Mijn lief woont in de Bezette Gebieden, meer bepaald in het Noorden van de Westelijke Jordaanoever, nabij Jenin, een van de mooiste plekken op aarde waar ik ooit kwam. Hij doceert Engels aan een Palestijnse universiteit. Buiten het klassieke gevangen nemen van politieke dissidenten, vaardigden de kolonels tijdens de coup van 1967 ook strenge kledingvoorschriften uit. Het is de eerste keer dat ik besef dat wurgende kledingvoorschriften rechtstreeks uit de gereedschapskist van de dictatuur komen. Voorheen had ik het uitvaardigen van kledingvoorschriften louter gezien als een puriteinse stuiptrekking, in de periferie van het politieke. Zo'n geruststellende gedachte gedijt slechts in de outposts van het puritanisme, daar waar ik vandaan kom.
In Palestina loop ik altijd op de toppen van mijn tenen. Komt er geen reepje onderrug piepen van onder mijn t-shirt? Kunnen de mensen vermoeden dat mijn behabandje van onder mijn hemdje over mijn schouder glijdt? 'Heb je geen sjaaltje bij?', vraagt mijn lief. 'Je moet je decolleté bedekken.' 'Maar ik heb niet eens een décolleté die naam waardig.', verdedig ik me. 'Er is geen glooiing. Geen normcore cleavage. Mijn tieten zijn normcore Nederland. Hoe kan iemand hier nou aanstoot aan nemen?'. Hij antwoordt dat hij geen ayatollah wil zijn, maar dit kan voor gedoe zorgen. Dus doe ik een afgewassen lijveke aan onder mijn hemd. Ik vind het lelijk als de pest. Zedelijkheid - zo heb ik hier vastgesteld- is niet zelden synoniem van lelijkheid. In This Week in Palestine , een Palestijnse publicatie voor toeristen, zag ik ooit afbeeldingen van Palestijnse vrouwen tijdens de jaren zeventig. Met rokjes, tot boven de knie.
Sinds ik hier ben is het in de zon elke dag al meer dan dertig graden geweest. Toch zijn de meeste vrouwen ingesnoerd in een typische, getailleerde, sober gekleurde jas met gouden knopen. De slepende zoom van die jassen is soms zwart en aangevreten, net een uitgerafelde, versleten dweil. De gezichten van Palestijnse vrouwen zijn vaak lijkbleek door de modische, lichte compacte poeder die ze bezigen, of in de extremere gevallen omdat ze agressieve chemische bleekmiddelen gebruiken. Het is een gemakzuchtig cliché, maar veel Palestijnse vrouwen lijken op opgeschrikte schimmen.
Niet zelden doemt er een zweem onwelriekendheid op wanneer je in de buurt van zo'n goed ingepakte vrouw gaat staan, een onmiskenbare zweetgeur. Niet enkel is het de zedelijkheid toegestaan zich lelijk te manifesteren, zedelijkheid mag als het moet blijkbaar ook een beetje stinken, baden in transpiratie, zolang het lichaam niet moet neerdalen tot de catacomben van de morele onreinheid.
De generische, zedelijke, Palestijnnse damesjas lijkt een beetje op mijn winterjas. Men zou dus kunnen opperen dat Palestijnse vrouwen kouwelijk zijn en daarom weigeren zich in zomerkledij te hullen, maar het overgrote deel van de mannen hier draagt korte mouwen en slechts een enkele laag kleding. De dochtertjes van de vrouwen in lange jassen en verborgen haren dragen vaak frivole miniatuur-dameskledij. Minirokjes met kokette pofhemden met poezenstrikken, kekke haarbanden en barokke spelden, satijnen ballroomjurken in flamencostijl met spaghettibandjes en lovertjes, kanten peplums met strakke leggings. Kleine meisjes zijn hier meer ladylike dan hun moeders. Ik vind het een perverse gedachte dat onvolgroeide vrouwmensen in deze samenleving de enigen zijn die zo ondubbelzinnig met frivole vrouwelijkheid door de straten kunnen flaneren. Eens ze hun eerste menstruatie hebben, eens de wet hen in staat acht toe te stemmen hun maagdelijkheid op te geven, moeten ze zich wegcijferen om te bestaan. Exuberante vrouwelijkheid is hier haast een exclusief prepuberaal gegeven. De dubbele standaard de maat der dingen.
'Veel Palestijnse vrouwen zouden van hun vader nooit naar de universiteit mogen gaan, mochten ze geen hoofddoek dragen.' Dit is een van de meest gangbare argumenten die ik hoor om het dragen van de hijab en andere beperkende kledij te legitimeren. De hoofddoek emancipeert, by default. Het grote gelijk, niet.
