Schurken
De rol van gewezen Senaatsvoorzitter Armand De Decker werd door het onderzoek duidelijker: de go-between tussen de naaste medewerkers van de Franse president Sarkozy en het Belgische politieke beleid. Ook het gelobby tussen de zakenadvocaten van de Antwerpse diamantairs en enkele lokale parketmagistraten werd aangetoond.
Daardoor werd ook duidelijk wat de eerste voorzitter van het Hof van Cassatie bedoelde toen hij ons land een “schurkenstaat” noemde. Overigens werd dat intussen ook officieel erkend: het Grondwettelijk Hof keurde de afkoopwet af omdat de verplichtingen van het eerlijk proces er niet in werden geëerbiedigd.
Maar nu komt het grotere werk: wie draagt de politieke en (mogelijk) de strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor deze schurkenstreken? Wie zijn de échte schurken?
Essentie van de rechtsstaat
In andere schandalen, zoals Publifin en Samusocial, lijkt het politiek beleid te beseffen wat het belang is: er worden niet alleen nieuwe regels geformuleerd, de lokale verantwoordelijken worden ook de laan uit gestuurd, of er worden initiatieven genomen om er op alle niveaus een nieuwe meerderheid voor te zoeken. Het voorstel van de voorzitter van de tanende cdH, Benoît Lutgen, om de socialisten er overal uit te gooien, verraste iedereen. Daar moet dan ook verder over nagedacht worden: wat wil hij daarmee bereiken?
De andere schandalen zijn in vergelijking met Kazachgate misschien slechts “faits divers”. Het gaat daarbij om de graaicultuur zoals die tot in de lokale besturen is doorgegroeid. In Kazachgate gaat het om de essentie van de democratische rechtsstaat aan de top van het federale politieke beleid: de verantwoordelijkheid van de hoogste vertegenwoordigers van zowel de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht.
En daarbij kan het om gewezen maar ook om zittende ministers gaan: wat deed toenmalig justitieminister Stefaan De Clerck, maar ook: welke is de juiste rol van de huidige buitenlandminister Didier Reynders, en heeft Koen Geens er ook iets mee te maken?
Getalm
Het gaat ook niet alleen om de afkoopwet, het gaat om het nu reeds een kwarteeuw aangehouden beleid in strafzaken. Zoals Koen Geens het in zijn hervormingsplan aangeeft, is de afkoopwet maar een beginnende praktijk die moet worden uitgebreid. Dat wilde de justitieminister ook doen: hij stelde voor om een kleine afkoopwet te maken waardoor winkeldiefstallen kunnen worden afgehandeld door ter plaatste het misdrijf af te kopen aan driemaal de gestolen waarde.
Intussen draalt de justitieminister nu al een jaar, ondanks zijn belofte en overigens zijn opdracht als minister om de “grote afkoopwet” aan te passen. Maar ook dat is niet verwonderlijk: de afkeuring van de afkoopwet is zoveel als de afkeuring van de onderliggende filosofie, de “commercialisering” van het strafrecht. Gaat het Koen Geens nog wel lukken om zijn groot werk, de herziening van de strafwet en het strafprocesrecht, erdoor te krijgen?
Geen gezever meer
Het onverwachte voorstel van Benoît Lutgen kan een meesterlijke zet zijn. Enerzijds zet hij er zijn ter ziele gaande partij mee terug op de politiek kaart, anderzijds redt hij er de ondergang van de nationale politiek door: geen gezever meer over wie wat precies verkeerd deed, want de wacht en de macht werd gewisseld.
Voor de lopende onderhandelingen over de redding van de nationale politiek is het parlementair onderzoek naar Kazachgate natuurlijk een blok aan het been. Is een wijziging in de ploeg voldoende om het misbruik van de spelregels te vergeten?
Zelfs al kan de regeringswijziging een handige zet zijn om wie fouten beging een andere opdracht te bezorgen, dan blijft het de bevestiging van de oude politiek. Dat is niet wat Ecolo-Groen wil. En begrijpelijkerwijs gaat ook DéFI ervoor liggen: was het niet Olivier Maingain die aandrong op het Kazachgate-onderzoek en daarbij de socialisten zover kreeg dat zij er een zitje in de commissie voor afstonden?
Schurken redden
Wat is de inzet? Gesteld dat de onderzoekscommissie duidelijkheid zou kunnen brengen in wie juist waarvoor verantwoordelijk was, wat is daar dan het mogelijke gevolg van?
Wellicht kunnen enkele politieke hoogvliegers van hun piëdestal vallen. So what? Gaan wij om het oude, erg verkeerd gelopen systeem in stand te houden enkele schurken redden? Als de politiek daarin slaagt, rest wat niemand kan vermijden: het oordeel van de burger in het kieshokje.
