VRT: Zo objectief dat ze de ogen sluit?

Natuurlijk zijn er ook individuele VRT-journalisten die diepgravend en verhelderend verslag geven over het geweld in Gaza. Maar het feit dat VRT in haar beleidslijnen expliciet opdracht geeft om het woord ‘genocide’ niet in eigen naam te noemen is bijzonder verontrustend.

Het artikel opent met een verdediging die aandoenlijk oogt tot je bedenkt dat ze van de openbare omroep komt. Ze deelt mee “dat de juiste woorden vinden niet altijd eenvoudig is”. Raz Segal, Israëlisch historicus, hoofddocent Holocaust- en Genocidestudies, noemde nochtans op dertien oktober 2023 Israëls geweld een onverholen schoolvoorbeeld van genocide. In februari 2024 zei onder andere voormalig toplid van de Verenigde Naties Craig Mokhiber: “It’s not complex, it’s genocide”.

In juni 2025 meldt VRT toch nog altijd “dat het Israëlisch-Palestijns conflict een complexe problematiek is”. En rept niet over genocide. Wat vooral helder wordt na het lezen van het artikel, is het dubbele taalgebruik van VRT. Als het over slachtoffers aan Israëls kant gaat, bericht ze over “mensen die gedood worden”. Wanneer het over de Palestijnse slachtoffers gaat, schrijft ze tot tweemaal toe: “Gazanen die om het leven zijn gekomen”. Hoe zijn die Gazanen precies om het leven gekomen? Auto-ongeval? Longontsteking? ‘Gedood worden’ impliceert een dader en een slachtoffer, bij ‘om het leven komen’ is er enkel sprake van een losstaande gedupeerde. Het getuigt van weinig consideratie of realiteitsbesef om met zo’n verhullende uitdrukking een op ieder vlak vreselijke uitroeiing te omschrijven.

Het is bijzonder roekeloos en schadelijk om een genocide pertinent als conflict weg te zetten

Maar VRT NWS kent haar jobinhoud: “We brengen feitelijk verslag uit van wat er op het terrein gebeurt en moeten die feiten benoemen”. Daarna deelt ze mee dat ze wel “helemaal voorzichtig is om grote termen te gebruiken om een conflict of geweld te omschrijven”. Bij familiale ruzies valt dat te begrijpen, maar waarom zou je zo’n grootschalige gruwel, 62.000 mensen die vermoord zijn, uitsluitend met kleine woorden willen vatten? Wat is daar de bedoeling van? 

Terminologie

Zelfs nu, na 62.000 doden, opteert VRT halsstarrig voor de term ‘conflict’. Dat doet ze resoluut en onophoudelijk, al na de tweede alinea is het woord vier keer gevallen. Een conflict is wat ik gisteren had, toen mijn broer dacht dat ik één van zijn T-shirts aanhad. Wanneer één partij de andere open en bloot bezet, koloniseert, uithongert, vermoordt, openlijk verkondigt de hele bevolking te willen vernietigen, wanneer ze scholen, kraamafdelingen, ziekenhuizen, bombardeert, het vuur opent bij voedselposten, wanneer ze met sluipschutters of drones volwassenen en kinderen in het hoofd schiet, hen levend in brand steekt en wanneer de andere partij niets kan doen, zelfs niet eens vluchten: ook hun tentenkampen worden gebombardeerd, dan kan je niet van ‘een conflict’ spreken. Er bestaat één precieze term voor, dat is ‘genocide’. 

De gepaste woorden vinden is eenvoudiger als je niet vooraf beslist bepaalde termen uit je vocabularium te schrappen. Kwalijker: wie de juiste terminologie weigert te gebruiken terwijl ze die wel ter beschikking heeft, ontkracht de feiten. Dan effen je het pad voor verder geweld. 

VRT beweert liever geen juridische woordenschat te gebruiken. De vage uitdrukking ‘misdaden tegen de mensheid’ wil ze bijgevolg wel hanteren. Het begrip ‘menselijkheid’ zou nog enigszins kloppen, maar ‘misdaad tegen de mensheid’ omvat een verwrongen veralgemening. Alsof het geweld niet op één specifieke bevolkingsgroep, de Palestijnen, wordt gericht, maar er van één groot gedeeld leed sprake is. Alsof ook wij, met onze vloerverwarming en vrijdagavond-fomo, dagelijks het risico lopen gebombardeerd te worden. Alsof dit land, met haar wapentransport, geen aandeel heeft in de genocide. Alsof er geen deel van de mensheid bestaat dat al nieuwe plannen voor het Palestijnse grondgebied heeft uitgetekend en ze met AI-video’s de wereld instuurt.

