Toen de Amerikaanse presidentskandidaat Donald Trump voor een verkiezingsbijeenkomst terugkeerde naar Butler, Pennsylvania, de plaats waar een paar maanden geleden een aanslag op hem werd gepleegd, sprak hij achter kogelvrij glas. Dit was de meest zichtbare (!) uiting van wat wellicht veel intensievere veiligheidsmaatregelen waren dan de vorige keer, toen de veiligheidsdiensten zwaar werden bekritiseerd voor hun manke voorbereiding en de fouten die ze maakten.
Zelfs zonder de details van de huidige en vorige operatie te kennen, mogen we aannemen dat er deze keer flink wat meer middelen zijn ingezet. Maar hoe bepaal je wat het juiste niveau is? Dat is best een lastige beslissing.
Weinigen onder ons zullen ooit te maken krijgen met de bescherming van een presidentskandidaat en voormalig president, maar het feit alleen al dat er meer of minder middelen kunnen worden ingeschakeld voor een en dezelfde missie – de vip beschermen – illustreert de uitdaging. De mogelijke extra maatregelen waren ongetwijfeld al bekend, dus er moet iets in de algemene beoordeling zijn veranderd tussen de vorige keer en nu, om te besluiten ze te nemen.
Een mogelijk element heeft te maken met het risico. Hoewel het doel altijd hetzelfde is, hangt het risico waartegen beschermd moet worden sterk af van de omstandigheden. Een massabijeenkomst is anders dan een persconferentie of een rondje golf. Misschien heeft de bijna geslaagde poging geleid tot een aanpassing van enkele parameters in het risicobeoordelingsproces, of misschien heeft het onderzoek achteraf duidelijke tekortkomingen in de beveiligingsprocedures aan het licht gebracht.
Bij risicobeoordeling komt vaak wat inschatting kijken, maar experts baseren zich toch vooral op analytische methoden om het risico te kwantificeren, wat dan op zijn beurt de schaal helpt bepalen van de interventies om het risico te beperken. Toch blijft het een lastige beslissing, want het is natuurlijk altijd mogelijk om nog meer geld, moeite en tijd te besteden, nog meer agenten eerder in te zetten, enzovoort.
Iemand moet dus uiteindelijk een oordeel vellen. En die persoon zal heel wat uit te leggen hebben als er iets fout gaat (zoals de vorige keer), meer precies waarom er niet meer middelen waren ingezet.
Maar er was waarschijnlijk een andere belangrijke factor. De veiligheidsdiensten hadden wellicht ook bijzondere aandacht voor het oppoetsen van hun enigszins gedeukte reputatie. Een tweede aanslag – succesvol of niet – zou daar onvoorstelbare schade aan toebrengen. En terwijl analytische methoden kunnen helpen bij het inschatten van risico's en het kiezen van geschikte risicobeperkende maatregelen, bestaan er geen gelijkaardige technieken voor het beoordelen van reputatieschade.
Onze perceptie van dergelijke situaties neigt dan naar een binaire alles-of-niets visie – we willen iets zo goed als “koste wat het kost” vermijden (of verkrijgen). Dit leidt tot impulsieve keuzes, die niet noodzakelijk de meest geschikte zijn. In een geval als dit is het goed mogelijk dat de richtlijnen die normaal gelden om de risicobeperkende stappen af te stemmen op de risicoanalyse, worden opzijgeschoven door bezorgdheid over de reputatie.
We komen zulke lastige situaties ook zelf tegen in ons eigen leven, waar niet alle beslissingen even eenvoudig zijn als uitzoeken of 3,75 euro voor een karton met vier blikken tomatensoep beterkoop is dan vier aparte blikken van 1,70 euro per stuk, of te beslissen of het een goed idee is om een uur heen en weer te rijden voor een wandeling van anderhalf uur in een natuurreservaat.
Goede vrienden nodigen je uit voor hun bruiloft aan de andere kant van de wereld – heel belangrijk, maar hoeveel van je betaalde verlof en je vakantiefonds zou je gebruiken om erbij te zijn? Een begaafde, toegewijde student wil cum laude afstuderen – heel belangrijk, maar hoeveel van haar sociale leven, slaap en algemene welzijn moet ze daarvoor opofferen?
Je hebt een sollicitatiegesprek in een verafgelegen stad – heel belangrijk om daar op tijd te zijn, maar hoe moet je reizen, en hoe vroeg moet je vertrekken? Net als bij de veiligheidsdiensten moeten we ook hier een offer brengen, gemeten in inspanning en schaars geld en/of tijd die anders gebruikt zou kunnen worden, om ervoor te zorgen dat een belangrijk doel wordt bereikt.
