Je moet het filmpje dat de schietpartij aan de Brusselse metro weergeeft bekijken vooraleer te beweren dat het om het om een afrekening in het drugsmilieu gaat. Dan zie je twee mannen die vanuit de heup in de lucht schieten. Anderzijds werden de daders ondanks het bestaan van camera's en de inzet van grote capaciteit niet teruggevonden. Het gevolg van de actie was ook duidelijk. De metro werd tot na de middag gesloten.
Als het om een afrekening in het drugsmilieu mocht gaan, is dat amateurswerk. Omdat er niet gericht werd geschoten, werd niemand gewond. Het enige gevolg is dat, ondanks de inzet van het gehele politieapparaat, de daders konden ontsnappen en de metro langdurig werd stilgelegd.
Eerder dan een afrekening kan je het een wake-upcall noemen. Tot wie is die dan gericht en wat is er het gevolg van? Iedereen schreeuwt nu om meer politiecapaciteit. Of dat wat aan deze toestand kan wijzigen, is sterk te betwijfelen. Zoals gewezen financieel onderzoeksrechter Michel Claise terecht stelde, is er een andere oplossing: follow the money.
Witwascel
In juni 2016 gaf een verslag van de Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI) een goed inzicht in wat er in ons land gebeurt met crimineel geld. “De ontleding van de dossiers in verband met corruptie toont aan dat ze voornamelijk in verband konden worden gebracht met omkoping van ambtenaren en ook wel private corruptie. De betrokkenen zijn ofwel politiek prominente personen, voornamelijk buitenlanders en/of personen die in het buitenland wonen, of ambtenaren of personen met een functie in de privésector, voornamelijk Belgen en/of personen die in België wonen.”
“De witwasverrichtingen worden voornamelijk via het bancaire stelsel uitgevoerd. Vaak worden er rekeningen geopend enkel en alleen om witwasverrichtingen uit te voeren. De verrichtingen verlopen over het algemeen als volgt: stortingen in contanten worden gevolgd door overschrijvingen naar het buitenland, ofwel worden overschrijvingen uit het buitenland gevolgd door opnames in contanten.”
Hoewel in de meeste dossiers de witwasverrichtingen worden uitgevoerd door corrupte personen worden in verschillende dossiers witwasverrichtingen uitgevoerd door derden, zoals familieleden of mensen met wie ze een nauwe band hebben, vooral wanneer er politieke prominente personen bij betrokken zijn.”
“Verschillende voorbeelden illustreren ook het gebruik van ingewikkelde witwastechnieken, zoals private banking in het buitenland, doorsluisrekeningen, schermvennootschappen en offshorecentra. Investeringen in roerende waarden, onroerend goed of verzekeringen komen eveneens voor, zowel in opdracht van Belgen als van buitenlanders."
Hoe dat in ons land gebeurt, kan je in een ander verslag lezen. Voor de lakse aanpak van corruptie bij parlementsleden, rechters en procureurs kreeg ons land een fameuze uitbrander van de GRECO, de groep van de Raad van Europa tegen corruptie. "Van de vijftien aanbevelingen die twee jaar geleden zijn gelanceerd, heeft België er geen enkele voldoende in de praktijk gebracht. Slechts vier keer is dat gedeeltelijk gebeurd, in de overige gevallen helemaal niet."
In het evaluatieverslag van de GRECO van 28 maart 2014 wordt aangegeven waar de echte problemen zitten. "Volgens verscheidene gesprekspartners zou de strijd tegen corruptie in België niet meer de aandacht krijgen die hij verdient. De media zouden niet langer de rol spelen van tegengestelde macht, bij gebrek aan onafhankelijkheid, en zouden weinig bezig zijn met onderzoeksjournalistiek. (...) Het gebrek aan middelen bij politie en justitie zou hen sterk beperken in de mogelijkheid om binnen de nodige termijnen te werken aan grote dossiers inzake economische en financiële delinquentie, alsook inzake verborgen delinquentie zoals corruptie."
In 2017 meldde de CFI 1.192 nieuwe dossiers of nieuwe zaken aan de gerechtelijke overheden wegens ernstige aanwijzingen van witwassen of financiering van terrorisme, voor een totaalbedrag van 1.108,68 miljoen euro. Het betrof dossiers die zowel in 2017 als voordien werden geopend.
“In 2017 werden gegevens of informatie uit 3.285 meldingen uit 2017 of eerder na analyse aan de gerechtelijke overheden gemeld. Deze 3.285 meldingen hadden betrekking op verrichtingen in verband met witwassen of financiering van terrorisme voor een totaalbedrag van 1.415,95 miljoen euro. Het verslag geeft statistieken over het aan de meldingen gegeven gevolg.”
“Enkele voorbeelden: In Brussel leidden de 1.570 overgemaakte dossiers tot achttien veroordelingen, in Antwerpen van de 790 overgemaakte tot veertien, het federaal parket slaagde er in van de 423 dossiers acht veroordelingen te maken en in Dendermonde kwam er van de 191 dossiers geen enkele veroordeling. Van de in totaal 5.354 overgemaakte dossiers eindigden er 53 met een veroordeling.”
Het verslag geeft ook aan wat de werkelijke opbrengst is van de gehele activiteit van de jaren 2013 tot 2017, van de boetes en inbeslagnames. “Onderstaande tabel geeft de verdeling weer van de boetes en verbeurdverklaringen uitgesproken door rechtbanken en hoven per parket in de dossiers die de afgelopen vijf jaar (2013 tot 2017) werden gemeld en waarover de CFI werd ingelicht.”
