paepens nam als kunstenaar deel aan KRASJ in 2014, stelde intussen in verschillende musea en kunstruimtes tentoon en is als Ninovieter een geknipte persoon om een editie te cureren.
Hij diende op vraag van de voormalige cultuurfunctionaris Ben Schokkaert een voorstel in, maar begrootte 10.000 euro meer dan het beschikbare budget toeliet (30.000 euro), dus werd hij gevraagd om een aangepast voorstel te maken. Volgens de schepen volgde dit gewijzigde concept pas vier maand later en week het te ver af van het klassieke KRASJ-concept.
Paepens’ tweede voorstel (voor 30.000 euro) betrof enerzijds de uitnodiging van drie kunstcollectieven, een praktijk die steeds couranter werd sinds documenta15, een van ’s werelds meest toonaangevende kunsttentoonstellingen. Anderzijds hield zijn voorstel de oprichting van een vzw in, wat de kans zou geven om onafhankelijk van de stad en de politiek fondsen te werven en beslissingen te nemen.
Er lag dus een artistiek concept op tafel dat de inwoners van Ninove aangenaam had kunnen verrassen en waar ook de kunstwereld met veel belangstelling naar had gekeken. Een vzw had financiële opportuniteiten met zich mee kunnen brengen, maar toch werd het voorstel afgedaan als budgettair onhaalbaar.
Zou het kunnen dat de stad graag het project dicht bij zich houdt en daarom de oprichting van een vzw geen goed idee vindt? In november 2023 was Paepens alvast een aanvullend subsidiedossier voor de Vlaamse overheid aan het opstellen, waarvoor hij intentiebrieven van mogelijke bruikleengevers aan het verzamelen was.
Hij was dus voldoende gemotiveerd om extra middelen te zoeken en het concept budgettair mogelijk te maken. Er werd echter besloten om met Dendauw in zee te gaan, hoewel zijn voorstel inhoudelijk niet past bij de missie van KRASJ en enkel over ‘besparingen’ en ‘de eigen oud-leerlingen’ gaat. Ook de piste om het Young Masters-concept als onderdeel van een door Paepens gecureerde KRASJ mee te nemen werd geweigerd.
Gemiste kans
Als de stad Ninove zich in de eigen meerjarenplanning engageert om KRASJ te organiseren, waarom zou het dit dan vervangen door een project voor lokale jonge kunstenaars die allemaal zijn afgestudeerd aan één welbepaalde Ninoofse school? Is dat niet zoals de aankomst van Omloop Het Nieuwsblad aankondigen, maar in realiteit een ploeg lokale amateurwielrenners rond de Abdijkerk laten koersen?
Daarbovenop lijkt er erg veel in de eigen contreien te zijn gezocht (Dendauw en zijn echtgenote zijn (ex-)bestuurslid bij Open Vld zoals schepen Evenepoel), terwijl KRASJ net een bovenlokale mix en kruisbestuiving wil teweegbrengen. De ambitie om dit te willen doen met 30.000 euro zonder aanvullende middelen te zoeken is wel degelijk mogelijk, maar toont dat de wil zeer laag is en dat cultuur in Ninove van triviaal belang is.
Vergelijkbare initiatieven elders worden niet door stadsbesturen gedragen, maar door de steden gefaciliteerd en gesubsidieerd met realistischere bedragen. Wat Dendauw in zijn conceptnota als ‘duur’ bestempelt (verzekering, consignatie, transport…) zijn immers in het verleden niet de grote kosten geweest, wel de vergoedingen van de curator en kunstenaars die ook in 2024 terecht worden gepland en de reden zijn om de 9.000 euro die Dendauw eerst vermeldde alsnog te verhogen naar 30.000 euro. Dus waar gaat het eigenlijk echt over?
Ons inziens heeft Ninove hier een enorme kans gemist en maakt het opnieuw de fout waarmee het keer op keer de krantenkoppen haalt. Beslissingen die het gevolg zijn van een inspiratieloos kortetermijndenken van het huidige stadsbestuur, waarbij een handvol Ninovieters zichzelf bij een paar glazen Witkap op de borst klopt, worden met nog meer navelstaarderij probleemloos overbluft door extreemrechts dat in ieders nek blaast.
Aan KRASJ 7 kunnen we niets meer veranderen. Wel vragen wij om voor KRASJ 8 opnieuw het vizier te openen en verder te gaan op het elan van de voorgaande edities. We zijn ervan overtuigd dat deze Ninoofse kunstbiënnale een bescheiden, maar blijvende plaats verdient binnen het professionele kunstcircuit. Ninove de oudste en in de toekomst graag ook weer de stoutste en de wijste der steden.
Namens Rik De Boe, Koen De Decker, Johan De Wilde, Reinhard Doubrawa, Griet Menschaert, Ilse Roosens en Ante Timmermans.
Ilse Roosens is bestuurder bij De Werktitel cv, de lezerscoöperatie achter Apache.
