De populariteit die het First-past-the-post kiessysteem – ondanks de kritiek erop die komt en gaat telkens na de verkiezingen – geniet bij de bevolking van het Verenigd Koninkrijk, is een mooie illustratie van de mate waarin de Britten zich verknocht voelen aan het lapje grond dat ze hun thuis noemen. Niet alleen is het home van de Engelsen hun castle, ze staan er ook op met absolute zekerheid in het parlement vertegenwoordigd te worden door iemand die direct en eenduidig met hun woongebied wordt geassocieerd.
En dat sterke, territoriale gevoel vind je niet enkel bij de Britten. De band die de meeste mensen hebben met waar ze wonen of waar ze vandaan komen, is doorgaans veel sterker dan welke andere affiniteit. Mocht iemand uit ons geboortedorp of uit onze huidige gemeente de Nobelprijs winnen, tenniskampioen worden in Wimbledon, of – het hoeft niet altijd positief te zijn – in een natuurramp elders in de wereld verzeild geraken, dan voelen de meesten onder ons zich daar dichter bij betrokken dan wanneer de persoon in kwestie hetzelfde geboortejaar, dezelfde voornaam of hetzelfde beroep heeft als wijzelf. Die diepe geografische verbondenheid wordt enkel overtroffen door familie- of vriendschapsbanden (die overigens vaak ook zelf een belangrijke geografische component hebben). De beelden van collectieve geografische vreugde in Gent vorige donderdag ,en opnieuw op zondag spreken boekdelen.
Hoe vast is mijn honk?
We kunnen dit ook zien in de relatieve honkvastheid van de mensen. Het grafiekje hieronder toont het percentage emigranten voor elk van de EU-landen in 2013. (Er wordt enkel gekeken naar de staatsburgers van elk land, en dus niet naar de emigratie van vreemdelingen, of naar inwoners die vreemdelingen zijn.) Er is duidelijk een grote variatie tussen de emigratiepercentages van de verschillende landen – slechts 0,05% van de Slovaken emigreerden, tegenover 1,26% van de Litouwers; dat is een factor 25.
Maar kijk je naar het aantal niet-migranten, dan wordt het gauw duidelijk dat het verschil niet zo groot is: de proportie van Litouwers die hun land niet verlaten is 98.74%, nauwelijks 1,21% minder dan de 99.95% Slovaken die thuisblijven. Zo goed als iedereen blijft in zijn land.
Het vrije verkeer van personen (of althans van Europese staatsburgers) binnen de EU betekent dat er in principe geen enkel wettelijk obstakel is voor een Portugees om zich in Denemarken te vestigen, of voor een Ier om naar Roemenië te gaan wonen. Dat vormt dus alvast geen obstakel om tenminste binnen de EU te verhuizen. Het principe alleen al brengt het bloed van mensen als Nigel Farage aan de kook, maar in de praktijk wordt er duidelijk slechts door een kleine fractie gebruik gemaakt van dat recht.
Zijn er dan geen motieven om te verkassen naar een ander land? Er zijn wellicht maar weinig Belgen die het klimaat in Lapland zouden weten te waarderen, en dat helpt vast de beperkte migratiestroom van België naar Finland te verklaren. Maar als de Belgische meteorologie werkelijk zo superieur is, wat weerhoudt de Lappen er dan van om in groten getale naar Genk, Eeklo of Durbuy af te zakken? Een enkele zonderling besluit wel eens zijn oude dag door te brengen in een land waar een bescheiden pensioen een flink stuk verder reikt, maar de meeste vijfenzestigplussers verkiezen toch in hun omgeving te blijven, ondanks de verlokkingen van relatieve rijkdom van een oude dag in Hongarije of Bulgarije.
Wortels in het binnenland
De migratie binnen een land valt moeilijker na te trekken, maar ook daar zie je tekens van die honkvastheid. Een eeuw geleden betekende de schaarste aan efficiënt transport dat kinderen zich onder dezelfde kerktoren als hun ouders vestigden, of hooguit één of twee dorpen verderop terecht kwamen. Maar ook nu je comfortabel en snel van de ene kant van het land naar de andere kant komt, blijven verrassend veel mensen trouw aan hun roots.
Verhuizen kost natuurlijk geld, maar de mate waarin men gehecht kan zijn aan zijn huidige woonplaats werd gedemonstreerd door een luisteraar van het BBC-radioprogramma Moneybox. Het ging om de bewoner (en eigenaar) van een flat in Londen met een geschatte waarde van drie miljoen pond (ruim vier miljoen euro). Zoals vele Londenaars was ook deze man asset rich, cash poor – een groot vermogen (in vastgoed), maar een zeer bescheiden inkomen. Hij zou zijn flat kunnen verkopen en met de opbrengst een riant huis aanschaffen in bijvoorbeeld St.Albans, op nauwelijks een half uur van centraal Londen, en minstens een miljoen in de bank over houden. Maar neen, de man verkiest in Londen te blijven, en via equity release (een dure methode om een deel van het vermogen uit vastgoed te liquideren) zijn cash probleem op te lossen.
Geen gemakkelijkheidsoplossing
Migranten zijn weinig populair in hun adoptieve land. Het Migration Observatory van de Universiteit van Oxford peilt jaarlijks naar de attitude van de Britten ten opzichte van immigratie, en daaruit blijkt dat het niet enkel de xenofobe Ukippers zijn (UKIP behaalde ongeveer 13% van de stemmen) die een probleem hebben met migratie: ruim 50% van de respondenten vindt dat immigratie aanzienlijk moet worden gereduceerd. Daarmee is het VK een koploper, maar de negatieve attitude komt net zo goed voor in andere landen.
Volgens de Vlaamse Migratie- en Integratiemonitor vindt een kwart van de Vlamingen dat “migranten over het algemeen niet te vertrouwen” zijn, en de helft dat ze “komen profiteren van ‘onze’ sociale zekerheid”. Deze cijfers zijn weinig veranderd sedert 1998.
Wie meent dat emigratie een gemakkelijkheidsoplossing is, die dwaalt. De risico’s die de Afrikaanse bootvluchtelingen van de Middellandse zee en de Rohingya in de baai van Bengalen lopen, net als hun Vietnamese lotgenoten in de late jaren 70, zijn een extreem voorbeeld van de offers die migranten brengen.
Maar ook zij die op minder hachelijke wijze van thuisland naar het verhoopte gastland reizen kiezen het onzekere voor het zekere. Iemand die zijn stek verlaat, doet dat heus niet lichtzinnig. Wie die stap zet en onze richting uitkomt, maakt een moeilijke, moedige keuze, en die verdient respect en gastvrijheid, eerder dan minachting.
(Disclaimer: de auteur is zelf, technisch gesproken, een economische migrant.)