Zonder hun hoofd in te sluiten, sluiten veel vrouwen zich de facto thuis op. Palestijnse vrouwen moeten compromissen sluiten. De gevangenis reduceren tot een kleinere perimeter is hier een van de enige gekende snelwegen naar emancipatie. Niet enkel de gebieden worden hier bezet. Evenzeer zijn joden hier de enige bezetters. 'Je zou ervan versteld staan hoeveel meisjes zonder hoofddoek de hoofddoek toch verdedigen. Het is een persoonlijke keuze', zegt mijn lief. 'Trouwens, de hoofddoek is geen triestig accessoire. Kijk eens wat voor gedurfde kleurencombinaties sommige juffrouwen maken.'
Ik parafraseer Camus wanneer ik zeg dat een slaaf die zijn slavernij ontkent, daarom niet minder slaaf is. Hij geeft me gelijk. Mijn lief weet dat Camus gelijk heeft. In België merkte een collega van mij onlangs op dat in onze samenleving vrouwen met kanker naast gesluierde moslima's, de enige, grote groep vrouwen zonder hoofdhaar zijn. 'Inderdaad', reageerde ik toen. 'Klopt. Je ziet bij hen enkel een verengd gelaat, zoals na een chemo ook enkel vermoeide gelaatstrekken overblijven. Moffenmeiden hadden overigens ook geen haar. Tijdens de repressie.'
Het voelde alsof we nietsvermoedend en onbewaakt een zekere waarheid hadden ontbloot.Ik vroeg nadien met gedempte stem aan mijn collega om aan niemand verder te vertellen dat ik dit had gezegd. Bijna alle vrouwen die ik in de Westbank heb ontmoet, zeggen dat ze aan het diëten zijn. Als Belgische strijk ik altijd met een koffer vol vaderlandse chocolade in Palestina neer. 'Do you have dark chocolate?', is een recurrerende vraag wanneer ik mijn Belgische lekkernijen aanbied aan de dames van de Westelijke Jordaanoever.
Ik heb heel lang gedacht dat Palestijnse vrouwen dol waren op zwarte chocolade. Blijkt dat iemand hen heeft gezegd dat zwarte chocolade veel minder suiker bevat dan melkchoclade. Dus zijn ze allemaal tuk op donkere chocolade. Niet enkel je lichaam moet je met preutsheid behandelen. Ook eetlust is hier een lust die men niet in het openbaar mag laten botvieren.
De archetypische voluptueuze oriëntaalse schoonheid met gulzige vormen, vandaag belichaamt door o.a. Kim Kardashian, is een mythe. Alleszins ik ben ze hier zelden tegengekomen. Op restaurant zie ik vrouwen nooit voluit genieten van een maaltijd. Altijd pikken ze steels als schuwe eekhoorns kruimeltjes van op hun bord. Het is duidelijk een opvoering, maar niet meespelen is uitgesloten.
De tienerdochter van de secretaresse van het English Language Center, neemt me op sleeptouw door Jenin. Haar moeder heeft de Jordaanse nationaliteit, is in Koeweit geboren en is zelfverklaard openminded. Ze is een van de weinige vrouwen aan de universiteit die geen hijab draagt. Ze lijkt dat belangrijk te vinden. Ze is namelijk een unicum. Haar dochter is zestien jaar. Voor we op vadrouille vertrekken doorheen het opvliegende stof, de slordige slingers wagens, kronkelende straten van de oude stad, de wirwar aan winkels die hier als paddenstoelen uit de grond komen, laat Naya me trots haar collectie shorts zien. Ze heeft er in alle kleuren van de regenboog, zegt ze. Maar ze kan ze enkel binnenskamers dragen en voor we vertrekken, trekt ze gauw een driekwartsbroek aan. Dit is het kortste wat ze hier kan dragen, vertelt ze me gelaten. De regenboog schijnt enkel thuis. Van haar ouders mag Naya dragen wat ze wil, maar ze willen ook niet dat ze zichzelf buitenshuis in diskrediet brengt door 'uitdagende' kledij te dragen. Het is niet in de outposts van het puritanisme - daar waar ik vertoef- dat je de kunst van zelfcensuur leert beheersen.
Terwijl we een winkel voorbij lopen waar ze een mooie jurk heeft zien hangen, vertelt Naya plotseling dat een van haar klasgenootjes zaterdag gaat huwen. De bruid is zestien jaar. De bruidegom is vierentwintig. Ik ben geschokt. Ik dacht dat dit soort praktijken enkel in Yemen en in Noord-India plaats vonden. 'Soms zijn de meisjes nog jonger, hoor,' legt ze uit. 'En de echtgenoten nog ouder.' Ze meldt dat een andere klasgenote onlangs is gehuwd met een man van tweeëndertig. Later zullen verschillende volwassenen mijn verontwaardiging in de kiem smoren. Deze praktijken zouden nog maar zeer zelden in de Westbank voorvallen. Binnen enkele jaren zijn kinderhuwelijken trouwens vast helemaal uitgeroeid in de Westbank.
