Apache wil af van Amerikaanse en andere big tech

Instagram-accounts gewijd aan thema’s als lgbtqi+ en abortus die zomaar opgeschort worden. Palestijnse journalisten en burgers die de mond gesnoerd worden op Facebook. Het algoritme van X dat (extreem)rechtse inhoud en accounts bevoordeelt. 

Het zijn maar enkele recente voorbeelden van de macht over en invloed van big tech op onze samenleving, onze democratie. Bedrijven met misinformatie en polarisatie als verdienmodel hebben de sleutels in handen van onze informatie- en nieuwsvoorziening.

Terwijl het brede publiek zijn informatie steeds vaker haalt op Instagram, YouTube en andere, hoofdzakelijk Amerikaanse platformen, maken de eigenaren ervan een diepe buiging voor president Donald Trump. Bigtechveteraan Nick Clegg ontkent het niet: Silicon Valley heeft Trump en het trumpisme, kortweg MAGA (Make America Great Again), omarmd. 

Clegg, voormalig Brits vicepremier, was jarenlang head of global affairs bij Meta, het moederbedrijf van Instagram, WhatsApp en Facebook, en zag onder meer zijn ex-werkgever een uiterst rechtse draai nemen sinds de herverkiezing van Trump.

De grootste spelers uit de techsector spenderen jaarlijks 73 miljoen euro om de Europese politiek te beïnvloeden. Mét resultaat

Big tech buigt voor the big boss. En ziet daar ook voordelen in. Zo laat de Amerikaanse techsector zijn schroom voor militaire toepassing graag varen. 

Ze rijven de lucratieve militaire contracten binnen en geven onder meer hun AI-modellen in handen van het Amerikaanse en andere legers. En zo zullen de AI-modellen die bijvoorbeeld Meta ontwikkelde op basis van ook Europese gebruikersdata voor oorlogsvoering worden ingezet.

Die bigtechbedrijven zijn intussen de grootste lobbyisten in de EU, blijkt uit kersvers onderzoek van Corporate Europe Observatory en LobbyControl. De grootste spelers uit de techsector spenderen jaarlijks 73 miljoen euro om de Europese politiek te beïnvloeden. Mét resultaat, zo toonden dezelfde ngo’s eerder aan: op de versoepeling van digitale regels die de Europese Commissie voorstelde staan de vingerafdrukken van big tech.

De regering-Trump voert die strijd tegen de strengere Europese digitale regels graag mee, met Europees extreemrechts als bondgenoot. Dat Meta-baas Mark Zuckerberg naast onder meer Google-oprichter Sergey Brin zetelt in Trumps nieuwe President’s Council of Advisors on Science and Technology is geen toeval. Of hoe economische macht zich vertaalt naar politieke invloed.

Het alziende oog van big tech

Die economische macht hebben bigtechbedrijven niet louter gebouwd op de populaire diensten die ze aanbieden. Dat ze op grote schaal persoonlijke gegevens over ons doen en laten verzamelen, analyseren en ten gelde maken, is al lang geen geheim meer. 

Die data gebruiken ze om via algoritmes te bepalen wat we wel of niet te zien en lezen – of gevoederd – krijgen in onze feed. En dit systeem stelt adverteerders in staat om ons op zeer gepersonaliseerde wijze te proberen beïnvloeden: wat we kopen of zelfs op wie we stemmen.

Op die “diefstal van de eeuw” bouwen nieuwkomers als OpenAI en Anthropic, maar ook en vooral gevestigde waarden als Google en Meta vandaag hun vervuilende, op uitbuiting en auteursrechtenschendingen gebaseerde AI-imperia.

De recent aangekondigde transformatie van Googles zoekfunctie naar een door generatieve AI aangedreven “interactieve ervaring” – wat dat ook mag betekenen – is tekenend voor het ingeslagen pad. Generatieve AI blijkt voor big tech vooral een manier om gebruikers nog langer vast te houden op de eigen platformen. En zo kan Google ons nog meer advertenties in de maag splitsen. 

Als onafhankelijk, reclamevrij en coöperatief nieuwsmedium, vinden we het logisch om zoveel mogelijk voor alternatieven voor big tech te kiezen

Als je op Google zoekt, zal je namelijk geen lijst van weblinks naar andere websites meer te zien krijgen, maar wel kant-en-klare, voorverpakte informatie. Voorgekauwd en voorgeschoteld door Googles AI-model, met alle fouten van dien. Zonder dat je zelf nog kritisch bronnen moet vergelijken, laat staan doorklikken naar de site van pakweg Apache of De Standaard. 

