“De stelling dat er erfelijke genetische verschillen bestaan tussen groepen huidskleur wat betreft intelligentie is perfect begrijpelijk. En ze is zinvol. Dat die uitspraak vals is, is nooit aangetoond.”
Dit waren de woorden van professor Freddy Mortier tijdens een proclamatieceremonie aan de Universiteit Gent. Hij is ethicus en voorzitter van de commissie wetenschappelijke integriteit. Het is een korte uitspraak, maar één die wel heel wat aparte schakels in de redeneerketen bevat.
Elke schakel moet sterk genoeg zijn om voldoende wetenschappelijk integer te zijn. Voorwaarden voor die integriteit zijn onder meer: eerlijkheid (zonder misleiding), zorgvuldigheid (methodologisch verantwoord), transparantie (ook over de beperkingen van de beschikbare evidentie), onafhankelijkheid (ook van persoonlijke belangen) / verantwoordelijkheid (ook voor de manier waarop onderzoeksresultaten worden verspreid en gebruikt). Let’s see.
Onbestaande categorieën
Laten we beginnen met het woord huidskleur. “Huidskleur” is een heel vage omschrijving, eigenlijk véél te vaag om wetenschappelijk te zijn. Want welke huidskleuren zouden we dan allemaal erkennen? Waar is die lijst? Daarop bestaat al geen antwoord. Zijn de “huidskleuren” keurig afgebakend en zijn ze makkelijk, éénduidig en reproduceerbaar te bepalen bij iemand? Neen, dat zijn ze zeker niet. Worden ze vooral bepaald door genen en DNA? Neen, zeker niet. (Zie hierover ook het recente stuk van een groep genetici in De Standaard).
Er is geen enkele combinatie van genen die zou coderen voor iets dat men “ras” is gaan noemen
Wat met “ras”? Wel, dat concept bestaat biologisch simpelweg niet. Er is geen enkele combinatie van genen die zou coderen voor iets dat men “ras” is gaan noemen. Daar toch genetische verschillen aan toewijzen is dus met zekerheid onmogelijk.
De volgende schakel in de redenering: intelligentie. Wat is dat eigenlijk? Het is iets dat sowieso verschilt van plaats tot plaats en in de tijd. Het omvat in ieder geval veel meer dan enkel cognitieve prestaties. Het begrip wordt niet door iedere groep mensen of door iedere samenleving hetzelfde ingevuld. Opnieuw dus iets dat veel té multifactorieel is om wetenschappelijk hele scherpe en duidelijke conclusies mee te kunnen trekken. Of om groepen mee te vergelijken.
IQ-testen zijn eigenlijk niet zo'n goede meetinstrumenten om het hele brede begrip te meten. Het is erg misleidend om de véél te grote sprong te maken van IQ-testen naar “intelligentie meten”. IQ-testen meten op hun best slechts een klein stukje van wat intelligentie allemaal inhoudt. En vooral om populaties met elkaar te vergelijken zijn ze geen goed instrument. Dat is geweten, wetenschap dus.
Van “national IQ-databases” die vaak gebruikt worden, is aangetoond dat deze methodologisch van erg lage kwaliteit zijn, en sterk beïnvloed door enkele mannen met sterke ideologische linken met witte-suprematie-netwerken. Ze worden veel gebruikt in publicaties in door leden van deze netwerken opgerichte journals, maar zijn té slecht om als wetenschap aanvaard te worden. Academici als professor Rebecca Sear hebben dit al meermaals aangekaart.
Beperkte rol van genen
Hoe meer we leren over genetica hoe meer we te weten komen welke relatief kleine rol genen eigenlijk spelen, en hoe sterk de invloed is van de omgeving waarin iemand leeft en de sociale determinanten. Voor wat betreft gezondheid wegen die laatste minstens dubbel zo zwaar door als genetica in het bepalen van iemands gezondheid.
Sociale en omgevingsfactoren (en andere) wegen veel zwaarder door dan een of andere combinatie van aminozuren in het DNA
Sommigen zitten met hun gedachtegoed nog dertig jaar terug in de tijd, toen men hoopte dat alles kon verklaard worden met de DNA-code. Dat is helemaal niet zo, en hoe meer we te weten komen, hoe duidelijker die onwaarheid wordt. Sociale en omgevingsfactoren (en andere) wegen veel zwaarder door dan een of andere combinatie van aminozuren in het DNA. Recent werd zelfs gevonden dat ons DNA blijkbaar wijzigt tijdens ons leven
Ruimschoots de zwakste schakel in de redeneringsketen staat in de laatste zin: “de valsheid ervan is nooit aangetoond”. Dit is een klassieke misleidingstactiek, bekend uit de debatkunde. Doen alsof dit de waarschijnlijkheid van de stelling vergroot of dat die stelling daardoor aan wetenschappelijkheid wint, is niet correct. Zo werkt wetenschap niet, zo werkt de wetenschappelijke integriteit niet. “Niet weerlegd” is iets heel anders dan “wetenschappelijk plausibel”. Dat iemand in die functie deze truc gebruikt, of zo’n grote redeneerfout maakt, daar moet men zich ernstige vragen bij stellen.
Oude machtsarchitectuur
De uitspraak van Freddy Mortier bevat dus een hele reeks aan aannames die allemaal op erg twijfelachtige basis rusten. Een voor een. Met veel onzekerheid. “Perfect begrijpelijk” en “zinvol” zijn daarentegen erg sterke kwaliteiten die men iets toeschrijft, zonder voldoende sterk bewijs of empirie. In tegendeel: de meerderheid van de aanwezige evidentie wijst in de andere richting. Dit kan men moeilijk “eerlijk, transparant of voorzichtig” noemen. Vraag dat internationaal maar eens na.
Welke onveiligheid houdt Mortier met zijn verdediging in stand voor de vele geviseerde studenten en werknemers van UGent?
Waar wel zekerheid over bestaat is dat tijdelijk onderzoeker Nathan Cofnas tot witte-suprematie-kringen behoort (zoals ook zijn baas professor Bouke de Vries en zijn collega Craig Willy). Dat hij in zijn blogs heel duidelijk aantoont wat zijn racistische bedoelingen zijn. Dat hij zijn eigen achtergrond superieur vindt. Dat hij gerichte aanvallen uitvoert op zwarte mensen, en niet op diens witte collega’s. Met dodelijke gevolgen.
De aanwezigheid van dit onjuist superioriteitsdenken aan de universiteit zo sterk verdedigen voldoet niet aan de integriteitsvoorwaarde “verantwoordelijkheid”. Met academische vrijheid heeft zoveel foutief redeneren ook helemaal niets meer te maken. Het zijn net zulke waanideeën die leiden tot de rechtvaardiging van genocides. Bewust gefabriceerde nepwetenschap om de overkoepelende machtsstructuur van witte suprematie — met haar verwoestende impact — te bestendigen. Ethisch kan men dit niet noemen.
Reproductie en genetica behoren eveneens tot het expertisedomein van public health. Veelzeggend is dat juist degenen die hierover het luidst spreken, over geen enkele expertise ter zake beschikken. Professor Mortier niet uitgezonderd.
Waarom vindt hij het dan toch zo belangrijk om meermaals zijn machtspositie te gebruiken om in de verdediging te schieten? Welke oude machtsarchitectuur wil hij daarmee verdedigen en behouden? Welke onveiligheid houdt hij daarmee in stand voor de vele geviseerde studenten en werknemers van UGent?
Universiteit Gent, als de verantwoordelijke “wetenschappelijke integriteit” zelf niet wetenschappelijk integer is, hoe kan je dan nog je internationale geloofwaardigheid behouden?
