De eis om te betalen, zelfs nog voor er een rechtszaak wordt aangespannen, is ongezien in de journalistieke wereld en sluit aan bij de kwalijke trend om via SLAPP (strategic lawsuit against public participation) lastige waarheden en opinies uit het publieke debat te weren.
Het valt bovendien op dat de intimidatie enkel tegen de kleine mediaspeler Apache is gericht en niet tegen The Guardian die het verhaal over Jonathan Anomaly vorig jaar uitbracht. In het gecontesteerde artikel van Apache is de passage over Anomaly een voetnoot in een veel ruimer verhaal.
Een SLAPP betekent concreet het streven om personen die deelnemen aan het publieke debat, onder wie journalisten, het zwijgen op te leggen. Het doel van dergelijke zaken is niet zozeer om effectief te winnen, maar wel om de tegenpartij het werken in normale omstandigheden onmogelijk te maken en ontradend te werken. Dat kan door de juridische kosten hoog te laten oplopen – door bijvoorbeeld een tsunami van procedures af te vuren – of door exuberante schadeclaims te eisen.
In de praktijk is het dreigen met een SLAPP vaak al voldoende en kan zelfs een symbolische schadevergoeding van 1 euro een chilling effect hebben op de vrijheid van meningsuiting. Het kan leiden tot zelfcensuur en dient volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens te allen tijde te worden vermeden.
Slachtoffers van SLAPP’s durven immers vaak ook niet te communiceren over dergelijke dreiging uit angst voor represailles. Lees: nog meer dreigementen, procedures en kosten. Dergelijke intimiderende praktijken dienen dan ook aan het licht te worden gebracht in het belang van iedereen en moeten dringend een halt worden toegeroepen omdat ze een gevaar zijn voor de democratie.
Doe een gift op BE55 5230 8045 8444 (met vermelding ‘STOP SLAPP’) of via onze giftenpagina.
Het artikel
Op 12 maart publiceerde Apache het artikel Rassentheorie maakt school aan UGent. Aan verschillende universiteiten in Angelsaksische landen woedt al langer het debat over zogenaamde 'wetenschappelijke racisten' die dreigen door te stoten tot de mainstream van de academische wereld. Ook aan Universiteit Gent lijken rassentheorieën binnen te sluipen, zo blijkt.
De extreemrechtse consultant Craig Willy trad recentelijk aan als doctoraatsonderzoeker bij promotor en filosofieprofessor aan UGent Bouke de Vries. Willy heeft interesse voor eugenetica en De Vries legitimeerde een rist eugenetische en racistische pseudowetenschappers door hen in een controversieel artikel te citeren.
In dat kader vermeldt Apache in drie zinnetjes de naam van Jonathan Anomaly, die mee aan de wieg stond van een controversieel bedrijf dat beweert embryo's te kunnen screenen op IQ. Dat verhaal werd in oktober vorig jaar uitgebracht door The Guardian, in samenwerking met Hope Not Hate. Die antifascistische organisatie ging undercover om de omstreden praktijken aan het licht te brengen.
Het artikel op de website van Hope Not Hate legt uit hoe personeelsleden van het bedrijf in kwestie, onder wie Anomaly, nauw aanschurken bij 'wetenschappelijk racisme' en extreemrechtse activisten, ook al ontkent die laatste dat.
Schadevergoeding
Na publicatie van het gecontesteerde artikel werd Apache gecontacteerd door een Amerikaans advocatenbureau dat de verwijdering van de passage over Anomaly uit het stuk vroeg. Die nam aanstoot aan het feit dat de praktijk om embryo's te screenen op IQ werd omschreven als “illegaal” (wat in België het geval is) en aan het gegeven dat Anomaly in verband werd gebracht met racistische opvattingen. Feiten die hij ontkent.
Op de vraag van het advocatenkantoor om de passage te schrappen ging Apache niet in. Onderaan het artikel publiceerden we wel een naschrift: “Anomaly laat weten dat zijn bedrijf nooit betrokken was bij illegale praktijken en dat hij geen racist is”. Daarmee respecteren we zijn recht op vrije meningsuiting.
Later volgde dan een brief van een Belgisch advocatenkantoor dat met gelijkaardige argumentatie, namens Anomaly en het bedrijf, opnieuw de schrapping van de passage vroeg en meteen ook een schadevergoeding van 5.000 euro (2.500 euro voor Anomaly en 2.500 euro voor het bedrijf) wegens toegebrachte schade. Mocht Apache niet ingaan op de vraag tot repressieve censuur en betaling, dan zou een dagvaarding volgen.
Ook onze advocaten zijn ervan overtuigd dat Apache journalistiek volledig recht in de schoenen staat en liet dat ook weten aan de tegenpartij. Die houdt evenwel voet bij stuk en kondigde opnieuw een dagvaarding aan.
Nieuwe stap
Die is er vooralsnog niet, maar de intimidatiepoging met als doel onwelgevallige opinies en waarheden uit het publieke debat te weren langs juridische weg baart zorgen. “Zonder me over de concrete feiten uit te spreken, is het duidelijk dat hier wel heel voortvarend te werk wordt gegaan”, zegt Charlotte Michils, algemeen secretaris van de Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ).
“Pogingen om a priori schadevergoedingen te eisen zonder rechtszaak zijn verregaand. Ik heb er in Vlaanderen geen weet van. Het is een nieuwe stap in het voorgeborchte van SLAPP.”
Ook de keuze om Apache aan te vallen en The Guardian, als oorspronkelijke verspreider van het nieuws, buiten beschouwing te laten is opmerkelijk. “Als het er je gemeend om gaat de verspreiding van verkeerde informatie tegen te gaan, dan pak je alle bronnen aan. De logica wil dan dat je start bij de bron, in dit geval The Guardian.”
We contacteerden Jonathan Anomaly en het bedrijf in kwestie via de advocaten met de mededeling dat we hun eis tot betaling en repressieve censuur voldoende maatschappelijk relevant vinden om erover te berichten. Er werd niet ingegaan op onze vraag om een reactie, maar hun raadslieden laten weten dat ze "met klem betwisten dat hun verzoek een SLAPP zou uitmaken. Wanneer een journalist ten onrechte ernstige beschuldigingen over iemand uit en de betrokkene verzoekt om die recht te zetten, is zo’n verzoek geen SLAPP."
