Met deze uitspraak zit Bonte op dezelfde lijn als Bart De Wever: “Het is toch te gek dat ik enkel kan optreden nadat er strafrechtelijke feiten zijn gepleegd, terwijl ik weet waar de geradicaliseerde jongeren zitten,” zei de Antwerpse burgemeester in een interview. “Ik kan geen verdachte huizen sluiten. Ik mag geen gsm’s laten afluisteren of iemand preventief laten aanhouden. Met een gewapend bestuur kan dat wel.”
Zowel Bonte als De Wever voorbij aan twee belangrijke vragen: wie creëert de straffeloosheid, en waarom kan gewapend bestuur niet?
"We gaan niet bezig blijven"
In juni 2009 sprak ik als strafrechter een gps-dief vrij omdat een vorige gevangenisstraf niet was uitgevoerd en dit de dader had aangezet tot nieuwe feiten. Nu, meer dan zeven jaar later, is het er nog erger op geworden. Gisteren nog schreef ik op Knack.be onder de titel "Een enkelband: pleister op een houten been" hoe dat komt. Ik verwees naar een recente zaak waarin een Brugse rechter in dezelfde omstandigheden kwam als ik, zeven jaar geleden toen ik de dief vrijsprak.
Op 22 juli 2016 werd in de Shoe Discount in Brugge een vrouw betrapt op diefstal van een paar sportschoenen. Waren het handschoenen geweest, had niemand het wellicht opgemerkt. Maar omdat het schoenen waren, kon niet naast haar enkelband worden gekeken. Die enkelband diende om de twee jaar effectieve celstraf uit te zitten die de vrouw had opgelopen. Effectief is echter een begrip dat enkel dient om een rechterlijke veroordeling op te smukken. In werkelijkheid wordt het effect van dergelijk vonnis beperkt tot het aanleggen van een bandje.
Opnieuw wegens deze diefstal voor de rechter gebracht, bleek dat de zaak niet kon behandeld worden omdat de vrouw ook nog een andere diefstal had gepleegd. De zaak werd dan maar uitgesteld om de twee dossiers "voor een goede rechtsbedeling" samen te behandelen. De rechter kon zich volgens Het Laatste Nieuws in december echter niet meer bedwingen: "We gaan nog één keer alles samen smijten, maar daarna is het gedaan. Ik tel in totaal 29 gewone diefstallen en 9 zware. Het moet een keer stoppen, we gaan hier niet bezig blijven."
Een ballon vol lucht
Het Antwerpse voorbeeld is nog schrijnender. De enkelband blijkt niet alleen een afdoend middel om niet te moeten gaan zitten. Je kan er ook andere nare gevolgen van een veroordeling door ontlopen. Dat bleek uit de “straf” die twee Antwerpse politieagenten kregen omdat zij tijdens een avondje uit op de vuist gingen met een andere tooghanger die een ongepaste opmerking maakte. De ene agent kreeg negen maanden effectieve celstraf, de andere zeven. De eerste mocht drie ervan “uitzitten” met een enkelband en kreeg daarvoor loopbaanonderbreking. De tweede kon de maand met enkelband overbruggen door het opnemen van verlof. Burgemeester De Wever ging niet in op de vraag van korpschef Muyters om de twee te ontslaan.
Wie heeft er nu voor straffeloosheid gezorgd? Is dat de Brugse rechter die net zoals ik zeven jaar geleden de wanhoop nabij is? Is dat de Antwerpse rechter die straffen van negen en zeven maanden effectieve celstraf uitsprak? Of is dat de justitieminister die de straffen omzette in het dragen van een enkelband of de Antwerpse burgemeester die loopbaanonderbreking toestond en de agenten in dienst hield?
Bart De Wever heeft het al te gemakkelijk om een ballonnetje vol lucht te blazen: gewapend bestuur. Geen enkele rechter kan zomaar verdachte huizen sluiten, gsm's laten afluisteren, iemand preventief opsluiten, zonder dat daar ernstige en strafbare feiten voor aanwezig zijn. En als daar dan een vonnis van komt, waarin besloten wordt dat opsluiting noodzakelijk is, wordt dat zonder enige inspraak van de rechter omgezet in een enkelband.
Bonte heeft blijkbaar ook geen benul van wat jeugdrechters kunnen of mogen doen met de 11 of 12-jarigen die zijn losgeslagen omdat noch de ouders, noch de leraars, noch de sociale dienst van de gemeente erin slaagt hen op een aanvaardbaar pad te houden. Wat kan een jeugdrechter doen om hen te 'deradicaliseren'? Als Bonte daar een passend antwoord voor heeft, dat ook effectief kan worden uitgevoerd, zullen rechters daar graag gebruik van maken.
Georganiseerde straffeloosheid
Rechters kunnen enkel doen wat hen is toegestaan: de wet toepassen op de voor ieder meest gepaste wijze. Door de huidige en de toekomstige wetgeving stopt dat niet en kunnen zij bezig blijven. De wetgever is er namelijk gedurende de laatste kwarteeuw van afgestapt om misdrijven te bestraffen. Alles werd bedacht om toch maar geen straf op te leggen: straf met uitstel, probatie, het nogmaals 'proberen' als straf, werken als straf, en met een bandje aan thuiszitten.
En alsof er niets aan de hand is gaat de justitieminister, ondanks beloftes dat hij alle straffen zal uitvoeren, gewoonweg door met straffen toch niet uit te voeren. Dat heel weinig van de gestraften dat ook als een straf ervaren en er heel veel om lachen, is tot de wetgever nog steeds niet doorgedrongen. Dat daardoor het gehele systeem ondergraven wordt, is voor het beleid geen punt: als er maar kan bespaard worden.
Zelfs met de grootste disfunctie voor ogen blijft het politiek beleid doof en blind: nadat de afkoopwet door het Grondwettelijk Hof werd afgekeurd, onderzoekt een parlementaire commissie nu ook hoe het mogelijk was dat deze wet kon gestemd worden. Dat afkopen geen straf is, en die wet gemaakt werd om criminelen de straf te laten ontlopen, hadden zij bij de stemming ervan niet begrepen. Dat de rechters bij de toepassing van die wet gewoonweg buiten spel werden gezet en zij er enkel konden op toekijken, weerhoudt dezelfde politici als Bart De Wever en Hans Bonte er niet van de schuld voor de door hen gecreërde straffeloosheid in de schoenen van de onmachtige rechters te schuiven: zij ontvluchten daardoor de verantwoordelijkheid voor wat zij zelf hebben gestemd, voor de onzin waarmee zij de rechters hebben opgezadeld.
En terwijl die rechters trachten er toch wat werkbaars van te maken, gaan dezelfde politici door met de uitbreiding van de georganiseerde straffeloosheid zoals die in het plan Geens is uitgewerkt: als zij bij de stemming ervan door het rood licht zullen rijden, is dat enkel hun verantwoordelijkheid.
