Dat hangt ervan af. We hebben geen moeite met het idee dat een lengte of een massa altijd positief is, maar we meten temperatuur in graden celsius of fahrenheit, en negatieve waarden zijn hier courant. We verwijzen naar de diepten onder de zeespiegel ook wel eens aan de hand van negatieve waarden. En zelfs wat geld betreft snappen we best dat een rekening “onder nul” kan staan.
Soms beschouwen we het nulpunt van een grootheid als absoluut, omdat we enkel positieve waarden gewend zijn. Wanneer dan toch plots onder nul wordt gegaan, dan kan dat erg vreemd zijn. Zo verlaagde de ECB in juni 2014, in een poging de slabakkende economie aan te zwengelen, de depositorente voor banken tot -0.1%. Ook al vertaalde dit zich niet meteen in een negatieve nominale interestvoet op spaartegoeden, toch lijkt de idee te moeten betalen om je geld op een rekening te plaatsen wat surrealistisch. (Ik schreef er toen dit over.)
Een recente discussie op Twitter belichtte een verwant fenomeen: negatieve yield van staatsobligaties. Het rendement van Duitse bunds op een termijn van minder dan 5 jaar ligt momenteel een flink stuk onder nul. De vraag van mijn correspondent Kiwilauncher was: waarom zou iemand beleggen in een waarde die een negatieve cashflow oplevert?
Het werkelijke rendement van een obligatie verschilt (soms danig) van het nominale rendement (de zogenaamde coupon), omdat de prijs waartegen ze wordt verhandeld kan variëren. Stel dat u een obligatie kunt kopen met een nominale waarde van €100 en een coupon van €5, met een looptijd van 2 jaar. Als u hiervoor €100 betaalt, is het rendement 5% (u krijgt dit jaar en volgend jaar €5 uitbetaald, en na twee jaar krijgt u uw €100 terug).
Wanneer de markt echter zulke obligaties niet bijzonder waardeert (bijvoorbeeld omdat men aan de kredietwaardigheid van de uitgever ervan twijfelt), dan zal de marktprijs lager liggen, en het rendement dus hoger. Omgekeerd, wanneer een obligatie aantrekkelijk is zal de prijs hoger liggen dan de nominale waarde, en het rendement zal dan lager zijn.
Slecht nieuws is relatief
Het tabelletje toont hoe het rendement, naarmate de prijs stijgt, naar nul toe daalt, en inderdaad uiteindelijk negatief wordt. Dat lijkt onmiskenbaar slecht nieuws: als je voor een obligatie met een pari-waarde van €100 en een coupon van €5 een bedrag van €120 moet betalen, dan verlies je daar geld aan. Waarom zou een rationeel belegger zoiets doen?
Dat hangt af van de alternatieven, en van de beschikbaarheid daarvan. Laten we naar een voorbeeld kijken dat op het eerste zicht net zo absurd is: iets weggeven, én er nog geld bijgeven ook. Toch is dat soms niet zo gek als het lijkt.
Wanneer de woning van een overleden familielid moet worden verkocht, is het vaak nodig de inboedel van de hand te doen. Tenzij daar echt waardevolle stukken tussen zitten, zal u wellicht iemand een paar honderd euro moeten betalen voor het privilege om alles te komen ophalen. Waarom zou u dat doen? Omdat de alternatieven nóg minder aantrekkelijk zijn: een nieuwe thuis vinden voor grootoom Achiels tafels en stoelen, zijn servies, zijn beddengoed en zo meer, of zelf de hele reutemeteut naar de kringloopwinkel of de vuilnisbelt brengen – in vergelijking daarmee is het betalen van een voddenman om het probleem uit je handen te nemen een keuze die op zijn minst het overwegen waard is. Soms wordt de doe-het-zelf optie zelfs moeilijk of onmogelijk gemaakt door de wet. Zo moeten in vele landen bijvoorbeeld oude koelkasten door erkende firma’s worden opgehaald en verwerkt, en dat kan ook al gauw enkele tientallen euro’s kosten.
De keuze tussen verschillende opties is niet anders in de financiële markten. Daar speelt immers het verschil in risico tussen de vele mogelijke beleggingsvormen. Pensioenfondsen hebben typisch een belangrijk deel van hun assets in obligaties (in België waren de pensioenfondsen eind 2011 voor 46% geïnvesteerd in bonds), omdat ze een bepaald risicoprofiel in hun portefeuille nastreven. En soms is het beter voor een zekere optie te kiezen, zelfs als die nadelig lijkt, dan voor een meer riskant alternatief, omdat het verlies daar nog groter kan zijn. En waar een burger nog zou kunnen besluiten het geld op een zichtrekening te plaatsen of onder de matras te bewaren, is dat voor institutionele beleggers niet echt mogelijk.
Relatieve nullen
Vaak is het zo dat wat ons als een absoluut goede of slechte keuze voorkomt eigenlijk een relatieve zaak is. Nulpunten in onze perceptie lijken vaste ankerpunten, maar zijn in vele gevallen slechts een kwestie van conventie. Er is weliswaar een natuurwet die bepaalt dat temperaturen onder het absolute nulpunt niet mogelijk zijn, maar wanneer men in Europa bibbert bij temperaturen van nul graden celsius, is het in Amerika nog meer dan 30 graden. Daar is nul graden (fahrenheit) pas echt koud (ik had het plezier er recent te zijn, en bij -17°F begint je adem stilaan te bevriezen ...). De nulpunten op beide schalen zijn niet meer dan afspraken – er is heus niets bijzonders aan 0°C of aan 0°F: wanneer je ze omzet worden ze de weinig opmerkelijke waarden 32°F en -17,77°C.
En zo is het ook met andere nulpunten. De top van de Koppenberg is 77m boven het nulpunt van de zeespiegel, 11m minder dan de top van de heuvel in mijn straat (88m). Maar ten opzichte van de voet is het hoogteverschil van de Koppenberg 64m, terwijl de top bereiken voor mij slechts een klimmetje van 15m is. Het nulpunt van de zeespiegel helpt ons niet de berg van de molshoop te onderscheiden, net zo min als een negatief rendement betekent dat het noodzakelijk om een te mijden investering gaat.
Al doen ze zich nog zo geloofwaardig voor als hun absolute neven, relatieve nullen zijn zelden een behulpzame leidraad in het maken van keuzes.
