Wie hun eerste drie albums beluistert (Generation Terrorists 1992, Gold against the Soul 1993, The Holy Bible 1994), zal zich afvragen waar onze nostalgische gevoelens naar de jaren negentig als ‘optimistisch tijdperk’ nu eigenlijk op gestoeld is.
Het debuut van de Manic Street Preachers was duidelijk gemodelleerd op The Clash’ London Calling. Daar kwam nog een likje Guns N’ Roses-gitaarwerk en zelfs een laagje ABBA-achtige melodietjes bovenop. Het thema ‘uitbuiting’ liep doorheen meerdere nummers, gaande van de uitbuiting in de derde wereld, tot die in banken en de porno-industrie (waarvoor zelfs Traci Lords mee zong).
The Holy Bible is samen met Radiohead’s OK Computer de meest indrukwekkende – doch zwartgallige – muzikale schets van de overwinning van de vrije markt op de mens, die mensen reduceerde tot nihilistische consumenten. Geen verrassing, gezien waar de band vandaan komt.
Thatcher’s erfenis
James Dean Bradfield, bassist Nicky Wire, drummer Sean Moore en creatief brein Richey Edwards groeiden op in een arbeidersmilieu en beleefden hun pubertijd en adolescentie in de jaren ’80.
De zanger schetst hun toenmalig Wales als de meest mismeesterde wereld sinds het einde van de tweede wereldoorlog. “We voelden alsof Wales vernield was door een centralistische Engelse overheid met een Tory leiderschap dat geen zier gaf om gemeenschapsbesef. Laat staan Wales of haar cultuur”.
In de pre-digitale wereld was het veel gemakkelijker om jezelf te definiëren op basis van tegenstanders om je tegenaf te zetten. “Know your Enemy”, vat de frontman samen (eveneens de titel van het gelijknamig album uit 2001).
Desalniettemin wisten de Manics stormenderhand hun plaats te veroveren in een landschap gedomineerd door grunge en Britpop. Dat ze doelbewust de controverse opzochten, leverde hen geen gebrek aan media-aandacht op.
Nicky Wire verkondigde dat hij hoopte dat R.E.M. zanger Michael Stipe zou eindigen zoals Freddie Mercury (een uitspraak waarover hij later spijt heeft betuigd). Ze lieten noteren Slowdive erger te vinden dan Hitler.
Toen Edwards in een interview gevraagd werd of ze gewoon ‘poseurs’ waren, haalde hij een scheermes boven en kerfde in zijn pols “4 Real” – waarna hij naar de spoed mocht voor 18 hechtingen. De Manics slaagden er zelfs in het grootste aantal telefoonklachten bij de BBC te verzamelen, door voor Top of the Pops in 1994 op te treden in Noord-Ierse terroristische outfits.
De drijvende kracht achter de bands oorspronkelijke looks, vormgeving van de platen en uitgangsbord naar de media was Edwards. Richey voegde muzikaal weinig toe en speelde live zelfs nauwelijks instrumenten. Maar hij was samen met Wire de man van de teksten, die met verve Albert Camus’ filosofie, Silvia Plaths poëzie of filmdialogen gebaseerd op Orwells 1984 verwerkte in hun nummers.
Hij zorgde tevens voor een der grootste mysteriën uit de rockgeschiedenis. Op 1 februari 1995 verdween hij spoorloos. Zijn achtergelaten auto werd pas twee weken later aangetroffen bij notoire zelfmoordlocatie Severn Bridge. Zijn lichaam is echter nooit gevonden.
Tot op heden weten we nog steeds niet wat er met hem gebeurd is. Edwards worstelde met automutilatie, alcohol, anorexia, en legio andere welzijnsproblemen. Het macabere Holy Bible was vooral zijn opus magnum. Maar nummers zoals ‘4st 7lb’ (four stones and seven pounds oftewel 28,5 kilo; fatale ondergrens van lichaamsgewicht voor anoxerialijders) waren tekenen aan de wand.
Pas in 2008 werd Edwards officieel dood verklaard. Al die tijd zette de groep een kwart van hun royalties opzij mocht hij ooit terugkeren. Dertig jaar later veert Bradfield instinctief nog steeds weg van dat deel van het podium. “Emotional muscle memory. Je vergeet het soms, maar vaak genoeg blijft het je gewoon raken. Het voelt nog altijd aan als zijn plek.”
De Blair-jaren
Onder de Britse topbands van hun generatie zijn de Manics een van de weinigen die onafgebroken zijn blijven doorgaan. Blur, Oasis, Pulp en Suede – het vierbandschap der Britpop – gaven er allen na vele jaren de brui aan, om pas later na een lange pauze terug te keren.
Enkel de diepmenselijke tragiek van Richey’s verdwijning zorgde ervoor dat de band even overwoog te stoppen. Met fiat van diens familie gingen ze als trio toch verder, om eindelijk het grote succes te pakken te krijgen met Everything must go (1996). Dat album verscheen op de vooravond van een politieke omwenteling.
In 1997 kregen de Britten voor het eerst sinds 1979 opnieuw een Labour-regering. Tony Blair, een der grondleggers van de “derde weg”, die socialisme met liberalisme trachtte te verzoenen, nam tien jaar lang de leiding als premier.
