In 2014 boog het parket zich over het dossier toen op aangifte door de witwascel met stevige aanwijzingen van witwaspraktijken door Oleg Deripaska, een Russische Oligarch die tot de rijkste ter wereld behoort en een nauwe medestander is van de Russische president Vladimir Poetin.
De feiten zijn dermate duidelijk dat de Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI) het dossier, geanonimiseerd, in het jaarverslag opneemt als casus voor de techniek van witwassen via onroerende goederen en kunst. Er wordt een overzichtelijk schema aan toegevoegd waaruit blijkt hoe een Russische zakenman in Brussel zijn financiële activiteiten ontplooit: met stichtingen in Liechtenstein, rekeningen op Cyprus en vooral heel veel kunst en vastgoed in België en Frankrijk.
De CFI geeft de casus een prominente plek in haar verslag om het groeiende belang van kunst en vastgoed in de internationale witwastrafiek onder de aandacht te brengen. Door de voorzitter van de CFI werd ook een verslag overgemaakt aan de procureur in Brussel. Daarin geeft hij aan dat hij door de advocaat van Deripaska werd bedreigd.
Kazachgate
In april 2019 stuurde een voormalig inspecteur van de Staatsveiligheid een verslag naar het parket in Brussel. Daarin worden Didier Reynders en Jean-Claude Fontinoy beschuldigd van corruptie in dossiers zoals de verhuis van de federale politie naar het Rijksadministratief Centrum, de bouw van de Belgische ambassade in Kinshasa, de bevroren Libische miljarden en Kazachgate.
Wij zijn nu meer dan tien jaar later. Wat is er intussen met de dossiers gebeurd?
In mei 2017 verscheen Fontinoy voor de parlementaire onderzoekscommissie rond de zaak-Chodiev, gekend als de ‘Kazachgate’. Dit parlementaire onderzoek ging over de wordingsgeschiedenis van de afkoopwet die toeliet op geheime wijze schuld en boete af te kopen door een deal met het parket. Die wet kwam onder meer tot stand op vraag van het Franse Élysée. In ruil voor een miljoenencontract voor de levering van helikopters door Frankrijk aan Kazachstan, zou onder het presidentschap van toenmalig president Nicolas Sarkozy een scenario zijn uitgetekend dat er moest voor zorgen dat de Belgisch-Oezbeekse miljardair Patokh Chodiev een hangende veroordeling in ons land zou kunnen afkopen. Fontinoy werd beschuldigd van betrokkenheid bij de affaire.
In november 2019 opende het parket van Namen een opsporingsonderzoek naar Fontinoy. Dit onderzoek zou zich toeleggen op de vzw Les Plus Beaux Villages de Wallonie en mogelijks uitbetaalde steekpenningen. Deze zouden zijn betaald door drie bedrijven, waaronder twee dochterondernemingen van de holding Ackermans & van Haaren van Luc Bertrand, nadat de dochter van deze laatste, Alexia Bertrand, in 2015 de nieuwe kabinetschef van Reynders werd.
In februari 2021 werd Fontinoy ervan beschuldigd in 2017 50.000 euro smeergeld te hebben aangenomen van zakenman Aldo Vastapane om een politieke oplossing te vinden voor het dossier rond geblokkeerde Libische fondsen.
Wij zijn nu meer dan tien jaar later. Mag dan de vraag worden gesteld wat er intussen met voorgaande dossiers is gebeurd?
Op het parket te Brussel werd alles “geseponeerd”. Het parlementair onderzoek naar de Kazachgate liep op een sisser af. Wat er te Namen mee werd gedaan is niet zichtbaar. De gewezen agent van de Staatsveiligheid deed ook aangifte bij het Vast Comité P. Ook daarover is niet duidelijk wat er mee gebeurde. Volgens de klager werd hij door de chef enquêtes bedreigd om zijn klacht in te trekken. De voorzitter van de CFI kreeg een adjunct die hem in het oog moest houden. Zijn mandaat werd niet verlengd. De voorzitter van de parlementaire onderzoekscommissie gaf zijn ontslag zelfs als parlementair. “Ik word subtiel gedwarsboomd”, liet Dirk Van der Maelen over Kazachgate weten aan Knack.
