Kuper schetst de familiegeschiedenis van het Koninklijk Huis, waarbij veel aandacht gaat naar het donkerbruine collaboratieverleden van Prins Bernard (vader van Beatrix) en de verzetsmythe die de familie niettegenstaande lange tijd hoog probeerde te houden. Het was diezelfde Bernard die in de Lockheed-affaire steekpenningen aannam, wat het Huis van Oranje sterk beschadigde. Toen Beatrix in 1980 werd gekroond, wist ze dat ze aan haar pr moest werken:
Beatrix ontketende daarom een charmeoffensief jegens het volksdeel dat indertijd het minste met het vorstenhuis had: de culturele elite. Het begon met avonden met kunstenaars en intellectuelen in Kasteel Drakensteyn, en inmiddels hebben bijna alle hoogopgeleide Nederlanders die ik ken Beatrix wel eens ontmoet, of toch minstens Willem-Alexander. (Bijna niemand heeft overigens een interessant verhaal te vertellen over zo’n ontmoeting.) In die elite, de regentenklasse, voelt Beatrix zich het beste thuis. Met haar zit een mevrouw uit de grachtengordel op de troon. Ze is pro-Europa, voor het milieu, voor de multiculturele samenleving, heeft zelf een hoogopgeleide kosmopolitische familie, botste vroeger met Pim Fortuyn en nu met Geert Wilders, en wordt verdacht van PvdA-sympathieën. In 1983 verklapte de Amerikaanse politicus Jesse Jackson bijvoorbeeld dat zij voor uitstel was van plaatsing van Amerikaanse kruisraketten in Nederland.
Ze heeft niet enkel politieke ideeën waar ze graag mee koketteert, maar deed ook pogingen die aan politiek Nederland te slijten:
Binnen Nederland zijn de Oranjes onder Beatrix alleen maar belangrijker geworden. Ten eerste is Beatrix – in tegenstelling tot haar moeder – geobsedeerd door politiek. Ze leest vaak hele wetten voordat zij ze tekent. Ondanks het feit dat ze vorig jaar haar rol in de kabinetsformatie verloor, blijft ze de machtigste vorst van Europa. Ze heeft elke week een diepgaand gesprek met de premier, kan ministers op verhaal laten komen, en omdat ze van elk gesprek aantekeningen maakt, weet ze precies wat de minister de vorige keren heeft gezegd. In het openbaar drukt ze zich zeer voorzichtig uit, maar binnenskamers krijgen mensen precies te horen wat ze denkt. […] Haar invloed wordt verstevigd door haar ongeëvenaarde politieke ervaring: ze zit al sinds 1956 in de Raad van State en heeft dertien kabinetten meegemaakt. Ze is de belangrijkste lobbyiste van Nederland. Elke politicus die een gesprek heeft met Beatrix weet dat haar nationale status hoger is dan de zijne, en dat hij haar bij de volgende receptie weer zal tegenkomen. Dan ben je al gauw geneigd te luisteren naar wat zij wil.
‘Ondenkbaar in het huidige Verenigd Koninkrijk’, noemt Kuper deze gang van zaken:
Overigens is de Oranje-hielenlikkerij in de Nederlandse elite sowieso verbluffend. Oranje-kenner Harry van Wijnen presteerde het om het NSDAP-lidmaatschap van Bernhard te vergelijken met zijn eigen lidmaatschap van de PvdA, en een groot schrijfster als Hella S. Haasse, die Beatrix mocht interviewen, concludeerde dat de vorstin uit twee delen bestaat: dignitas en humanitas. (Verrassend genoeg was Beatrix het ermee eens.) Het lijkt me stug dat Haagse politici veel rebelser zijn dan journalisten. Zelfs Ina Brouwer, oud-parlementariër van de (communistische, PC) CPN, hielp mee met het inburgeren van Máxima. Heel Den Haag is van Beatrix.
Ook in het openbaar liet Beatrix zich met politiek in. Het was waarschijnlijk de reden waarom Pim Fortuyn ‘die hele Oranje-santenkraam’ wilde afschaffen, net zoals ook Geert Wilders met haar en de familie te maken kreeg:
Nadat Prinses Máxima in 2007 zei dat ‘dé Nederlander niet bestaat’, noemde Wilders dit ‘politiek correcte prietpraat’. En toen Beatrix vorig jaar in een moskee in Oman een hoofddoek droeg, vond Wilders dit ‘een trieste wanvertoning’. Volgens hem had ze bijgedragen aan ‘de onderdrukking van de vrouw’. Beatrix repliceerde dat het ‘onzin’ was dat de hoofddoek een symbool van onderdrukking zou zijn.
Maar naast haar omgang met de Nederlandse elite, werd het Nederlandse Koningshuis onder Beatrix ook een volksgebeuren. Niet alleen hun enthousiasme over Nederlandse sporters, maar ook de heisa die de leden van het Huis uitlokken, helpen daar volgens Kuper bij:
Nederlanders zijn niet zozeer pro-monarchie, ze zijn pro-Oranje. Zelfs de moppen en klachten over de Oranjes – bijvoorbeeld over Alexanders vakantievilla in Mozambique – brengen bijna alle Nederlanders dichter bij elkaar. De koninklijke familie voedt samenbindende gesprekken op school, op het werk of in de bus. Daarnaast heeft het Nederlandse natiebesef de laatste dertig jaar steeds meer de oranje kleur aangenomen: de kleur van de sportfans en van het volksfeest Koninginnedag. De visuele symbiose tussen nationale sportteams en koningshuis bestaat naar mijn weten in geen ander land. Het tekent het succes van de Oranjes.
Beatrix draagt 30 april aanstaande een succesvolle franchise aan Willem-Alexander over waar weinig weerstand tegen bestaat. Kuper ziet er geen graten in:
Een republikeinse beweging is er amper in Nederland, en te oordelen naar het boek De Republiek der Nederlanden: Pleidooien voor het afschaffen van de monarchie (1999) bestaat deze vooral uit intellectuele snobs. ‘Waar maak je je toch druk om?’, krijgen republikeinen vaak te horen, en het is een gerechtvaardigde vraag. Ja, het bestaan van een erfelijk koningshuis is oneerlijk, maar het is toch veel minder belangrijk dan het bestaan van een grotendeels erfelijke elite. Het lijkt daarom ietwat studentikoos om je tijd te wijden aan anti-Oranje campagnes.
Het artikel uit Vrij Nederland staat sinds gisteren op de website. De literaire weblog 'de contrabas' plaatst vandaag een amusante schets die Adriaan Van Dis schreef naar aanleiding van een onderonsje dat Beatirx met Nederlandse kunstenaars had.