De Manics stonden in deze periode op het toppunt van hun faam, maar bewandelden creatief ook zeer diverse paden, getuigen de divergerende stijlen van This is my Truth, Tell me yours (1998), Know your Enemy (2001) en Lifeblood (2004). De band had duidelijk haar eigen visie op “New Labour”. Blair was amper een jaar aan de macht, of hun best verkopende album kreeg als titel een citaat van “Old Labour”’s Nye Bevan.
Bevan, ook een Welshman, was een der architecten van de NHS. De National Health Service wordt nog steeds geroemd als een der laatste restanten van de Britse welvaartstaat. Jobs, onderwijs, gezondheidszorg, huisvesting. Dat waren de vereiste steunpilaren voor sociale mobiliteit en een vrijere samenleving.
Maar voor Bradfield was het genie van het na-oorlogse Britse socialisme dat “politici zoals Bevan en Harold Wilson er in slaagden mensen warm te maken voor een project met hoop en aspiraties. Mocht je vallen was er een vangnet”. De albumtitel was mogelijk te subtiel. Toen critici de band verweten muzikaal hun ziel verkocht te hebben, brachten ze als middenvinger ‘The Masses Against the Classes’ uit, dat op nummer 1 belandde in Britse hitlijsten.
De beste geloofsbrieven volgden nog. Op 17 februari 2001 speelde de groep in het Karl Marx-theater te Havana. Daarmee waren ze de eerste westerse band ooit die mocht optreden in Fidel Castro’s Cuba. Castro zelf woonde de voorstelling bij, ook al had de band hem gewaarschuwd dat het luid zou worden. Diens laconieke repliek was: “Toch niet luider dan oorlog zeker?”. Dat werd meteen de titel van de concertfilm.
Brexit
Eind jaren 2000 keerde de band terug naar hun muzikale wortels, getuige Send away the Tigers (2007) en Journal for Plague Lovers (2009). Voor dat laatste album gebruikten ze overgebleven teksten van Richey om hem nogmaals postuum te eren.
De derde grote politieke omwenteling in de bands bestaan moest nog komen. Afsluiter ‘Thirty Years War’ op Rewind the Film (2013) lijkt nu visionair: “It’s the oldest running joke in history, to kill the working classes in name of history… The Old Boys Network won the war again”.
Het had Bradfields samenvatting kunnen zijn van het Brexitreferendum op 23 juni 2016. Een nipt merendeel van het Britse electoraat, inclusief Welsche meerderheid, stemde om de Europese Unie te verlaten. “De ergste politieke campagne die ik ooit in mijn leven heb meegemaakt, langs beide partijen. Onze politici hadden geen idee hoe een breed publiek aan te spreken. We kregen angst en clickbait in de plaats. We zijn er nog steeds niet van bekomen”, zegt hij.
De band staat zeker kritisch tegenover de EU. Maar als puntje bij paaltje komt blijven ze voorstanders zijn van het Europees project. Dat was reeds hoorbaar op Futurology (2014), waarin de band nadrukkelijk putte uit haar Europese tours. “Het allerbelangrijkste argument voor de EU, is dat ze oorlogen stopt. Niet sexy, maar wel waar”, zegt Bradfield.
De zanger had in zijn jeugd nooit buitenlandse reizen ondernomen. Door te touren heeft hij voormalige Europese conflictplekken zoals Belfast en Berlijn zichtbaar zien transformeren doorheen de decennia.
Hic et nunc
De Manic Street Preachers bestaan dit jaar veertig jaar en er lijkt geen sleet te zitten op de band. Hun voorlaatste album The Ultravivid Lament (2021) behaalde zelfs een eerste plaats onder best verkochte Britse albums.
Toch voelt Bradfield (bouwjaar 1969) zijn leeftijd. In een moment van introspectie laat hij zich ontvallen dat hij “zijn perspectief op de samenleving heeft overleefd”. Hij heeft medelijden met bands die vandaag politieke nummers schrijven, want “we leven in een post-ideologische apocalyps.”
Bradfield heeft geen goed oog op de toekomst, want hij weet niet hoe je überhaupt nog consensus kunt scheppen in deze digitale tijden. Andy Burnham mag dan de fakkel overgenomen hebben van de onpopulaire Keir Starmer, de kans is reëel dat zijn partij ook hem zal verscheuren. Nigel Farage’s recente uitdager Count Binface lokt slechts hoon uit. Het illustreert voor Bradfield hoe absurd ongeletterd we zijn geworden op ideologisch vlak. “Ik zie nog liever iemand falen met 400 stemmen, maar tenminste een authentiek idee verdedigen waar ze achter staan.”
Geen opbeurende gedachte, maar het komt overeen met de band haar wereldbeeld. Toch onderschat Bradfield het potentieel van veel jonge bands om de kwalen van onze wereld muzikaal onder woorden te brengen. Zo heeft het Noord-Ierse Kneecap van de aanklacht tegen genocidair geweld in Gaza een speerpunt gemaakt.
We leven bovendien in een tijdperk, waarin westerse politici morele bakens zodanig verschuiven dat we letterlijk op het punt zijn beland “dat de kinderen aan de beurt zijn”. Als er al vertwijfeling was bij Bradfield tijdens het interview, laat de band er publiek niets van merken. Meteen na het gesprek speelden ze als headliner een uitverkocht Rock Herk plat op 18 juli.
De auteur wil graag de organisatie van Rock Herk bedanken voor het interview. Zelfs om hem een halve dag backstage te laten, aangezien hij cruciale e-mail details genegeerd had, zoals de tijdsaanduiding “pm”.
