Wat staat er op het spel op 9 juni?
"Het realiseren van een rechtvaardige klimaattransitie. We hadden natuurlijk al veel vroeger fundamentele verandering moeten inzetten, maar tegelijk is het nooit te laat om een ambitieuzer en socialer klimaatbeleid te voeren: elke graad en elke mens telt. We moeten evolueren naar een maatschappij die zorg draagt voor mens en natuur, met kwetsbare burgers als maatstaf van duurzame oplossingen. Niet alleen moeten we iedereen meekrijgen als we onze klimaatdoelen willen halen, de sociale en ecologische impact van de klimaatcrisis weegt juist het zwaarst door bij kwetsbare burgers. Zij hebben bovendien minder toegang tot duurzame oplossingen, waardoor de sociale ongelijkheid nog dreigt te versterken. Hoewel het kan lijken alsof inclusieve strategieën meer inspanningen en middelen vergen, zijn dit de enige opties om op lange termijn een fundamentele transitie te realiseren.
Welke kwestie is van essentieel belang?
De link leggen tussen uitdagingen op vlak van klimaat en omgeving enerzijds en sociale ongelijkheid anderzijds. Concrete maatregelen en indicatoren voor sociale
rechtvaardigheid ontbreken in de Vlaamse en federale klimaatplannen en in ruimtelijke beleidsplannen. Beleidsmakers lijken te denken dat het draagvlak voor klimaatbeleid beperkt is, maar dat komt omdat de huidige beleidsmaatregelen niet aansluiten bij de dagelijkse realiteit van (kwetsbare) burgers. De voordelen komen terecht bij wie die eigenlijk niet nodig heeft en zo worden kwetsbare burgers uitgesloten uit de klimaattransitie. Het beleid is vooral gericht op individuele gedragsverandering bij de middenklasse.
Ons onderzoek naar een Sociaal Rechtvaardige Bouwshift toont aan dat ons ruimtelijk beleid niet alleen ambitieuzer maar ook sociaal rechtvaardig kan worden uitgewerkt.
In het verspreid verstedelijkte Vlaanderen kan je de klimaattransitie niet los zien van duurzamer ruimtegebruik: de sociale, ecologische en economische gevolgen van onze versnipperde ruimtelijke structuur worden steeds sterker voelbaar.
Hoe moeten we deze kwestie aanpakken?
Het is belangrijk om samen met (kansarme) burgers oplossingen uit te werken die een reëel verschil maken, bijvoorbeeld door vervoersarmoede aan te pakken met duurzame vervoersmiddelen, door het verbeteren van woningkwaliteit te koppelen aan energiebesparing, of door wijkgroen in te zetten voor zowel mentale en fysieke gezondheid als klimaatadaptatie. Vanuit dat perspectief zijn collectieve oplossingen vaak interessanter dan individuele, omdat ze duurzame keuzes niet alleen meer haalbaar en betaalbaar kunnen maken, maar ook inclusiever en leuker.
Geef kwetsbare doelgroepen en/of organisaties die hen vertegenwoordigen een centrale stem bij de uitwerking van klimaat- en omgevingsbeleid. Organiseer een belasting-
hervorming waarbij eigendom meer belast wordt en arbeid minder. Zet een grootschalig investeringsprogramma voor Klimaatwijken op met focus op de sociaal-ruimtelijk meest uitdagende wijken en voorzie hierbij voldoende ondersteuning voor co-creatie tussen burgers, lokale overheden en organisaties. Investeer in het uitbouwen en herstellen van groen-blauwe netwerken, zeker in kwetsbare regio’s en dichtbebouwde stadswijken.
Rem speculatie op de woonmarkt af door alternatieve ontwikkelingsmodellen – zoals community land trusts, wooncoöperaties en huurderssyndicaten – op te schalen. Haal bovendien de drempels weg voor de verduurzaming en uitbreiding van sociale huisvesting en doe dat op goed gelegen locaties. Zet renovatiesubsidies en prefinanciering zoveel mogelijk in voor de meest kwetsbare doelgroepen en bied hen ook sociale en technische begeleiding."
