Een rechtstreekse dagvaarding is een rechtshandeling waardoor een benadeelde, ongeacht wat de procureur er mee doet, een misdrijf voor de strafrechter brengt. Dat is niet het geval wanneer het parket de zaak seponeert, zonder gevolg laat of er met de verdediging een vertrouwelijke bemiddeling over maakt.
Maatschappelijk en politiek is er een groot verschil tussen de twee vormen van strafrechtelijke afhandeling. Bij dagvaarding voor de rechter moet er een openbaar en tegensprekelijk debat over gehouden worden en is de rechter verplicht een gemotiveerde uitspraak te doen over schuld en boete. Bij sepot en bemiddeling oordeelt enkel de procureur, gebeurt dat vertrouwelijk en is er geen rechterlijke uitspraak.
Het parket besliste tot een bemiddelingsprocedure en die werd opgevolgd. Bemiddeling in strafzaken is erop gericht een geschil te regelen zonder dat een rechter optreedt. Het doel van de bemiddeling in strafzaken bestaat erin om een communicatieproces tussen dader en slachtoffer op gang te brengen waarin beide partijen tot een overeenkomst komen en zo het conflict in eigen handen nemen.
Het herstel van de schade (dat verschillende vormen kan aannemen) is een basisvoorwaarde. De bemiddeling beoogt het niet recidiveren van de dader. Indien iedereen die er bij betrokken is akkoord kan gaan, kan deze procedure een goed resultaat opleveren. Vraag is evenwel of deze nieuwe vorm van afhandeling voldoet aan de dwingende vereisten van het eerlijke proces.
Bevoegdheid procureur
Een eerlijk proces betekent dat alle partijen het recht hebben op een eerlijke en openbare behandeling van de zaak, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat bij de wet is ingesteld (artikel 6 EVRM, 14 BUPO-verdrag). Dit biedt een waarborg tegen arbitraire uitspraken en zorgt ervoor dat de bevolking op de hoogte is van het reilen en zeilen van justitie.
In de bemiddeling ontbreken dus de twee belangrijke elementen: er is geen openbare behandeling en er is geen onpartijdig gerecht. De procureur is immers geen rechter en enkel een partij, net als de verdachte en de benadeelde.
De kritiek op deze wijze van afhandeling is dus dezelfde als deze die tot de afkeuring van de afkoopwet leidde. In de eerste versie van de afkoopwet, die fraudeurs toeliet zonder tussenkomst van een rechter en op vertrouwelijke wijze een akkoord te maken met de procureur over enkel het betalen van een afkoopsom, was er evenmin een rechterlijk en een openbaar toezicht. Dat is ook hier het geval. En dat is ook zo wanneer de procureur beslist om niet te vervolgen, te seponeren.
Andermaal wordt ook hierin de vraag gesteld naar de recente bevoegdheidsuitbreidingen van de procureur. Het gaat niet enkel om het element dat hij zich in de plaats van de rechter stelt maar eveneens dat er geen enkel extern toezicht op is. Het is opmerkelijk dat in alles wat een rechter doet dat toezicht door andere rechters wel is voorzien.
Onpartijdige rechter
Voorgaande elementen relativeren de bewering dat de rechtstreekse dagvaarding voor de strafrechter maatschappelijk en politiek weinig heil brengt. Je kan zelfs het tegendeel stellen. Indien een vertrouwelijk akkoord tussen de procureur en de verdachte volstaat om een einde te maken aan de vervolging en de benadeelde het recht wordt ontzegd om in een openbaar en tegensprekelijk proces het oordeel van een rechter te bekomen is er geen sprake meer van een eerlijk proces.
Dan is er zelfs geen proces meer en volstaat de enkele beoordeling door de procureur. Is het dan niet maatschappelijk relevant dat een strafproces voor een onpartijdige rechter en op een openbare zitting gebeurt en niet op vertrouwelijke wijze met een akkoord tussen de procespartijen?
Omdat het politieke element hier eveneens van belang is en de kiezer er binnenkort over moet beslissen, is het ook belangrijk te weten wat er echt in de dossiers staat, zowel in dat van de bemiddeling als deze die door de procureur werden geseponeerd. Vooral in politiek gevoelige dossiers roept de eenzijdige afhandeling door het parket meerdere vragen op.
Dat is onder meer het geval met de vele klachten in de bouwsector. Zelfs de door Audit Vlaanderen gemaakte forensische onderzoeken waarbij ernstige disfuncties en zelfs misdrijven worden vastgesteld, worden door het parket geseponeerd. Dat brengt maatschappelijk en politiek groot onheil met zich mee.
Is dat in de zaak rond Conner Rousseau anders? Hebben de maatschappij en de politiek niet het recht om te weten wat er echt in de dossiers staat en wat de strafrechter erover beslist?
