Gejuich op de straten en pleinen in Servië gisteren (25/10): de Studentenlijst, die al twee jaar lang tegen het beleid van president Aleksandar Vučić protesteerde, heeft de parlementsverkiezingen gewonnen.
Deze lente trok fotograaf Simon Clément naar Servië om er de lokale verkiezingen te volgen, toen de studentenbeweging zich voor het eerst als politieke partij positioneerde.
Deze fotoreportage werd in juni 2026 gepubliceerd in Apache Magazine.
Op 1 november 2024 stortte een pas vernieuwd afdak van het treinstation in Novi Sad volledig in na een renovatie, waarop de regering nalatigheid verweten werd. Zestien mensen kwamen om het leven.
“De eerste dag was er een van shock. Iedereen stuurde sms’jes naar hun geliefden om te vragen of ze veilig waren”, herinnert Jelena Kleut zich, hoogleraar mediastudies aan de faculteit waar de studenten in opstand kwamen. “De tweede dag kwam de leugen.”
President Aleksandar Vučić verklaarde daags na de ramp dat de overheid de overkapping nog niet had aangepakt – iets wat verklaringen van betrokken ingenieurs en beelden van de burgemeester en minister van Transport die het net gerenoveerde station inhuldigden, onmiddellijk tegenspraken. “En dus braken er op de derde dag protesten uit”, vertelt Kleut.
Op de nationale dag van de studenten zei de huidige minister van Informatie, Boris Bratina, nog dat “de politie het recht heeft om studenten te slaan en zelfs te doden”
Meer dan twintigduizend mensen verzamelden zich aan het station van de kleine stad om hun woede te uiten over het feit dat de overheid de verantwoordelijkheid voor de ramp zo vlotjes van zich afschoof. In amper een jaar tijd groeide het aantal manifestanten tot 160.000 à 300.000.
“Samen met duizenden anderen waren we aan het wachten op de studenten alsof we wachtten op Tito, de voormalige Joegoslavische leider”, zegt de oudere Marica geëmotioneerd.
Anderhalf jaar na de ramp aan het stationsgebouw ligt het puin er nog steeds bij alsof het gisteren gebeurd is, slechts omringd met enkele hekken, talloze brieven, herdenkingsbordjes en verwelkte bloemen.
Sinds de Servische Progressieve Partij (SNS) van Vučić in 2014 de macht overnam, glijdt het land alsmaar meer af naar een dictatuur. “In Servië is werkelijk iedereen intussen getroffen of benadeeld door zijn beleid”, hekelt student literatuur Marco.
“Wanneer er zoveel politieke gevangenen zijn, onafhankelijke journalistiek zwaar onder druk staat en de rechterlijke macht haar autonomie verliest, kun je Servië moeilijk nog een democratie noemen”, meent Kleut. “Ze zijn het pad aan het effenen voor een complete machtsovername na de volgende nationale verkiezingen. De strijd is nog lang niet voorbij.”
Medeplichtige van Milošević
In de eerste jaren van zijn politieke carrière was Vučić minister van Informatie onder het nationalistische bewind van Slobodan Milošević. Hij was medeverantwoordelijk voor het ontkennen, verbergen en goedpraten van Servische wreedheden in Bosnië, Kosovo en Servië zelf. Kritische journalisten golden als buitenlandse spionnen, terwijl gedode burgers als terroristen werden omschreven.
Onafhankelijke media konden nog maar moeilijk overleven. Die zorgwekkende trend van intimidatie duurt ook onder de huidige minister van Informatie, Boris Bratina, voort. Op 4 april, Dan studenata of nationale dag van de studenten, zei hij nog dat “de politie het recht heeft om studenten te slaan en zelfs te doden”.
Vooral de demonstraties en campagnes tegen de geplande lithiummijnen inspireerden de huidige studentenbeweging
In zijn jaarverslag van 2025 spreekt Human Rights Watch van onwettig gebruik van geweld tegen demonstranten, intimidatie, inbreuk op de privacywetgeving en onmenselijke omstandigheden in de gevangenissen.