En ook andere factoren kunnen een rol spelen, zoals beperkte beschikbaarheid van middelen (tijd en geld), reputatie (wat als we falen?), emotionele stress van onvoorziene gebeurtenissen die stokken in de wielen steken, en onze eigen waarden en waargenomen morele verplichtingen.
Praktische aspecten van afwegingen
In tegenstelling tot de veiligheidsdiensten bij het beschermen van een presidentskandidaat, hanteren wij echter meestal geen rigoureuze, systematische en weloverwogen methode om te beslissen wat een gepast offer is om ons doel te bereiken. Zo lopen we het risico er te weinig voor over te hebben (en te falen) of net te veel (en onnodig middelen te verspillen).
Maar er zijn enkele stappen die we kunnen nemen om netjes tussen deze twee mogelijkheden in te belanden. Laten we het voorbeeld van het sollicitatiegesprek bekijken.
We zouden kunnen beginnen met na te gaan hoe lang we er normaal over doen om naar deze stad te reizen, en een uur toevoegen als veiligheidsmarge. Dat kan voldoende zijn in de meeste gevallen, maar we overwegen toch best een aantal scenario's. De trein is misschien betrouwbaarder dan de auto, maar als er een groot probleem is met de spoorwegen, geeft reizen met de auto ons meer flexibiliteit.
Anderzijds kan autopech makkelijk meerdere uren aan onze reistijd toevoegen, dus misschien zouden we beter de normale reistijd verdubbelen. Maar dat zou betekenen dat we om 4 uur 's ochtends moeten opstaan en daar hebben we niet echt zin in (zeker niet als we later een sollicitatiegesprek hebben!). Misschien moeten we een dag eerder reizen en in een hotel overnachten – maar dat brengt extra kosten met zich mee. Is dat het echt waard?
Hoewel de complexiteit snel escaleert, kunnen we relatief eenvoudig de kosten en het ongemak van verschillende scenario's berekenen – en dat is zeker nuttig. Maar een greep krijgen op hoe ze ons doel beïnvloeden (niet te laat komen voor het interview) is veel moeilijker. De waarschijnlijkheid van de verschillende mogelijke problemen bepalen is grotendeels giswerk – is de kans dat we een ernstige aanrijding hebben 0,1%, 1% of 5%?
Er is een andere invalshoek die we kunnen gebruiken: bepalen hoe belangrijk het behalen van het doel echt is, voor ons. Dit is grotendeels een gevoelskwestie, en er zijn twee verschillende, elkaar aanvullende manieren om dat belang vast te stellen.
Om te beginnen kiezen we onze geprefereerde reisstrategie en beelden ons in dat er iets misgaat, iets wat we hadden kunnen voorzien, maar waar we in dit scenario bewust geen rekening mee hebben gehouden. Wat zouden we op dat moment bereid zijn te doen om alsnog ons doel te bereiken – en wat zou het overeenkomstige offer zijn dat we daarvoor moeten brengen? (Als dat in de praktijk niet mogelijk is, kunnen we inschatten wat we zouden opgeven om terug te kunnen gaan in de tijd en een andere strategie te kiezen).
Vervolgens moeten we nagaan hoe groot onze spijt zou zijn een paar jaar nadat we gefaald hebben in onze missie, wetende dat we extra maatregelen hadden kunnen nemen om dat te vermijden, maar dat niet hebben gedaan. Zouden we het liever anders hebben aangepakt, en zo ja, hoe?
Samen tonen deze twee stappen ons de emotionele impact op korte en lange termijn die we willen vermijden. Dit is een uitstekende indicator van het werkelijke belang (inclusief alle factoren) van het doel – op tijd arriveren voor het sollicitatiegesprek, het behalen van de gewenste examenresultaten, de bruiloft van onze vrienden bijwonen, of welk ander ‘absoluut’ doel ook.
Hoe we deze afwegingen precies maken, zelfs als we hetzelfde proces volgen, hangt natuurlijk af van onze persoonlijke voorkeuren en waarden. Maar het is duidelijk dat we (bijna) nooit letterlijk een doel nastreven “koste wat het kost”, en we moeten dus ook niet doen alsof – want dat vervormt ons oordeel, waardoor we riskeren te veel over te hebben voor doelen die echt niet zo belangrijk zijn.
We zijn uiteindelijk heel goed in staat om te redeneren over wat redelijk is voor ons, dus laten we vermijden dat onze beslissingen gegijzeld worden door onze eigen absolutistische retoriek. Zelfs de meest kogelvrije plannen hebben een heldere kijk op de werkelijkheid nodig, ook al is het onze eigen werkelijkheid.
