Afgelopen week reisde ik naar Milaan in trein en bus om er college te geven aan de filmschool. De reis vlot. Behalve dat in Italië reizigers hun privégesprekken en hun mobiele filmpjes nog luider doen weerklinken dan in België. Op treinperrons, ook overdekte, mag er in Italië schijnbaar ook nog altijd gerookt en gevapet worden dat het een lieve lust is.
Dit viel echter allemaal in het niet bij de militaristische identiteitscontroles op de bus en in de stations van Milaan. Drie verschillende controles in drie uur tijd. Soldaten die snauwden – alleen in het Italiaans – en dan vooral naar gekleurde medemensen toe. Welkom in het Italië van de extreemrechtse Giorgia Meloni.
Sluwe vos
Voor theater- en filmliefhebbers is Milaan de stad van het Teatro alla Scala, film- en operaregisseur Luchino Visconti, filmmaker Dino Risi en theatermaker Giorgio Strehler en diens Piccolo Teatro di Milano - Teatro d’Europa. Milaan staat echter vooral bekend als de blingbling modestad van Italië waar Armani, Dolce & Gabbana en Versace de haute couture betaalbaarder maken voor de kooplustige hogere middenklasse.
Milaan is ook de zakenstad waar crooner-businessman Silvio Berlusconi vanaf de jaren 60 zijn economische-, media- en politieke macht heeft uitgebouwd. Het was Berlusconi die eind jaren 70 het monopolie doorbrak van de Italiaanse publieke omroep RAI en het pad effende voor de complete commercialisering van het televisielandschap in West-Europa in het tijdperk van volstrekte neoliberale deregulering onder Margaret Thatcher en Ronald Reagan.
De sluwe Milanese vos Berlusconi was niet alleen de gangmaker van de commerciële televisie in Europa, maar zette in de jaren 90 ook de toon van het mediatieke, narcistische en amorele/immorele populisme dat vandaag zijn dieptepunt bereikt met Donald Trump.
Selfmade man Silvio, made in Italy, spiegelde zich graag aan B-filmacteur/president Reagan. Televisie was beider communicatiemedium waarmee ze een massa toeschouwers en consumenten bespeelden. En in de jaren 80 en 90 werd nog massaal televisie gekeken in de VS en in Italië. Leve de lege schijnvertoningen waarbij de politieke leiders met tandpasta-glimlach potsierlijke en controversiële uitspraken deden.
Politieke kinderen
Hoewel Berlusconi op het einde van zijn derde premierschap in 2011 een politieke paria was geworden en Italië veel krediet verloren had, bleef de veroordeelde zakenman-politicus tot aan zijn dood hoog oplopen met autocratische leiders zoals Vladimir Poetin.
De politieke zoon van Berlusconi is ook een Milanese macho en selfmade man: Matteo Salvini. De grofgebekte Salvini was een van de rijzende sterren aan het Italiaanse politieke firmament in 2018. Zijn hervormde Lega ging nog woester tekeer tegen migranten dan de al forse Forza Italia van Berlusconi.
Dankzij sociale media verzekerde Salvini zich van veel fans en volgers. Maar mediaconsumenten zijn volatieler dan burgers en draaien zeer snel met de wind van steeds nieuwe ‘influencers’. Salvini is tegenwoordig het hulpje van selfmade woman Meloni, de politieke dochter van Berlusconi die autoritair zweert bij “God, vaderland en de christelijke familie” zonder dat ze die woorden en waarden zelf moet belichamen.
Entertainment
Van Berlusconi tot Trump. Zogenaamde selfmade men die vanuit economische- en mediamacht vervolgens de politieke macht veroveren en zich opwerpen als populisten tegen de elite terwijl ze daar zelf toe behoren.
De Franse denker Jacques Attali beschrijft in zijn gelijknamige tekst Les trois élites: de elite van de kennis, de elite van het geld en de elite van de faam. Berlusconi noch Trump heeft affiniteit met kennis, met de wereld van de wetenschap, de kunsten of de filosofie. Denken en creëren voor een beter (samen)leven interesseert hen hoegenaamd niet. Hun elitair-zijn heeft te maken met hun almaar groter wordend bezit, hun wijdverspreide roem en de wederkerige invloed van die twee.
In de VS en Italië kunnen ook centrumlinkse politici niet aan de macht komen én blijven zonder het grootkapitaal. Ook zij voeren zichzelf graag en gretig op in tal van entertainende filmpjes en shows. Maar plutocraten Berlusconi en Trump zijn baas van het casino en bespelen via (sociale) media rücksichtslos de massa.
Almachtige zakenlui en afleidende entertainers krijgen in onze overgemediatiseerde, ultrakapitalistische samenleving veel meer aandacht dan vragenstellende denkers en twijfelzaaiende kunstenaars. In die zin is de verstrekkende bromance tussen miljardair en fake mediagigant Elon Musk en de aan X-, kassa- en massaverslaafde president Trump zo diep ontregelend voor de Amerikaanse democratie en het maatschappelijk debat.
Joe Biden en Kamala Harris hebben in hun beleid en aandacht tal van minderbedeelden op verschillende vlakken verwaarloosd. Dat rijke stinkerd Trump zich echt zou bekommeren om de arme stumperds in de VS en in de rest van de wereld is een nog grotere illusie.
De Amerikaanse burgers zijn in Trumps dollarogen enkel goed als kiesvee en applausmachine. Niet America first, maar Trump first. Niet Make America Great Again, maar Make Trump Great Again. Al de rest is ongelukkigerwijze quantité négligeable.