Wanneer aan het einde van het artikel de term ‘genocide’ voor het eerst wordt aangehaald, is het om mee te delen dat VRT die term niet in eigen naam gebruikt. “Heel wat wetenschappers, internationale organisaties, politici... gebruiken deze term wel”, zegt ze ook. Zelf wacht ze op het oordeel van het Internationaal Gerechtshof, hoewel dat “lang op zich kan laten wachten”. 

Als andere nieuwsbronnen, wetenschappers en deskundigen de feiten wel kunnen benoemen, zoals VRT zelf meedeelt, moet haar dat ook lukken. Als ze dan toch verkiest dat niet te doen, is dat geen kwestie van juridische terughoudendheid. Dan neemt ze een weloverwogen beslissing, dan zwakt ze de genocide in Gaza bewust af. 

Dat getuigt van allesbehalve voorzichtigheid. Het is net bijzonder roekeloos en schadelijk om een genocide pertinent als conflict weg te zetten. Want hoe kan men een dader een halt toeroepen, als men niet eens wil benoemen wat hij misdoet?

De openbare omroep haalt een nog onzinniger argument aan: “VRT gebruikt bepaalde woorden niet omdat ze vaak een complexe betekenis hebben die verloren dreigt te gaan in de soms snelle journalistiek van vandaag”. Raar: om te voorkomen dat de betekenis van woorden verloren gaat, verban je de woorden helemaal. Je zou denken dat het mijden van woorden ze verloren doet gaan.

Twijfel zaaien

VRT geeft een definitie van genocide mee die concludeert dat “het centrale element van de genocide de genocidaire intentie is die ten grondslag ligt aan de feiten”. Met andere woorden: de genocide moet de bedoeling zijn. Je kan per ongeluk, door onvoorzichtigheid, een persoon doden bij een auto-ongeluk, een vijftiental mensen bij een treinongeval of kettingbotsing. Maar hoe kan je in hemelsnaam 62.000 mensen doden zonder dat het exact de intentie is? VRT gelooft niet écht dat het om een ongeluk gaat, toch? Als de feiten aan haar eigen definities voldoen, waarom weigert VRT ze dan nog steeds te benoemen?

Goed dat ze de term ‘etnische zuivering’ wel wil hanteren. Daarnaast doet ze nog een kleine toegeving, een zoethoudertje: de formulering ‘genocidaal geweld’ wil ze ook in de mond nemen. En als ze een persoon of bron citeert die de term ‘genocide’ gebruikt, belooft ze eveneens de formulering niet aan te passen. 

De openbare omroep en andere nieuwsmedia zijn een beslissende factor bij de beeldvorming over de genocide in Gaza

Dat is geen nobele vorm van neutraliteit, waarmee ze zichzelf zo graag op de borst klopt. Het toont een kwalijke lafheid. Het mijden van woorden is toegeven aan of meespelen met de machten die het simpele benoemen van feiten al als gevaarlijk bestempelen. Dan maak je je medeplichtig aan de strategie van de ontkenning, aan twijfel zaaien: zo lang mogelijk de vraag opwerpen of wat er gebeurt wel aan het gebeuren is. Zodat we twee jaar later, tienduizenden slachtoffers verder, nog steeds moeten beargumenteren waarom een genocide een genocide is. 

De openbare omroep en andere nieuwsmedia kunnen zichzelf niet onschuldig noch onpartijdig blijven wanen. Zij zijn een beslissende factor bij de beeldvorming over de genocide in Gaza en dus ook bij de verderzetting ervan. Als je een ‘genocide’ als ‘conflict’ omschrijft, zwak je de feiten zodanig af dat er weinig waarachtigs overblijft. 

Het meest bevreemdende is dat VRT het artikel afsluit met een bronnenlijst die glashelder verslag doet van de tomeloze destructie in Gaza: àlle Gazanen riskeren hongersnood, 90% van de Gazanen is ontheemd, 70% van de gebouwen vernield, 82% van de landbouwgronden beschadigd, 89% van de waterinfrastructuur is geheel of gedeeltelijk vernietigd, 219 journalisten en persmedewerkers zijn gedood. 

Die misdaden staan letterlijk, stuk voor stuk, vermeld in haar definitie van genocide. Maar dan nog weigert VRT de som te maken. Zelfs niet op basis van eigen bronnen.