De ambitie van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen is groot. Ze wil dat de Europese start-up- en scale-upsector die van de Verenigde Staten kan evenaren. Daarvoor is volgens haar radicale actie nodig: een nieuwe, Europese bedrijfsvorm, de EU Inc. Dat moet het wondermiddel worden dat het Europese concurrentievermogen een turbo geeft.
Een EU Inc zou binnen 48 uur online kunnen worden opgericht, voor minder dan 100 euro, in elke lidstaat en zonder noemenswaardige kapitaalvereisten
Het argument voor EU Inc klinkt overtuigend. Europese innovatieve bedrijven blijven hier niet. Te vaak trekken ze met hun goede ideeën en technologie naar de VS. Een van de redenen zou het vennootschapsrecht zijn. In de Verenigde Staten kunnen bedrijven vanuit één zetel in alle vijftig staten opereren. In Europa moeten ondernemers zich een weg banen door een interne markt met 27 rechtsstelsels.
EU Inc zou daar een oplossing voor bieden door, in de woorden van Von der Leyen, “een eenvoudige reeks regels in te voeren die naadloos in de hele Unie van toepassing zullen zijn”: een nieuwe Europese vennootschapsvorm die boven de nationale stelsels staat. Zo’n EU Inc zou binnen 48 uur online kunnen worden opgericht, voor minder dan 100 euro, in elke lidstaat en zonder noemenswaardige kapitaalvereisten. En ze zou bij insolventie ook weer snel kunnen worden opgedoekt, het lot van heel wat start-ups.
Vakbonden waarschuwen
Helaas dreigt dit voorstel meer problemen te scheppen dan het oplost. Als Europese vakbonden hebben we al vroeg aan de alarmbel getrokken. EU Inc zou het bedrijven wel erg gemakkelijk maken om aan “regime shopping” te doen: strategisch kiezen voor de lidstaat met de laagste arbeids- en belastingnormen. Dat dat geen verzonnen risico is, weten we uit ervaring. Met de Societas Europaea (SE) bestaat al een Europese vennootschapsvorm, en die wordt vandaag volop gebruikt door werkgevers die de nationale regels rond medezeggenschap van werknemers willen ontwijken.
Wie al wat langer meedraait in Brussel, krijgt hierbij een déjà vu. Twintig jaar geleden beloofde de Bolkestein-richtlijn de Europese dienstenmarkt in een klap open te breken, met als omstreden kern het “land-van-oorsprongbeginsel”: een bedrijf zou onder de regels van zijn thuisland mogen werken, waar in Europa het ook actief was. Het leverde het spookbeeld van de “Poolse loodgieter” op en zoveel protest dat de richtlijn uiteindelijk fors werd afgezwakt. Datzelfde land-van-oorsprongprincipe keert nu terug. Niet voor diensten, maar voor de bedrijfsvorm zelf. De les van Bolkestein, dat een interne markt zonder sociale ondergrens niet op politiek draagvlak kan rekenen, lijkt in de tussentijd vergeten.
EU Inc zou het bedrijven wel erg gemakkelijk maken om aan “regime shopping” te doen: strategisch kiezen voor de lidstaat met de laagste arbeids- en belastingnormen
Maar er is meer. De EU Inc is geen beursgenoteerd maar een privaat bedrijf. Ze valt dus buiten de beursregels en onder lichtere transparantie- en rapportageverplichtingen. Combineer dat met een oprichting in 48 uur en een versnelde, goedkope afwikkeling bij insolventie, en je krijgt een aantrekkelijk vehikel voor financiële ingenieurs. Amerikaans durfkapitaal en private equity (een sector die verschillende keren groter is dan de Europese) kunnen zo Europese bedrijven opkopen, uitkleden en weer dumpen. In plaats van investeringen dreigt EU Inc vooral piraten aan te trekken. Een grote Europese garage sale.
En hoewel de Commissie eerst zei dat EU Inc voorbehouden zou blijven aan “start-ups en scale-ups”, heeft ze de deur intussen opengezet voor álle bedrijven, zonder enige beperking. Van kmo tot beursgenoteerde multinational: iedereen zou een EU Inc kunnen worden.
Oneerlijke concurrentie
De bedrijven die wél de regels volgen en geen zin (of geld) hebben om complexe constructies op te zetten, betalen het gelag. Zij moeten concurreren met EU Inc's die (volledig legaal) wetgeving en regelgeving ontwijken.
Geen fraai beeld. En vooral een beeld dat regelrecht ingaat tegen de eigen Made in Europe-strategie van de Commissie, waarmee ze net onze economische autonomie wil waarborgen. Je kunt niet tegelijk zeggen dat je Europese bedrijven wilt versterken én een uitverkoop organiseren.
Voor alle duidelijkheid: de versnippering die EU Inc zegt op te lossen, is echt. Maar de oplossing ligt niet in het ondermijnen van het hele systeem. Wat we nodig hebben is harmonisatie naar boven toe, met stevige waarborgen voor arbeidsrechten en transparantie, en een serieus industrie- en investeringsplan dat de echte economische uitdagingen van Europa aanpakt.
