Sinds augustus 2023 is het weer toegestaan om politieke advertenties te plaatsen op X, het voormalige Twitter. In 2019 verkoos Twitter om politieke advertenties te verbieden, aangezien het sociaal medium niet de nodige transparantie kon garanderen. Na de overname van Twitter door Elon Musk ging het verbod op de schop om financiële redenen.
"Toch zijn er nog steeds serieuze problemen met de advertentiemogelijkheden op X", zegt Fabio Votta. Hij doet aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek naar advertenties van politieke partijen op sociale media. "Ten eerste kan X niet de nodige transparantie garanderen. De advertentiebibliotheek van het platform is veel moeilijker te gebruiken dan die van concurrenten Meta en Google. Momenteel loopt er een onderzoek van de Europese Commissie of dit gebrek aan transparantie in strijd is met de Europese verordening rond digitale diensten."
"Ten tweede biedt X ook heel zorgwekkende interesse-categorieën aan bij adverteerders." Adverteerders kunnen op sociale media kiezen om hun advertenties enkel te tonen aan gebruikers met bepaalde 'interesses'. Die interesses worden bepaald op basis van het internetgebruik van mensen. Aan de hand van die categorieën kunnen adverteerders ook mensen uitsluiten.
Apache schreef in december hoe Vlaams Belang op Facebook en Instagram zorgt dat zijn advertenties niet te zien zijn voor mensen met interesse in Marokko, Afghanistan, Turkse voetbalclubs en couscous. Groen en Vooruit maken dan weer advertenties die enkel te zien zijn voor gebruikers met interesse in de Libanese keuken of Maghreb-Arabisch. Met deze indirecte etnische profilering begeven ze zich juridisch op glad ijs.
Op X moeten politieke en andere adverteerders zich niet eens wenden tot 'couscous' als indirect kenmerk, legt Votta uit. "Adverteerders kunnen er gebruikmaken van een reeks onrustwekkende trefwoorden." Votta ontdekte dat adverteerders hun doelpubliek kunnen afstellen op mensen die geen van volgende trefwoorden gebruiken: 'nazi,' 'jodenhater,' 'witte suprematie' en 'nationaal socialisme'.
"Als er advertenties geplaatst kunnen worden die mensen op basis van deze trefwoorden uitsluiten, dan zou het ook mogelijk moeten zijn om een advertentie te maken voor gebruikers die deze termen vaak gebruiken. Het is nu niet duidelijk of X deze advertenties zou accepteren. Er is meer onderzoek nodig om dat aan te tonen", benadrukt Votta.
Tom Vandendriessche experimenteert
"Momenteel zijn er vrijwel geen Europese politici die reclame maken via X," zegt Votta. Zeker één Belgische politicus doet het wel: Tom Vandendriessche, lijsttrekker van Vlaams Belang voor het Europees Parlement.
Het gaat wel om zeer weinig advertenties, die voornamelijk in het begin van het jaar opdoken. "Bijna al zijn advertenties kregen waarschuwingen van X, omdat ze in strijd waren met het interne beleid", zegt Votta. "Eén advertentie schond hun beleid rond haatspraak. Er is geen bewijs dat Vandendriessche gebruik heeft gemaakt van racistische interesse-categorieën."
In verschillende advertenties heeft Vandendriessche het over het EU-migratiepact. Volgens hem zou dat pact leiden tot "het importeren van miljoenen Afrikanen". Deze advertenties werden betaald met geld van zijn Europese fractie, Identiteit en Democratie.
De advertenties van Vandendriessche kwamen al eerder in opspraak in de media. De Vlaams Belanger is al enkele jaren een van de grootste politieke adverteerders van België. Toch gaf hij sinds de start van de sperperiode op 9 februari opvallend minder geld uit aan advertenties op de platformen van Meta. Daar maakt hij vaak gebruik van interesses zoals Palestina, Syrië, Afghanistan of Pakistan om mensen uit te sluiten. Vaste klanten bij supermarkten Aldi en Lidl hebben de advertenties van de Vlaams Belang-ideoloog misschien net iets meer zien passeren.
Tom Vandendriessche reageerde niet op onze vragen.
