Deze maatregel van het strafrechtelijk beleid is erg begrijpelijk: elke vorm van gezag heeft het moeilijk. De politievakbond die aandrong op de maatregel heeft ook goede redenen om te klagen: de burger is niet alleen mondiger geworden, geweld behoort tot wat “overlast” wordt genoemd, en overlast kan in geen geval worden geduld.
Maar zoals Apache aantoonde moet het fenomeen ook van de andere kant worden bekeken:
In 2016 heeft de Klachtensectie van het Comité P 102 klachtendossiers meer geopend dan in 2015 en zo een totaalcijfer behaald dat in de buurt ligt van de jaren 2011, 2012 en 2013. De daling die werd vastgesteld in 2014 en 2015 wordt niet meer bevestigd in 2016. Integendeel, tussen 2015 en 2016 wordt een stijging met 3,98% genoteerd. Gemiddeld opent het comité 222 klachtendossier per maand.
De politie heeft de opdracht om in een proces-verbaal weer te geven welke de feiten zijn die werden vastgesteld, wie er getuige van was en wat er nog kan onderzocht worden. Vermits dit proces-verbaal wordt opgesteld door beëdigde politieambtenaren, wordt er ook van uitgegaan dat de inhoud naar waarheid is. Die kan slechts worden betwist indien wordt aangetoond dat het PV niet de waarheid bevat, dat het vals is. Als je daar niet in slaagt, is de kans groot dat de strafrechter doet wat hij moet doen, hij de inhoud van het proces-verbaal voor waarheid neemt, en je wordt veroordeeld.
Maar wat doe je als burger wanneer het proces-verbaal onwaarheden bevat, er zelfs fictieve getuigen worden in opgevoerd om de betrokkenheid van een politieman en de aanwezigheid van zijn collega's te verzwijgen?
Dit is het verhaal van de vechtpartij aan café ”De vuile was”, een dossier dat alle mogelijke wendingen kreeg en waarover tegelijk met de mededeling van de justitieminister, uitspraak werd gedaan.
De vuile was
Op 17 april 2011, intussen meer dan zes jaar geleden, was er een vechtpartij in café “De vuile was” op het Antwerps eilandje. De ruzie begon in het café. De vaste portier R. moest een klant buitenzetten omdat die een andere klant een kopstoot had gegeven. Op het ogenblik dat de portier tussenbeide kwam, werd hij belaagd door de groep waarvan de gewelddadige klant deel uit maakte.
Buiten kwam het tot een vechtpartij waarbij twee andere portiers hun collega kwamen helpen. De politie kwam ter plaatse. Agent VT stelt van de feiten proces-verbaal op. Er volgt een onderzoek. Tot slot wordt de portier gedagvaard voor zware slagen. De portier betwist formeel de feiten zoals die in het proces-verbaal zijn weergegeven. Hij is ook ten zeerste verwonderd over de verklaring van twee getuigen, die in het dossier zijn opgenomen en die volgens hem helemaal niet stroken met wat er is gebeurd: pech voor de portier want intussen wordt ook zijn kaart als bewakingsagent ingetrokken, zodat hij die job niet meer kan uitoefenen.
De portier wil het daar niet bij laten en gaat zelf op onderzoek. Hij krijgt een wel erg bijzonder verhaal te horen: de groep waarmee hij het aan de stok had, zijn leden van MMA, een club van beoefenaars van “full contact”, een gewelddadige sport, en onder hen waren ook politiemensen. Eén van hen belde haar broer, de politieman die ter plaatse kwam en het proces-verbaal opstelde.
De portier besluit klacht in te dienen bij het comité P, dat de zaak onderzoekt. Maar het comité werkt niet voor de burger maar voor zijn vertegenwoordigers, voor het parlement: een klager krijgt nooit het onderzoeksdossier te zien, en als er in het jaarverslag van het comité iets over wordt vermeld, is dat algemeen en enkel gericht op mogelijke wetswijzigingen.
Sportieve agenten
In dit geval heeft de portier een uitstekende advocaat: die vraagt aan de strafrechter, die moet oordelen over de feiten lastens zijn cliënt, om getuigen te horen. Bovendien heeft de portier ook het geluk op een actieve strafrechter te zijn gevallen: op zijn vragen antwoorden de getuigen dat zij de feiten niet hebben gezien, en dat ze opgebeld werden door de zus van de politieman die ter plaatse kwam.