Over dat hypercommerciële, datahongerige systeem – ook wel surveillance capitalism genoemd – schrijven we bij Apache al jaren. Dat door Google ontwikkelde en door bedrijven uit Silicon Valley steeds verder op punt gestelde datakapitalisme krijgt bovendien overal navolging, ook van bijvoorbeeld Belgische mediabedrijven als Mediahuis en DPG Media. 

Het is voor deze commerciële mediabedrijven dat Apache al sinds zijn oprichting zestien jaar geleden een alternatief wil zijn. Ook daarom vinden we het, als onafhankelijk, reclamevrij en coöperatief nieuwsmedium, logisch om zoveel mogelijk voor alternatieven voor big tech te kiezen. 

Maar er zijn nog meer redenen om die switch te maken, want big tech is meer dan sociale media. De macht over en invloed van deze bedrijven op onze democratie en samenleving reikt veel verder en dieper. 

Trump schudt iedereen wakker

Wereldwijd zijn overheden, bedrijven en organisaties in grote mate afhankelijk van Amerikaanse technologie. Apache toonde bijvoorbeeld aan dat bijna 85% van de federale, ruim 91% van de Vlaamse overheidsinstellingen en bijna 98% van de Vlaamse steden en gemeenten voor hun mailverkeer vasthangen aan Microsoft. Ook heel wat overheidswebsites worden online gehouden door Amerikaanse bedrijven. Zelfs de opslag van belangrijke data van de Vlaamse overheid gebeurt bijna volledig via de diensten van vier Amerikaanse bigtechbedrijven.

Moeten we daar écht van wakker liggen? Jazeker. Een vaak aangehaald voorbeeld is dat van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. In februari kondigde Trump sancties aan tegen het ICC en personen die het Hof helpen met onderzoeken naar burgers en bondgenoten van de VS. Dit vanwege het arrestatiebevel dat het Strafhof tegen Israëlisch premier Benjamin Netanyahu uitvaardigde. Hierdoor kon het ICC niet anders dan zijn Microsoft-mailbox af te sluiten. Het Hof schakelde ondertussen over op een Europese opensource-oplossing als alternatief voor de Microsoft-diensten.

De opslag van belangrijke data van de Vlaamse overheid gebeurt bijna volledig via de diensten van vier Amerikaanse bigtechbedrijven

Onder Trump zijn de fundamentele risico’s van die verregaande afhankelijkheid meer dan ooit duidelijk geworden. (Bedankt, Donald!) De kans dat Trump big tech beveelt om een Europees land of bedrijf op droog zaad te zetten, lijkt misschien klein, maar de enorme digitale afhankelijkheid zou wel als drukkingsmiddel kunnen dienen. Wie raakt aan de nagestreefde dominantie van Amerikaanse bigtechbedrijven, krijgt met Trump te maken.

De regering-Trump heeft het voorbije anderhalf jaar al meermaals getoond dat ze alle middelen geoorloofd acht om America great again te maken. Ook de Europese Commissie ziet de gevaren in en stelde recent een pakket maatregelen voor dat tot meer technologische soevereiniteit zou moeten leiden.

In alle Europese lidstaten hebben Amerikaanse techbedrijven meer dan een voet tussen de deur. Ze kunnen zelfs gewoon meelezen. Zo onthulde Follow the Money recent nog dat medewerkers van het omstreden Amerikaanse technologiebedrijf Palantir toegang hebben tot geheime en missie-gevoelige informatie van het Nederlandse ministerie van Defensie. 

Een belangrijke dreiging komt van enkele Amerikaanse wetten die het voor Amerikaanse autoriteiten en inlichtingendiensten mogelijk maken Amerikaanse bedrijven te dwingen om gegevens over klanten vrij te geven. Als het bedrijf onder controle staat van een Amerikaans moederbedrijf gelden die wetten. Ook als die gegevens in de Europese Unie worden opgeslagen bij een Europees dochterbedrijf. 

Omdat er door geheimhoudingsverplichtingen vaak geen hard bewijs is dat zoiets effectief gebeurt, wordt dit risico al te makkelijk weggewuifd. “Maar dat wil niet zeggen dat het niet gebeurt”, zei Hans Graux, voorzitter van de Vlaamse Toezichtcommissie, daar eerder over aan Apache.

Niet zomaar Made in Europe

Bij elk nieuwsmedium dat onafhankelijkheid, bronnenbescherming en vertrouwelijkheid serieus neemt, zouden de flikkerlichten over de macht en invloed van Amerikaanse big tech al lang moeten branden. 

Apache wil zoveel mogelijk voor opensourcetoepassingen kiezen. Voor technologie die door iedereen (her)gebruikt kan worden, en waar iedereen kan aan meebouwen

Dat onze Nederlandse collega’s van Follow the Money en De Correspondent eenzelfde weg inslaan, sterkt ons in deze keuze. De diensten en technologieën die in Silicon Valley worden gemaakt mogen nog zo goed zijn: politiek, economisch, juridisch én ethisch zijn er voldoende redenen om weg te gaan van Amerikaanse en andere bigtechbedrijven.

