Voor al die zaken zijn er best remedies te vinden: een beter visserijbeheer, sensibilisering bij de consument, betere vermarkting. Als sociale klimaatbeweging heeft Climaxi een sociale én ecologische opdracht. Dat betekent dat wij concrete dossiers als visserij behartigen, daar kennis rond opbouwen en dat doen vanuit een sociale inslag: bescherming van de economisch zwakkeren en eerlijke verdeling.
Al twee jaar op een rij lezen we in de media dat garnalen peperduur worden. Er wordt te weinig gevangen en de verdeling van de buit gebeurt onrechtvaardig. Recent kregen we een studie van het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) onder ogen waarin staat dat de garnalen voor onze kust besmet zijn met te hoge hoeveelheden PFAS.
Klimaatverandering – de garnaal schuift op naar het noorden en wordt vervangen door inktvissen – en een mank visserijbeheer maken de problemen erger. Garnalen zijn een smakelijk voorgerecht voor wijting en die is er massaal. Die heeft meer overlevingskansen door de verminderde aanwezigheid van zeebaars. En die zeebaars wordt massaal gevangen door flyshooters.
Nederlandse vissers baseren zich voor die nieuwe methode op een oude Deense techniek, maar passen die op grote schaal toe. Flyshooters leggen een kilometerslange vislijn met daaraan een net in een halve cirkel op de zeebodem. Door het bewegen van de touwen schrikt de vis op, en belandt in het net dat langzaam naar binnen wordt gehaald.
De remedie is eenvoudig en drieledig: zeg tegen consumenten dat garnalen een najaarsproduct zijn en bijgevolg niet het ganse jaar kunnen gegeten worden, leg de flyshoot aan banden, en promoot inktvis. Helaas gebeurt dat niet: de promotiecampagne van VLAM voor inktvis werd eind vorig jaar afgelast.
Die maatregelen zijn dringend: de kustvisserij gaat kapot. Kustvissers kunnen op de steun van Climaxi rekenen: ze keren minstens om de twee dagen naar huis, hebben minder impact en leveren dagverse vis.
De slimsten onder hen veranderen van strategie en diversifiëren hun vangsttechnieken: het schip Z24 Elia gaat onder meer Sint-Jacobsschelpen vangen voor de Franse kust en de 092 Dini mengt kustvisserij en visvangst in de Britse wateren om het hoofd boven water te houden.
Wie traditioneel bezig blijft gaat ten onder.
Tegen zelfregulering
De problemen met de flyshoot worden al twee jaar door Climaxi, internationale organisaties als het Franse BLOOM, sportvissers en kleinschalige visserijvakbonden gesignaleerd. Toenmalig minister van Landbouw Hilde Crevits (CD&V) erkende de problemen in 2024, maar besloot de sector aan zelfregulering te laten doen.
Daarop kwam er een gentlemen's agreement tussen de grote Franse, Engelse, Nederlandse en Britse verenigingen van grotere commerciële rederijen. Dat akkoord bepaalt de hoeveelheid schepen, de wijdte van de mazen in het net, en het maximumaantal dagen dat in een gebied mag gevist worden.
Het herenakkoord kwam er omdat Europa plannen had om zelf op te treden: er waren voorstellen om de gaten in de netten te veralgemenen tot tien centimeter in plaats van acht centimeter zodat er meer kleine vis kan uit ontsnappen. Dat is des te belangrijker omdat er bij de flyshootmethode heel wat bijvangst is van andere soorten en van te kleine vissen.
Climaxi is geen voorstander van zelfregulering: de sector maakt zijn eigen wetten zonder enige controle of juridische basis. Het is eigenlijk een manier om te ontsnappen aan correcte regelgeving.
En zelfs bij correcte regels doen vooral de groten in de sector hun best om eraan te ontsnappen: een net met kleinere gaten in dat met de correcte mazen hangen, vis op overschot uitwisselen buiten de Europese wateren … Je kan het zo gek niet bedenken of het gebeurt.
Levensnoodzakelijke maatregelen
Als we natuur, visbestanden en visserij willen redden, dan moet de Vlaamse overheid dringend structurele maatregelen nemen:
- Zorg voor degelijke sensibiliseringscampagnes en leer de consument vis te eten van het seizoen. Garnalen in het voorjaar zijn als tomaten in de winter: een anachronisme dat vertrekt van het idee dat we alle dagen alles moeten kunnen eten. Maak het promotiecentrum VLAM minder afhankelijk van grootwarenhuisketens.
- Organiseer goede begeleiding voor vissers en reders die het moeilijk hebben en/of willen omschakelen naar andere, duurzamere technieken.
- Dring er bij de internationale wetenschappelijke Commissie ICES, die de visbestanden monitort, op aan om te decentraliseren en te investeren in snelheid. De aanpassingen van het beleid aan de onderzoeksresultaten komen nu soms twee jaar te laat en de methodes staan soms haaks op wat op het terrein te zien is. Investeer in onderzoek en overheidsinstellingen die, zoals ILVO, snel kunnen monitoren. Nu moeten ze allen afslanken en mogen ze nieuwe initiatieven zelf dragen of financiering zoeken bij de privésector.
- Haal de visveilingen uit privéhanden. Ze dienen vooral voor de belangen van aandeelhouders en niet van de kleine vissers. Momenteel is enkel de visveiling van Nieuwpoort nog in handen van de (stedelijke) overheid.
- Verbied de flyshoot in de Belgische territoriale wateren en breid de kustvisserijzone uit naar zes mijl.
- Zet een rem op de aquacultuur, want die heeft meer vis nodig als voedsel voor andere vissen dan dat we ze zelf consumeren.
Het zijn geen revolutionaire maatregelen, maar ze zijn levensnoodzakelijk. Ze zijn essentieel om natuur en visserij levend te houden en dat weet eigenlijk iedereen.
Men leert evenwel niet uit zijn fouten: vijf jaar geleden maakte het elektrisch vissen – of pulsvisserij, een vooral door Nederlanders beoefende techniek die vissen met stroomstoten verdooft – de Zuidelijke Noordzee bijna kapot. Vissers en Climaxi protesteerden, maar Vlaanderen veranderde niets en wachtte tot de Europese Unie deze vistechniek onder druk van de Fransen verbood.
Hoeveel keer gaat de Vlaamse Regering zich nog stoten aan dezelfde steen?
En last but not least: zorg voor gezonde viswateren door onze rivieren proper te houden. Climaxi diende bezwaren in tegen verschillende PFAS-uitstotende bedrijven langs de Schelde en de IJzer. Wij doen dat niet voor ons plezier, maar om de voedselketen minimaal gezond te houden: vis, garnalen, maar ook ons drinkwater.