Systeem Reynders
“De meerderheidspartijen willen dat we voor 21 juli rond zijn met onze hoorzittingen. Zo’n strakke timing is onbegrijpelijk. Ons onderzoek raakt aan de kern van de democratische rechtsstaat”, verklaarde Van der Maelen destijds.
“Ik ga ervan uit dat elk parlementslid met enige beroepseer grondig wil uitzoeken hoe de afkoopwet in 2011 precies tot stand is gekomen. En dat kost nu eenmaal tijd. Vorige week kwam de Brusselse advocaat-generaal Patrick De Wolf aan het woord. Een sleutelfiguur, want hij sloot de minnelijke schikking af met Chodiev. Voor die hoorzitting was amper tweeënhalf uur voorzien. Welnu, ze heeft uiteindelijk elf uur geduurd, verspreid over twee dagen. In de week van 10 juli moeten we in drie dagen tijd liefst tien ministers horen. Net als het écht belangrijk wordt, moet alles in één week afgehaspeld? Schandalig. De afkoopwet is destijds met tgv-snelheid door het parlement gejaagd. Nu willen ze de onderzoekscommissie dezelfde snelheid opleggen.”
Gedurende zijn lange loopbaan heeft Reynders niets onverlet gelaten om gelijkgezinden in allerlei belangrijke postjes te benoemen
Van der Maelen, advocaat gespecialiseerd in internationaal recht, sociaal recht en vreemdelingenrecht werd in 2010 door De Morgen met een score van 4,5/5 door geen enkele collega geëvenaard en uitgeroepen tot beste Kamerlid. In De Standaard van 19 mei 2010 eindigde hij opnieuw bij de besten met 8/10. Waarom gaf hij ontslag en verliet hij zelfs het parlement?
Dat de Kazachgate de kern van de democratische rechtsstaat raakt, kan niemand betwisten. Er is ook een andere reden. In de hier aangehaalde dossiers komt de naam van gewezen minister en Eurocommissaris Didier Reynders naar voren. In tegenstelling tot zijn rechterhand Fontinoy waren er tot hiertoe slechts aanwijzingen van betrokkenheid.
Uit het geheel komt wel een “systeem Reynders” naar voor. Gedurende zijn lange loopbaan als minister en partijvoorzitter heeft Reynders niets onverlet gelaten om een waar netwerk van medewerkers uit te bouwen en gelijkgezinden in allerlei belangrijke postjes te benoemen. Het is dan ook de vraag of daarin de oorzaak van de aan de dossiers gegeven gevolgen, het gebrek eraan of de langdurige opsporingen en onderzoeken, moet worden gezocht.
Smoking gun
Door aangehouden onderzoeksjournalistiek lijkt er nu toch “schot in de zaak” te komen. “De aangebrande casserolen van Didier Reynders en Jean-Claude Fontinoy” worden opnieuw op het vuur gezet. “Het gerechtelijk onderzoek naar voormalig Europees Commissaris Didier Reynders (MR) spitst zich toe op het jarenlang witwassen van aanzienlijke sommen geld via de aankoop van e-tickets bij de Nationale Loterij. Maar de loopbaan van de toppoliticus is al langer gehuld in zwaveldampen. Reynders’ eeuwige rechterhand Jean-Claude Fontinoy speelt daarbij een belangrijke rol”, schreef Tom Cochez in Apache.
Het gaat hier niet enkel over de onderzochte feiten. Het is ook een testcase voor justitie. Zijn onze procureurs nog in staat om politiek gevoelige en maatschappelijke erg belangrijke dossiers uit te spitten en de verdachte voor de strafrechter te brengen. Of gaan ook deze dossiers verjaren of worden afgesloten met wat de Kazachgate wist te bereiken, een afkoop?