Ze wil nog niet huwen, maar Naya fantaseert wel graag over jongens. Over Prins Harry bijvoorbeeld. Maar huwen wil ze ten vroegste wanneer ze vierentwintig is. En kinderen wanneer ze achtentwintig is. Nadien praten we opnieuw over shorts. Ze draagt op straat geen shorts, maar wel leggings. Dat is hier ongebruikelijk. Onlangs riep een jongen haar op straat na en zei iets wat ze niet met veel nauwkeurigheid wenste te parafraseren over haar kont. Ze weet dat dit erbij hoort als je leggings draagt op straat. Met gedempte stem vraagt ze me nadien niets over het voorval aan haar moeder te zeggen.
Een aanzienlijk deel van de studenten van de universiteit waar mijn vriend doceert komt uit Palestine '48. Dat betekent dat ze zgn. Arabische Israeliërs zijn, Palestijnen met een Israëlisch paspoort, meestal zijn ze afkomstig uit de streek rond Haïfa. Ze mogen het Israëlische leger niet in en voor Arabieren is het Israëlische eindexamen loodzwaar, wat hen noopt om hogere studies aan te vatten in het buitenland, bijvoorbeeld in Jenin. Ze springen er uit. Vooral de meisjes uit fourty-eight vallen met hun strakke kledij, ontblote armen, losbollige haardossen en dito vrijgevochten mores.
Tijdens een trip in Nabloes heeft een winkelmeisje mij een luipaard-ensemble aangesmeerd. Men vond mijn outfit toen very Palestine '48. Palestine '48 is meer dan een verloren paradijs dat is afgesneden van de Westelijke Jordaanoever: Palestine '48 staat symbool voor vooruitgang, secularisering en misschien zelfs nog meer: vrouwenemancipatie. De losbandigere, gedurfde kledingstijl van de juffrouwen uit Palestine '48 brengt voor mij een interessant paradox naar voren. In België wordt het dragen van een hoofddoek door Marokkaanse vrouwen gezien als een identitaire manifestatie. Vooral in linkse hoek. Niet zozeer religieus getint, meent men, maar slechts een manier om te kunnen zijn wie men is in een vreemde omgeving. Laat staan een teken van vrouwenonderdrukking.
Het is dan ook vreemd dat überhaupt Arabisch-Israëlische vrouwen, die nochtans systematischer onderdrukt worden binnen het Israëlische systeem, blijkbaar geen noodzaak voelen om hun identiteit te manifesteren middels een hoofddoek, zoals hun Belgische zusters. Waarom voelen moslima's in Molenbeek de drang hun identiteit te kristalliseren in gesluierd haar, maar laten de deernes uit Palestine '48 met veel plezier hun lange haren wapperen in de wind, hun ontblote armen treiterend? Ik weet niet goed wat ik met deze vaststelling moet.
De werknemers van de universiteit hebben bijna allemaal de toestemming gekregen om volgende week op trip te gaan naar het meer van Tiberias, in Palestine '48, een toeristische trekpleister, vol schaarsgeklede zwemmers en lanterfanters. Een groot deel van het gesprek tijdens de lunch gaat over de lengte van de broeken en shorts die er tijdens de trip mogen gedragen worden. Veel werknemers hebben de Westelijke Jordaanoever nooit verlaten. Laat staan dat ze ooit een meer bezochten. Toch zullen ze enkel met schuchter ontblote enkels kunnen pootje baden, als schuwe katten.
Het kan er bij mij niet in- immers, de regels van de logica zijn bikkelhard- dat Palestine '48 zoveel voor is op Palestine '67.
De dageraad piept. Een intens hemelsblauw zwerk overspant de Palestijnse rotsachtigheid. Heupwiegende stofwolken stuiven op door het felle zonlicht. De studenten zwermen samen op de campus. De zon klopt en bonkt. De rozelaars staan in bloem. De meisjes blijven blank en ingeduffeld. Met volle goesting. Zoals het hen belieft. Hun vaders en toekomstige echtgenoten des te meer. Mijn lief woont in de Bezette Gebieden. Het leven is er ingewikkeld door de strenge Israëlische wetgeving, de muur, de vele checkpoints. Ze worden bemand door Israëlische soldaten. De bezetting, dat is Israël.
