Het binnenlands nieuws doet aan dit plot denken. Na het late aantreden van de Arizona-regering discussieerden we drukdoende over de verschillende, afzonderlijke besparingsmaatregelen die nu snel uitrollen. Over zieken en werklozen, als ‘inactieven’ die zouden profiteren. Over ambtenaren, leraren, treinbegeleiders en dan weer over kunstenaars en magistraten, die wel met wat minder kunnen. Uit solidariteit met sommige zelfstandigen, klinkt het, want die hebben een kleiner vangnet.
Iedereen even weinig, iedereen gelijk? Vakbonden roepen het uit: laat je niet verwarren en verdelen! Het gaat om de structurele uitholling van onze sociale zekerheid. Een stille revolutie voltrekt zich: we zijn de uitvaart van onze sociale welvaartstaat aan het organiseren.
Het brutale gedreun van het buitenlands nieuws verbluft blijkbaar zo dat we onthutst ondergaan wat er in eigen land gebeurt. Hoewel sommigen dat liever zo snel mogelijk vergeten, was er nog niet zo lang geleden een grote nationale stakingsdag. In maatschappelijk opzicht is zoiets nochtans een uitzonderlijk historisch fenomeen dat er op wijst dat er iets grondig mis zit.
In de praatjesprogramma’s ging het vooral over het staken zelf, als actievorm, en of dat nog van deze tijd was. Dat de vakbonden op 31 maart een hybride actiedag organiseerden, daar was weinig aandacht voor. In heel wat organisaties riepen de personeelsvertegenwoordigers nog niet actief op tot staken maar was er wel een korte werkonderbreking, een rondgang of een sensibiliserende actie om collega’s te informeren.
Blanco cheque
Ook de actiedag van dinsdag 29 april was bewust hybride: met regionale optochten en deze keer stakingsacties in enkele andere sectoren. En op 22 mei gaat de non-profit in Brussel betogen. Om de teneur van het protest mee te bepalen kopten ook sommige kranten de vraag of staken nog iets uithaalt? Nochtans kwamen er al veel bijsturingen van de aanvankelijke beleidsplannen en zouden we zonder sociale acties vandaag sowieso in een donkerdere wereld leven.
Politiek draait rond perceptie, dus wou Arizona als antwoord op de vele acties vastberadenheid etaleren met een paasakkoord, dat dienst moest doen als de Verlosser van al die stoute stakingen. Bart De Wever wapperde met wierook en hoopte dat het devote volk de knieval zou maken voor een nieuwe geloofsbelijdenis.
Heel dat theater diende vooral om een blanco cheque van vele miljarden aan wapentuig te verzilveren. ‘Geld uitgeven is zo gemakkelijk’, met deze populistische mantra probeerde de nieuwe partijvoorzitter van N-VA op 1 mei nochtans de tegenbeweging de les te lezen.
Cynisch wel, de nieuwe opstoot aan oorlogskoorts te willen bezegelen met het christelijke feest dat de overwinning op de dood en het nieuwe leven viert. Verbijsterend ook, die bokkensprongen van Arizona: maandenlang kregen we te horen dat we 18 miljard moesten besparen, dat was allemaal noodzakelijk. Dus geen geld meer voor pensioenen. Moedig zijn voor het nageslacht, heette dat, ‘even doorbijten’, aldus Jan Jambon. Gebakken lucht rond terugverdieneffecten diende als retorisch glijmiddel.
U-bocht
Toen kwam de U-bocht: slechts een paar maanden later geven diezelfde tenoren voor de volgende jaren plots evenveel miljarden aan wapens uit, waarvan de aankoopprijs nadien blijkbaar al eens in veelvouden kan escaleren. En dat is pas een voorbode: N-VA wil er nog meer miljarden doorjagen om Donald Trump te paaien, begrotingsdogma’s blijken plots wél flexibel.
Het maakt Vlaanderen nog afhankelijker van de VS. Legerchefs adviseren intussen om de noodtoestand uit te roepen, dan kunnen ze uitgeven wat ze willen, zonder zich te moeten verantwoorden. Zien we binnenkort ons belastinggeld letterlijk de lucht invliegen?
Door de handelsoorlog van Amerikaanse cowboys in het Witte Huis riskeren we bovendien een vertraging van de groei, een rentestijging en een slechtere beoordeling van de kredietwaardigheid van ons land. Als kredietbeoordelaars er in hun ratings al niet meer in geloven, dan weten we het wel. We mogen ons dus nog aan flinkse besparingsrondes verwachten. Zoals de financiële kaarten nu liggen, is het zonneklaar dat de sociale zekerheid als schietkraam dienst zal doen. Hoe gaan we dit kunnen tegenhouden?
Het kostenplaatje schiet de hoogte in, de inkomsten gaan in vrije val door de invoering van steeds méér fiscale vrijstellingen. Na de ongedekte taxshift van 16 miljard euro van de regering-Michel komt er met het paasakkoord van de regering-De Wever al een geschat verlies aan inkomsten van 1,5 miljard euro bij, zo berekende de studiedienst van ACV.
Neoliberaal keerpunt
Als je die arbeidsstatuten verder opdrijft waar geen of minder RSZ op moet worden betaald, zoals studentenjobs en flexwerk, ontwricht je niet alleen bewust de degelijke statuten. Dan organiseer je als beleid opnieuw toekomstige saneringsscenario’s.
Als we later op deze periode terugkijken, eens het stof wat is neergedaald, zullen we helaas vaststellen dat we ons vandaag op een neoliberaal keerpunt bevinden en de foute keuzes maakten. De geschiedenis leerde het ons al: als mensen het geloof in de onderlinge solidariteit verliezen en zich bekocht voelen door een beleid dat zegt voor hen op te komen, maar het tegenovergestelde doet, dan nemen het onbehagen en de proteststem het over.
Daarmee kennen we meteen ook het antwoord op de vraag van de antiheld uit het verhaal van Eugène Ionesco: waar komen toch al die neushoorns vandaan? De Nobelprijswinnaar wou het met zijn theatertekst hebben over de opkomst van het fascisme: steeds meer mensen uit het dorp maakten een gedaantewisseling door en gingen als opgejaagd beest mee stampij maken.
Moraal van het verhaal? Het kwade komt niet altijd voort uit intentie, soms ligt het gewoon aan het te lang kritiekloos meebewegen in een systeem dat duidelijk schade berokkent. Of door niet meer te willen luisteren naar diegenen die als antiheld worden weggezet.