Dat wil niet zeggen dat we bij Apache zomaar voor Made in Europe kiezen. De keuze voor meer digitale autonomie mag er niet toe leiden dat we binnen enkele jaren met een Europese versie van Google of Microsoft zitten opgescheept.

Daarom wil Apache zoveel mogelijk voor opensourcetoepassingen kiezen. Het gaat om technologie waarvan de broncode openbaar is, die door iedereen (her)gebruikt kan worden, en waar iedereen kan aan meebouwen. De software is van niemand, maar van en voor iedereen. Ook die oplossingen kan je niet onvoorwaardelijk vertrouwen, maar de manier van ontwikkeling biedt op zijn minst de garantie op transparantie.

We willen ook een zogenaamde vendor lock-in vermijden, want als je afhankelijk bent van één leverancier houdt dat risico’s in. Want wat als dat bedrijf in foute handen komt of plots de prijs opdrijft? Door onder meer voor open standaarden en open protocollen te kiezen, die zorgen dat je makkelijk naar een andere aanbieder kan overstappen, proberen we dat te vermijden.

Apache start niet van nul

Gelukkig beginnen we niet van nul. Bij Apache proberen we al langer bewuste keuzes te maken op vlak van technologie, gebaseerd op onze waarden, net zoals voor andere leveranciers. Onze website draait op Drupal, een opensourcesysteem, en draait op de servers van het Hasseltse Level27. De ontwikkeling van de website gebeurt in Gent, bij 3Sign. Ook voor ondersteunende diensten, zoals analytics of marketing, gebruiken we opensourcetoepassingen: Matomo en Mautic. 

We hebben de voorbije weken alle digitale tools die we gebruiken in kaart gebracht en zullen die kritisch tegen het licht houden. De komende weken en maanden maken we er werk van om de meest problematische te vervangen door alternatieve oplossingen. Die omslag doen we niet in één grote beweging, maar stap voor stap. Eerst kijken we naar de tools die we dagelijks nodig hebben om ons werk te kunnen doen. 

Sommige keuzes bij de start van Apache, intussen zestien jaar geleden, spelen ons vandaag wel parten. Zo kozen we voor Google Workspace om documenten op te slaan, intern te delen en bewerken, maar ook om onze agenda’s bij te houden. Daar stappen we deze zomer van af. We beschikken al langer over een alternatieve omgeving, gebouwd op de Europese opensourcetoepassing Nextcloud, en dit moet onze enige digitale werkomgeving worden. Ook voor ons mailsysteem, dat nu op de Amerikaanse dienstverlener Mailchimp rekent, zoeken we een opensource-alternatief.

We zijn al enkele jaren actief op alternatieve sociale media als Mastodon, Bluesky en Pixelfed, en namen begin 2025 al afscheid van X

Over sociale media voerden we intern al stevig en onderbouwd discussie. We zijn al enkele jaren actief op alternatieve sociale media als Mastodon, Bluesky en Pixelfed, en namen begin 2025 al afscheid van X. In ons streven naar impact en het tot verantwoording roepen van de macht, blijven we wel nog actief op bijvoorbeeld Instagram. We willen ons bestaande en ook nieuwe publiek benaderen op de platformen waar zij aanwezig zijn. En we willen hen daar vertellen waarom het anders moet en welke alternatieven beschikbaar zijn. Op termijn hopen we steeds meer lezers op die alternatieve platformen te kunnen bereiken. 

We zullen daarom vanaf nu ook de versleutelde opensourceberichtenapp Signal gebruiken als kanaal om onze lezers te informeren. Hoe jij vanaf nu dagelijks ons nieuws via Signal kan ontvangen, leggen we je op deze pagina uit.

Om nog minder afhankelijk te zijn van big tech om onze lezers te bereiken, onderzoeken we momenteel welke mobiele app we voor onze lezers willen bouwen. Daarover later meer.

De keuze voor alternatieve technologie past bij waar Apache voor staat. Het is voor ons een logische stap, maar wel eentje die niet altijd vanzelfsprekend is. Het kost tijd, moeite en uiteraard ook geld om alternatieven te zoeken, uit te rollen en in gebruik te nemen.

We kunnen dit niet zonder de steun van onze lezers, coöperanten en sympathisanten. Wil je op de hoogte blijven van de vooruitgang die we boeken of de moeilijkheden waarmee we te maken krijgen? Schrijf je dan in op onze nieuwsbrief, hou onze website in de gaten, of volg ons via Mastodon, Bluesky, Signal of andere kanalen.