Voor eigenaars hield het soms niet op bij de aankoop van zo’n plaat, want om het gewenste effect te bereiken, was soms nog wat extra manipulatie nodig. Ik had destijds een collega, Mark Hixon, met op zijn bescheiden Volkswagen Golf de nummerplaat H7 XON. H1 XON zou hem een veelvoud hebben gekost, maar door het cijfer 7 wat creatief te behandelen, en aan de hand van een strategisch geplaatst maar overigens onnodig plastic schroefje zag het er toch een beetje uit als zijn familienaam. Helaas voor hem was de politie kort nadien van oordeel dat dit misleidend en ongeoorloofd was, en kreeg hij een boete van duizend pond.
Belgische automobilisten hebben lang moeten wachten op de mogelijkheid hun voertuig op die manier van een uniek kenteken te kunnen voorzien. Maar na een eerste schuchtere aanzet in 2010 werd op 31 maart 2014 plots alles mogelijk, en sedertdien kunt u – met een klein aantal beperkingen – zelf kiezen hoe uw nummerplaat eruit ziet. Een jaar later hebben bijna 8.000 mensen de extra retributie (wat een mooi Belgisch woord) van duizend euro betaald voor een gepersonaliseerd nummerbord, van ‘BATMAN-1’ tot ‘HIHIHI’. Dat vertegenwoordigt zo’n 0,1% van het totale voertuigenpark, dus er is flink wat ruimte voor groei.
Geef me een signaal
Waarom zijn mensen bereid om extra te betalen voor iets wat geen enkele aanwijsbare, materiële functie heeft? Wie in de auto zit ziet er niets van, dus het kan enkel bedoeld zijn als een teken naar andere weggebruikers – een signaal. En het sturen van signalen is een fenomeen dat men ook in de natuur veel terugvindt. Mannetjespauwen proberen aan de hand van hun exorbitante staartveren potentiële partners te overtuigen van de superioriteit van hun genen. Mannelijke rendieren torsen een gewei dat meer dan 30 kg kan wegen, en signaleren daarmee aan mogelijke rivalen dat ze zich maar best wat onderdanig gedragen. En de Arabische babbelaar, een vogelsoort uit het Midden-Oosten, gebruikt een soort blaffende alarmkreet om collectief roofvogels op zoek naar een prooi op andere gedachten te brengen.
Het is dus niet zo verwonderlijk dat ook bij mensen deze neiging tot signaleren bestaat. Het dragen van kostbare juwelen of dure kleding waarvan de merknaam duidelijk zichtbaar is een voor de hand liggend voorbeeld, maar het kan ook subtieler, zonder daarom minder effectief te zijn. De econoom Bryan Caplan houdt bijvoorbeeld al lang vol dat hoger onderwijs hoofdzakelijk een signalling functie heeft. Zijn argument gaat als volgt: de reden waarom werkgevers nu, veel meer dan een generatie geleden, een hoger diploma vereisen, is dat zo’n getuigschrift seint dat de student slim, hardwerkend en conformistisch is. Wie echt een goede opvoeding wil, die kan gratis de lessen bijwonen aan de beste universiteit van de wereld – gratis. Het enige probleem is dat, omdat je niet officieel ingeschreven bent er geen officieel bewijs van bestaat. Zonder zo’n signaal is noch de student, noch de werkgever geïnteresseerd.
Hoe duurder, hoe liever
Een gepersonaliseerde nummerplaat is geen springplank naar een goedbetaalde job, maar ze stuurt wel een signaal naar de omgeving dat het hier om iemand gaat die in staat is om op een frivole wijze 1.000 euro te besteden. En die kostprijs is een belangrijke eigenschap, net als in de natuur: het is essentieel dat er veel energie nodig is om een pauwenstaart te ontwikkelen, en dat het moeilijk overleven is met een gewei van 35 kg. De bioloog Amotz Zahavi formuleerde dit als het “handicap principe”. Enkel de individuen met de beste genen kunnen zich zulke handicaps veroorloven, en dat betekent dat zulke signalen een ingebouwde verdediging tegen frauduleus gebruik hebben.
1.000 euro voor een nummerplaat lijkt nochtans een erg bescheiden investering in vergelijking met de kost van een dure Rolls Royce of Lamborghini, op het nutteloze af, als het erom gaat anderen onder de indruk te brengen. Maar net zoals in de natuur gaat het niet zozeer om het absolute effect van uw signaal, maar om hoe het u plaatst ten opzichte van uw peers. Met uw kleine Toyota maakt u geen kans tegen een Mercedes-rijder, maar voorzien van deze plaat hebt u dan weer wel een streepje voor op bestuurders van andere Aygo’s. En als u met een Ferrari in het oog wil springen tussen andere Ferrari’s, wat is er dan beter dan een nummerbord dat, voor alle zekerheid, het merk van uw auto spelt? In het Verenigd Koninkrijk kan dat wat moeilijker gaan, maar met wat goede wil zullen de mensen in de nummerplaat GO12 DON de voornaam van de bestuurder herkennen die er 8.400 pond (ruim 12.000 euro) voor overhad.
Hoe duurder de plaat, hoe groter de status – getuige hiervan de prijs waarvoor de duurste plaat ooit in Groot-Brittannië van eigenaar verwisselde (518.000 pond, of 680.000 euro). Zulke goederen, waarnaar de vraag toeneemt naarmate ze duurder zijn, worden Veblen goederen genoemd, naar de econoom Thorstein Veblen. Net als juwelen en merkkleding is een gepersonaliseerde nummerplaat een voorbeeld van wat Veblen opzichtige consumptie noemde, die als doel heeft de sociale status van de consument op te vijzelen. Het interessante verschil is echter dat het kenteken voor uw auto niet door designers wordt geleverd, maar door de overheid.
De heilige graal
In het Verenigd Koninkrijk verdiende de inschrijvingsdienst met het verkopen en het transfereren van nummerplaten met speciale combinaties vorig jaar bijna 120 miljoen pond (160 miljoen euro) – hij verkocht bijvoorbeeld op een recente veiling de plaat “30 O” (met een reserve van 4.000 pond) voor een coole 62.000 pond. Daar kan de Belgische overheid alvast nog wat van leren. Maar meer opmerkelijk is de observatie dat het hier eigenlijk om een soort Veblentaks gaat: hoe meer belasting je namelijk betaalt, hoe hoger de status die je geniet, via het signaal dat je nummerplaat de wereld instuurt.
En de overheid heeft hier dus een uitstekende gelegenheid om dit principe uit te breiden, en zo de perfecte belasting te innen. Al wat haar te doen staat is een middel aan te bieden aan de hand waarvan de belastingbetaler aan zijn omgeving kan signaleren hoeveel hij heeft bijgedragen aan de schatkist.
Waarom perfect? Ten eerste: geen deadweight loss. Integendeel: ze is een stimulans voor extra economische activiteit (hoe meer je verdient, hoe meer belasting je betaalt, en hoe hoger dus de status). En ten tweede: geen ontduiking of ontwijking, want wie dat zou doen, snijdt meteen in zijn eigen statusvel.
Graag gedaan, beste overheid!
