In het kort
- Tussen 1992 en 2000 bracht het Vlaamse adoptiebureau Interadoptie zeven kinderen uit Nepal naar Vlaanderen.
- Inspectieverslagen en correspondentie tussen Interadoptie en Kind en Gezin (vandaag het agentschap Opgroeien) tonen aan dat Interadoptie bewust niet-verweesde kinderen uitkoos ter adoptie, schrijft adoptieonderzoeker Hari Prasad Sacré in een gastbijdrage op apache.be.
- De kinderen werden gescheiden van hun familie onder het valse voorwendsel dat ze behoed moesten worden voor kinderarbeid in de Nepalese tapijtenindustrie.
- Kind en Gezin wist volgens Sacré af van de mistoestanden, maar greep niet in. Zijn gastbijdrage komt op een moment dat er veel kritiek is op hoe Vlaanderen het onderzoek naar de historische wantoestanden in de adoptiesector voert.
Tussen 1992 en 2000 vonden in totaal zeven adopties plaats in Nepal die georganiseerd werden door de Vlaamse adoptiedienst Interadoptie. Adoptieonderzoeker en taalpedagoog Hari Prasad Sacré was een van die zeven adoptiekinderen.
“De Vlaamse adoptiedienst Interadoptie haalde kinderen uit Nepal om hen zogezegd te redden van kinderarbeid in de tapijtfabrieken. Maar hun broers en zussen bleven in Nepal, en geen van hen werd ooit een tapijtkind”, schrijft hij in een gastbijdrage op apache.be. Kind en Gezin, de dienst die destijds toezag op interlandelijke adopties, was daar volgens Sacré van op de hoogte. Toch greep de overheidsorganisatie niet in.
“De juridische en ethische kaders uit de jaren 90 zijn heel anders dan vandaag. Als we de praktijk van vroeger toetsen aan de kennis en normen die we vandaag hanteren, zouden deze adopties wellicht niet hebben plaatsgevonden”, reageert Dries Cludts, woordvoerder van Opgroeien, het agentschap dat in 2019 ontstond uit de fusie van Agentschap Jongerenwelzijn, Kind en Gezin en een deel van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap.
Eind april 2026 besliste de Vlaamse Regering om interlandelijke adopties definitief stop te zetten. In 2027 zal er nieuwe wetgeving in voege treden.
De beslissing van de regering kwam er na jaren van kritiek op het systeem. In verschillende dossiers bleek dat achtergrondinformatie niet klopte of dat documenten vervalst waren. Soms was er zelfs sprake van kinderhandel.
Een kind uit het binnenland adopteren blijft wel nog mogelijk, al gaat het daar om een zeer beperkte groep en zijn de voorwaarden verstrengd.
Tapijtindustrie als voorwendsel
In 1992 vat Interadoptie zijn activiteiten in Nepal aan op vraag van Vlaamse kandidaat-adoptieouders “die absoluut een Nepalees kindje wilden adopteren”, staat in een inspectieverslag uit 1993. Om aan hun verzoek tegemoet te komen, zou Interadoptie daarvoor samenwerken met het Nepalese staatsadoptiebureau Bal Mandir. Interadoptie schakelde een Nepalese bemiddelaar in, een vrouw met de naam S.S.
In een brief uit 1994 aan Kind en Gezin schrijft Interadoptie dat het bewust kiest voor niet-verweesde kinderen of voor kinderen die worden achtergelaten in ziekenhuizen
In een brief uit 1994 aan Kind en Gezin schrijft Interadoptie dat het bewust kiest voor niet-verweesde kinderen of voor kinderen die worden achtergelaten in ziekenhuizen. Uit een inspectieverslag van datzelfde jaar van Kind en Gezin staat te lezen hoe Interadoptie die keuze motiveert.
De adoptiedienst zou geconfronteerd worden met “het feit dat de kinderen in de weeshuizen dikwijls een beter leven hebben dan de kinderen die bij hun ouders verblijven”. Zogenoemde ‘tapijtkinderen’ zouden al vanaf 6 jaar tewerkgesteld worden in tapijtfabrieken. “Om die reden en in het belang van het kind opteert de adoptiedienst ervoor om geen kinderen uit weeshuizen te adopteren maar wel kinderen die het risico lopen om in zo'n tapijtfabriek te worden tewerkgesteld”, klinkt het in het inspectieverslag.
De kwestie van kinderarbeid in Nepal in die periode is reëel. “Maar de adoptiedienst gebruikte het beeld van de tapijtkinderen en kinderarbeid om kinderen los te wrikken van functionerende families met een slinkse retoriek”, schrijft Sacré. “Nepalese gezinnen worden in dat beeld neergezet als een risico-omgeving.”