Het beleg van Belgrado
Voor Serviërs is protest niets nieuws. In het laatste decennium alleen al lijkt er elk jaar wel een kleine of grote protestgolf over het land te spoelen. In 2016 tegen vermeende verkiezingsfraude, in 2018 de “Een van de vijf miljoen”-protesten, toen Aleksandar Vučić zei dat zelfs als er vijf miljoen mensen op straat zouden komen, hij niets zou veranderen.
Maar vooral de demonstraties en campagnes tegen de geplande lithiummijnen inspireerden de huidige studentenbeweging. In 2024 trokken meer dan 100.000 mensen de straten op tegen de geplande mijnen.
Er werden treinsporen geblokkeerd en net als de studentenbeweging genoot het protest heel wat steun bij de bevolking, zelfs bij de SNS-achterban. Door de massale druk werd het mijnproject tijdelijk stop-
gezet, tot ongenoegen van de EU, die het als strategisch belangrijk ziet.
“Eten, protesteren, plenum en slapen. En dat vijf maanden lang”
“Al die ervaring heeft de studentenbeweging geërfd en getild naar een nieuwe protestbeweging”, vertelt student Milica Klajn. Ze organiseerden bijna dagelijks wakes om slachtoffers van de ramp in het treinstation te herdenken. Terwijl het dodental klom, blokkeerden de studenten eerst 14, dan 15 en uiteindelijk 16 minuten lang de straat in alle stilte.
In december viel een knokploeg kunststudenten uit Belgrado aan. “Ik ging meteen naar mijn faculteit omdat ik hoorde dat er een plenum was (een open vergadering waarin op gedecentraliseerde manier wordt gedebatteerd, red.). Daar besloten we om onmiddellijk ook onze faculteit te bezetten”, zegt Tatjana, een student biologie in Belgrado. Al snel volgden andere universiteiten en faculteiten over het hele land.
Ook buiten de traditioneel politiek actieve faculteiten groeide de mobilisatie: in Novi Sad daagden meer dan 3.000 studenten op voor het eerste plenum van de ingenieursfaculteit. “Ik hoop echt dat onze blokkades een verschil hebben gemaakt. Ik heb er zo veel voor gegeven, ik leefde er praktisch. Eten, protesteren, plenum en slapen. En dat vijf maanden lang”, zegt Milica met een zucht.
Vervroegde verkiezingen
Zelfs gewelddadige ontzettingen en een lange zomervakantie kregen de geest niet meer in de fles. “Vučić dacht echt dat deze beweging, net als eerdere protestgolven, gewoon zou uitdoven. Maar doordat hij ons bleef aanvallen in de media, maakte hij ons juist nog strijdvaardiger”, zegt Tatjana lachend. Tot op vandaag staat het plenum centraal in de horizontale manier van organiseren van de studenten.
Ondertussen hebben ook burgers het concept overgenomen. In Novi Sad komen sympathiserende groepen periodiek bijeen en bespreken zij zowel hoe ze hun lokale buurt kunnen verbeteren als hoe ze de protesten kunnen ondersteunen. Hoewel deze aanpak zorgt voor brede betrokkenheid, brengt ze ook vertraging met zich mee: het kostte de studenten maanden om te beslissen om als politieke partij voort te doen.
Tot grote verbazing werd er gehoor gegeven aan de eis tot vervroegde nationale verkiezingen, die er voor het einde van 2026 moeten komen. Volgens sommige peilingen genieten de studenten alvast van een meerderheid: zo’n 58% van de bevolking zou op hen stemmen.
Met als eerste cruciale tussenstop de lokale verkiezingen in ongeveer tien districten, die de lakmoesproef zijn voor zowel Vučić als de studenten. Maar ze zijn op hun hoede. “Want eerlijk verlopen de verkiezingen in Servië allerminst”, stelt Tatjana.
Waar blijft Europa?
Het verbaast de studenten dan ook wel dat er bijzonder weinig steun uit Europa komt. “Vroeger had ik een geïdealiseerd beeld van Europa”, geeft Tatjana toe.
“Ondertussen vertrouw ik die instituties niet meer. Al te vaak primeren strategische belangen op mensenrechten. Het lijkt alsof ze een andere taal spreken als het gaat over Oekraïne en Rusland dan wanneer het Israël en Palestina betreft. Europa wil nog steeds ons lithium voor goedkope batterijen in militaire drones.”