“Bij de analyse van deze cijfers dient rekening te worden gehouden met het feit dat voor een beduidend aantal dossiers het onderzoek langer dan vijf jaar in beslag kan nemen. Dit is onder meer het geval bij dossiers die verband houden met economische en financiële criminaliteit, die meer dan 50% van de gemelde dossiers uitmaken. Ook zijn nog niet alle veroordelingen in kracht van gewijsde. De cijfers: boetes 7.085.394 euro, verbeurdverklaringen: 125.953.200 euro, totaal 133.038.594 euro.”
Regularisatie
Twintig jaar lang konden fiscale zondaars hun zwart of grijs geld op buitenlandse of Belgische rekeningen rechtstreeks regulariseren bij de fiscus. Aan dat systeem kwam op 31 december 2023 een einde. Fiscaal expert Mark Delanote vertelt welke mogelijkheden er nu nog overblijven voor belastingplichtigen die hun verdoken vermogen willen aangeven.
Meer dan 16 miljard euro aan geregulariseerde inkomsten en kapitaal, en ver boven de 4 miljard euro aan regularisatieheffingen: dat is het eindresultaat van twintig jaar fiscale amnestie in ons land. Het Contactpunt Regularisaties heeft nu voorgoed de deuren gesloten. “De laatste weken van 2023 vond er nog een grote rush plaats”, zegt Francis Adyns, woordvoerder bij FOD Financiën. “Vlak voor de deadline dienden nog veel mensen snel een regularisatiedossier in.”
Dat blijkt ook uit de cijfers: in 2022 werden 313 dossiers ingediend ter waarde van 199 miljoen euro aan niet-aangegeven inkomsten en kapitaal. In totaal werden vorig jaar ruim duizend dossiers ingediend, voor een totaal van bijna 900 miljoen euro. De voorzitter van de witwascel Jean-Claude Delepièrre wou ook weten waar het geld vandaan kwam. Zijn mandaat werd niet verlengd.
Fraude te goeder trouw
De nieuwe federale regering belooft enerzijds van fraudebestrijding “een absolute prioriteit” te maken. Er zullen meer fiscale ambtenaren ingezet kunnen worden voor effectieve controles. De aangifte, controle en inning van belastingen zullen verbeterd worden. Anderzijds moet de focus liggen op verduidelijking en bijsturing en niet op sanctionering.
De fiscus zal geen automatische boete meer opleggen als deze voorwaarden voor kwijtschelding voldaan zijn. Gezien alles valt of staat met het begrip “goede trouw” is het de grote vraag wat dat betekent.
Wat is fraude? Om van fraude te kunnen spreken moeten volgende elementen aanwezig zijn: het gaat om opzettelijk handelen; er wordt een misleidende voorstelling van zaken gegeven; er is het oogmerk economisch voordeel te behalen; er is een benadeelde; er is sprake van onrechtmatig of onwettig handelen. Vraag is dus hoe je, wanneer de voorwaarden voor fraude aanwezig zijn, “te goeder trouw” kan zijn?
Opnieuw wordt een systeem van fiscale regularisatie ingevoerd. Daarbij gaat de boete naar 30% voor niet-verjaard kapitaal en naar 45% voor verjaard kapitaal, behalve voor belastingplichtigen die goede trouw kunnen aantonen. Om zwart geld te regulariseren zal een eerste fout die te goeder trouw werd begaan niet meteen tot een boete leiden. Bij eerste fouten te goeder trouw wordt er geen automatische sanctie van 10% belastingverhoging meer opgelegd, maar krijgt de belastingplichtige enkel een verwittiging.
“Door toegenomen digitalisering zullen meer fiscale ambtenaren ingezet kunnen worden voor effectieve controles. Ook een betere samenwerking moet tot betere resultaten leiden. Het fiscale boetebeleid krijgt een nieuw kleedje. Bij eerste fouten te goeder trouw wordt er geen automatische sanctie van 10% belastingverhoging meer opgelegd, maar krijgt de belastingplichtige enkel een verwittiging.”
Maar wat zijn fouten? Wat is de bedoeling van deze maatregel? Gaat het om het effectief aanpakken van fraude of gaat het om regularisatie van door fraude verkregen geld? Voor wie “te kwader trouw” is, blijft er overigens nog steeds de mogelijkheid om schuld en boete af te kopen.
Crimineel geld
Of het nu om door fraude of door drugshandel verkregen geld gaat, maakt geen verschil. Zoals drugs de hele maatschappij ontwrichten, doet fraude dat ook. Meer blauw op straat zal daar weinig aan veranderen. Je moet de daders aanpakken daar waar zij het gevoeligst voor zijn.
Voor de drugshandel is dat met de daaruit verkregen megawinsten die witgewassen moeten worden. Voor gerepatrieerd geld moet de vraag gesteld worden of het geen crimineel geld is. De versterking van de fiscale ambtenaren en de effectieve controles zijn een maat voor niets indien alles als "goede trouw" wordt bekeken.
De nieuwe regularisatie is een miskenning van het begrip fraude, eerder een maatregel om er een mouw aan te passen. Voor de opsporing van het crimineel geld hebben wij een performante instelling, de witwascel. Die is maar doelmatig als de parketten gevolg geven aan de door die cel overgemaakte dossiers. De uitbreiding van de fiscale ambtenaren is even zinloos als fraude met "goede trouw” kan worden ontweken. Dat is, net als seponeren van fraudedossiers, zoveel als dweilen met de kraan open.