De adoptiedienst slaagt er volgens hem zo in om de logica dat een kind bij zijn familie hoort volledig om te draaien. “Het gezegde ‘in het belang van het kind’ sluit elk kritisch gesprek uit. Wie dat argument inroept, maakt tegenspraak moeilijk. Wie kan er tegen zijn dat een kind niet in een fabriek moet gaan werken?”
Hij wijst erop dat een kind pas in aanmerking komt voor adoptie in het buitenland als zorg in de eigen familie of gemeenschap onmogelijk is. “De Speciale VN-rapporteur voor de verkoop van kinderen rekent het negeren van dat principe tot de praktijken die van een adoptie een verkoop van kinderen maken.”
De impact op de kinderen en hun families in Nepal is groot, schrijft Sacré. “Wij, Nepalees geadopteerden, kennen elkaar. Van zes van ons ken ik het verhaal en de families. Telkens gaat het om kinderen die werden weggehaald uit families waar ze nog ouders, grootouders, broers en zussen hadden. Die broers en zussen bleven in Nepal. Geen van hen kwam ooit in een tapijtfabriek terecht. Het risico waarvan wij gered moesten worden, was nooit een reëel gevaar in hun leven.”
Kind en Gezin op de hoogte
Na zeven adopties stopte Interadoptie in 2000 met adopties uit Nepal. Het is niet duidelijk waarom. Volgens een inspectieverslag uit 1993 begon de samenwerking met Nepal “op vraag van kandidaat-adoptanten […], die absoluut een Nepalees kindje wilden adopteren”. Toen dat koppel na zes maanden nog geen toewijzing had, wilde het toch vertrekken. “De verantwoordelijke van de adoptiedienst kon hen niet tegenhouden.”
“Kind en Gezin wist van bij het begin van de risico’s in Nepal”, schrijft Hari Prasad Sacré
“Kind en Gezin wist van bij het begin van de risico’s in Nepal”, concludeert Sacré. “Het is een schoolvoorbeeld van wat het Vlaamse expertenpanel rond transnationale adoptie in 2021 vaststelde, namelijk dat het systeem vraaggestuurd was. Niet de nood van een kind in Nepal, maar de wens van Vlaamse adoptanten zette de samenwerking met Nepal in gang.”
“Opgroeien erkent dat vragen over adoptie en afstamming voor betrokkenen erg gevoelig kunnen zijn. Daarom vinden we het belangrijk dat iedereen die daar behoefte aan heeft zijn of haar verhaal kan delen”, reageert de woordvoerder van agentschap Opgroeien.
Hij zegt dat het agentschap deze adopties vandaag wellicht zou hebben afgekeurd. “De juridische en ethische kaders uit de jaren 90 zijn heel anders dan vandaag.” Intussen heeft de Vlaamse Regering beslist om interlandelijke adoptie stop te zetten, beklemtoont hij. “Dat besluit past binnen de fundamenteel veranderde kijk op interlandelijke adoptie.”
Vragen bij onafhankelijk onderzoek
De gastbijdrage van Sacré komt op een moment dat er grote kritiek is op de manier waarop Vlaanderen het onderzoek naar de historische wantoestanden in de adoptiesector voert. Critici beschuldigen het Vlaams Centrum voor Adoptie (VCA), dat in 2023 de opdracht kreeg om wantoestanden te onderzoeken, van belangenvermenging.
Critici beschuldigen het Vlaams Centrum voor Adoptie, dat in 2023 de opdracht kreeg om wantoestanden te onderzoeken, van belangenvermenging
Enkele van de medewerkers van de voormalige adoptiediensten zijn immers ondergebracht in een adviesraad van het Vlaams Centrum voor Adoptie. Ook vinden critici het een probleem dat het VCA nog contact onderhoudt met partnerorganisaties die zelf betrokken waren bij omstreden adoptiepraktijken. Verschillende geadopteerden deden bij Apache al hun verhaal over hun ervaringen met het VCA-onderzoek.
Bovendien hebben enkele van de onderzoekers die werden ingeschakeld als onafhankelijke experts kritiek op de werkwijze van VCA. Drie academici haakten inmiddels al af omdat ze niet akkoord zijn met onder meer een verplichte geheimhoudinsclausule en een gebrek aan inspraak.
Een van de belangrijkste vragen waarmee veel geadopteerden vandaag zitten, is waarom het de overheid aan moed ontbreekt om voormalige adoptiediensten verantwoordelijk te stellen voor hun daden, zegt Sacré aan Apache.
Hari Prasad Sacré is blij met het voortschrijdend inzicht van het departement Opgroeien. “Dat deze adopties in de huidige regelgeving afgekeurd zouden worden is een mooie eerste stap van erkenning. Maar de levens van ons en onze families zijn onomkeerbaar getekend door de falende kaders van de jaren 90. Welke herstelmaatregelen plaatst de overheid hier tegenover?”