“Ze zetten wel druk, maar lang niet genoeg”, vertelt Kleut. “In het voorjaar vroegen negen Europese parlementariërs Vučić nog om de mensenrechten te respecteren. De EU ziet dat Vučić de controle verliest, en maakt zich tegelijkertijd zorgen over toekomstige lithiumaanvoer. De EU vreest dat als de banden met Vučić worden doorgesneden, hij zich volledig tot Rusland en China zal wenden. Dan verlies je elk middel van druk en invloed. De studenten blijven wat op afstand van die grotere vraagstukken over de EU. Maar je kan zulke beslissingen niet blijven uitstellen.”
Als de toren valt
Tijana Nešić (63) was een van de duizenden vrijwillige observatoren die de lokale verkiezingen hebben gemonitord. Ze ging eind maart naar Kula, wat in het Servisch ‘toren’ betekent, een klein stadje met net geen 50.000 inwoners. Hier hebben de studenten ervoor gekozen om zelf deel te nemen aan de lokale verkiezingen, terwijl ze in andere steden de bevolking aanmoedigen om op de oppositie te stemmen.
Voor haar vertrek verklaarde Tijana: “Als we Kula winnen, valt de rest als een kaartenhuis in elkaar.” Wellicht is ze een van de oudste studenten die aan de protesten deelnamen. Tijana besloot op latere leeftijd terug te studeren en belandde zo midden in de studentenprotesten. “Wat de studenten vooral doen met hun protesten is de bevolking weer verenigen, en dat is net de grote angst van Vučić. Het geeft ons opnieuw hoop, ik zie het ook bij mensen van mijn generatie”, getuigt ze.
Biologiestudent Tatjana: “Vučić heeft ons alleen maar strijdvaardiger gemaakt”
En dat is voelbaar in Kula zelf. “De enige manier waarop Vučić de verkiezingen hier wint, is door ze te stelen”, meent Dayin, inwoner van Kula. Dat wantrouwen is verre van ongegrond. Enkele dagen voor de verkiezingen eind maart duiken er plots heel wat nieuwe bewoners op in de stad.
“’s Nachts lopen er mannen met maskers rond om mensen te intimideren en op een avond weerklonken schoten. Twee weken geleden werden we zelfs met de dood bedreigd”, vertelt Vladica Klajić, een student die opkomt bij de verkiezingen.
“Normaal stellen de lokale verkiezingen helemaal niets voor. Maar de voorbije twee weken is de president al twee keer campagne komen voeren en waren er bezoeken van ministers in elk naburig dorp. In de media is dit het enige waar ze het over hebben.”
Op de verkiezingsdag rijden grote bussen rond zonder nummerplaten en een grote groep motoren baant zich een weg door de stad naar de stembussen. Rond de middag verlaat een gemaskerde knokploeg het lokale voetbalstadion. Ze vallen omstanders, onder wie journalisten, aan met stokken en keren terug naar het stadion, waar ze politiebescherming genieten.
Klokslag 23.00 uur bindt Vučić er geen doekjes om: zijn SNS-partij heeft in Kula gewonnen. Nochtans zijn de meeste stemmen op dat moment nog niet aangekomen in het stadhuis om geteld te worden. Uiteindelijk behalen de studenten de hoogste score, maar geen meerderheid – die is voor de SNS en haar coalitiepartners.
“We hebben voor onszelf uitgemaakt dat we nu kalm moeten blijven en ons moeten focussen op de nationale verkiezingen. Het feit dat ze zoveel energie hebben gestoken om in Kula te winnen, toont duidelijk dat ze aan het panikeren zijn”, vindt Vladica. “Dat is het teken dat we goed bezig zijn.”
Ondanks hun eerste nederlaag op lokaal niveau heeft de Studentenlijst de parlementsverkiezingen gisteren (25/10) gewonnen. De partij werd gevormd door universiteitsstudenten, maar geen van hen stond daadwerkelijk op de lijst. De kandidaten waren weinig bekende experts, sporters, boeren en kunstenaars. Deze fotoreportage werd in juni 2026 gepubliceerd in Apache Magazine, voor de nationale verkiezingen.
