Van smokkelbendes in het Amazonewoud tot de chip in je iPhone

De Toscaanse raffinaderij Italpreziosi zou goud gekocht hebben van een smokkelnetwerk dat meer dan 3,4 miljard euro aan illegaal goud witwaste met behulp van valse facturen – sommige zelfs op naam van overleden personen.

De beschuldigden worden momenteel vervolgd in Brazilië. Het onderzoek werpt nieuw licht op de manier waarop illegaal gewonnen goud zijn weg vindt naar wereldwijde handelsmerken.

Sinds 2017 prijkt Italpreziosi op de lijst van Apple-leveranciers. Het bedrijf verwerkt goud in iPhones en oplaadkabels. Ook chipfabrikant Nvidia koopt in bij Italpreziosi.

Grote stukken bos zijn verdwenen en inheemse gemeenschappen kampen met ernstige gezondheidsproblemen door het gebruik van kwik

Er zijn geen aanwijzingen dat Italpreziosi zelf betrokken was bij de smokkel of op de hoogte was van de illegale herkomst van het goud. In een reactie aan het Bureau of Investigative Journalism zegt het bedrijf “vreemd te zijn aan het frauduleuze systeem”.

In februari 2023 vielen de Braziliaanse autoriteiten binnen bij de betrokken bedrijven. Ze namen onder meer bankgegevens, belastingdocumenten en andere administratie in beslag. Een maand geleden besliste een rechtbank dat 36 personen terechtstaan voor betrokkenheid bij de smokkel van zo’n 13 ton illegaal goud.

Volgens het parket kwam een deel van dat goud uit beschermde gebieden in het Amazonewoud, waaronder het Munduruku-gebied in de deelstaat Pará. In november vindt daar de COP30-klimaattop plaats. Illegale mijnbouw is een belangrijke oorzaak van ecologische vernietiging. Grote stukken bos zijn verdwenen en inheemse gemeenschappen kampen met ernstige gezondheidsproblemen door het gebruik van kwik, dat wordt ingezet om goud van ander materiaal te scheiden.

Valse papieren

Volgens de Braziliaanse politie draaide de smokkeloperatie rond twee exportbedrijven: Pemex en Amazônia Trading Express. Die zouden samengewerkt hebben met Ororeal, een Amerikaanse handelsfirma, om het goud wereldwijd te verdelen. Een advocaat van enkele werknemers van Ororeal en Amazônia ontkent elke betrokkenheid bij misdrijven.

In Brazilië kochten Amazônia Trading Express en Pemex het goud aan via tussenpersonen, die facturen voorlegden waaruit moest blijken dat het afkomstig was van legitieme mijnsites. Maar volgens de aanklagers vertoonden die sites geen enkele mijnactiviteit.

Er waren meer signalen dat er iets mis was: zo werden facturen ingediend op naam van dertien overleden personen. In de leverancierslijst doken maar liefst 32 goudzoekers met de voornaam Antônio op.

De tussenpersonen dienden facturen in op naam van dertien overleden personen

Het parket stelt dat Amazônia Trading Express en Pemex het goud vervolgens smokkelden naar de Verenigde Arabische Emiraten, India, Hongkong, Zwitserland en Italië – en dat via Ororeal. Uit facturen blijkt dat het goud in Italië bestemd was voor Italpreziosi.

Volgens die documenten kocht Amazônia Trading Express voor zowat 116 miljoen euro goud aan van een Braziliaans bedrijf met duidelijke tekenen van illegaliteit. Tussen november 2019 en maart 2021 zou het volledige volume zijn geëxporteerd naar Ororeal – een bedrijf dat, volgens de aanklager, werd geleid door dezelfde eigenaar als Amazônia Trading Express.

Facturen uit augustus 2021, goed voor meer dan 2,3 miljoen euro aan goud, vermeldden de raffinaderij van Italpreziosi in Arezzo, Toscane, als afleveradres. Het bedrijf stond in die periode nog steeds op de leverancierslijst van Apple en Nvidia.

Een medewerker van Amazônia Trading Express verklaarde tegenover de politie dat Ororeal formeel als tussenpersoon optrad voor de export, maar dat het goud in de praktijk rechtstreeks naar Italpreziosi werd gestuurd.

Verklaring op eer 

Italpreziosi zegt dat het nooit rechtstreeks zaken deed met Amazônia Trading Express of Pemex. Omdat Brazilië als risicoland geldt, zegt het bedrijf wel extra controles te hebben toegepast bij Ororeal. Daarbij werd onder meer een volledige lijst van toeleveranciers opgevraagd.

Tot het politieonderzoek in 2022 uitlekte, had Italpreziosi geen weet van onregelmatigheden bij Ororeal. Nadien vroegen ze bijkomende toelichtingen en werd de account gesloten.

“We handelen met de grootst mogelijke zorgvuldigheid en conform alle nationale en internationale regelgeving”, stelt Italpreziosi in een verklaring. Het bedrijf zegt elke klant grondig te screenen en zijn toeleveringsketen jaarlijks onafhankelijk te laten auditen.

De raffinaderij is aangesloten bij de London Bullion Market Association (LBMA), die normen opstelt voor verantwoord beleid rond metaalwinning.

Volgens een woordvoerder is de LBMA zich goed bewust van de problematiek rond illegale mijnbouw in het Braziliaanse Amazonegebied. De organisatie zou bedrijven herhaaldelijk hebben gewezen op de risico’s. Een inmiddels afgeschafte Braziliaanse wet die verklaringen op eer over de herkomst van goud toestond, heeft volgens LBMA bijgedragen aan het probleem. Sinds de afschaffing in 2023 probeert de organisatie meer transparantie in de keten te brengen.

De advocaat van de werknemers van Ororeal en Amazônia benadrukt dat zijn cliënten hun medewerking verlenen aan het gerecht en erop vertrouwen dat de waarheid aan het licht komt. “Amazônia en Ororeal hebben nooit goud gekocht uit inheems gebied of illegale mijnen. Beide bedrijven hanteren de strengste nalevingsnormen, stellen eisen aan hun leveranciers en beschikken over alle wettelijk vereiste documenten om de herkomst van het goud te bewijzen.” De advocaat van Pemex reageerde niet op vragen.

Ook Apple gaf geen commentaar.