Dat zij telefonisch een verklaring gaven, waarvan de politieman met het proces-verbaal een weergave maakte en een van hen door hem met proces-verbaal werd verhoord, klopt evenmin: “Ik heb inspecteur VT nog nooit in levenden lijve gezien en ik kan me niet herinneren ooit in de Oudaen te zijn geweest voor het afleggen van deze verklaring."
Nu wordt het verhaal helemaal anders: de leden van de “sportclub”, waaronder politiemannen, zijn op uitstap en komen in “full contact” met de portiers. Een van de leden belt haar broer politie-inspecteur. Die komt ter plaatse, doet de vaststellingen, stelt een proces-verbaal op en doet ook verder onderzoek. Om de aanwezigheid van zijn collega's te verzwijgen en de schuld in de schoenen van de portier te schuiven, worden fictieve getuigen opgevoerd en valse processen-verbaal opgesteld.
Wie waren de andere politiemensen? Het vermoeden dat het wat met "de bottinnekes", het “full contact team” van de Antwerpse politie, te maken heeft, kon niet worden bevestigd. Er zijn ook andere vragen die onbeantwoord blijven: het verdere onderzoek werd blijkbaar gestuurd om de band tussen de politie en de “sportclub” op de achtergrond te houden.
Nuttige info
Dit verhaal steunt op wat er van werd weergegeven in de publieke behandeling op de terechtzitting. In deze gerechtelijke afhandeling worden de andere vragen niet beantwoord. Over welke sportclub ging het? Waren er tussen de leden van de full contact club op uitstap ook politiemannen? Is er een band tussen die club en sommige leden van het Antwerpse interventieteam? Wat gebeurde er juist in het Antwerps korps met dit dossier?
Een blik op de website van MMA Antwerpen leert al iets meer over de eerste vraag: “MMA is een full contact gevechtssport waarbij het toegestaan is om gebruik te maken van stoot- en traptechnieken, worpen, klemmen en wurgingen op de grond. Deze sport wordt zowel staande als op de grond beoefend en bestaat uit een greep aan technieken uit andere gevechtssporten.”
Of er een mogelijk verband was tussen de club en de Antwerpse bottinnekes is misschien onderzocht in het onderzoek van het comité P. Dat zou logisch zijn, omdat dat comité in vroegere verslagen ernstige kritiek had op het eigengereid bestaan van het Antwerpse team, en het voorstander was van een integratie in de door de federale politie gestuurde speciale teams.
En dan is er de vraag naar de afhandeling binnen het korps: wie deed het onderzoek, waar werd het gelokaliseerd, wie kwam er nog in tussen? Deze vragen zijn van bestuurlijke aard en moeten niet door het parket worden beantwoord. Daarvoor heeft het Antwerpse korps een dienst Intern Toezicht. Gezien de ernst der feiten, valsheid in geschriften en meineed door een politie-inspecteur, zal het parket die dienst wel hebben ingelicht.
Uiteindelijk zijn de bijkomende vragen niet alleen van belang voor wie in het dossier betrokken is. De daaruit verkregen informatie is ook erg nuttig voor het korps zelf en niet in het minst voor de burgemeester die aan het hoofd staat. Weet die wel wat er in zijn korps gebeurt, en wat doet hij wanneer hij kennis krijgt van wantoestanden zoals deze? Welke tuchtmaatregelen werden er genomen?
Het door de rechtbank gegeven antwoord was wél sluitend: door het vonnis van 30 juni werd de politieinspecteur veroordeeld tot acht maanden effectief.
Opportuniteitsbeoordeling
De cijfers van het comité P tonen aan dat tegenover het ontoelaatbaar geweld tegen de politie er ook evenveel geweld door de politie staat. Voorgaand voorbeeld toont bovendien dat de burger heel wat minder mogelijkheden heeft om zich te verdedigen dan de politie bevoegdheden heeft om te vervolgen. Dat het comité P er niet is om de burger te helpen wanneer dat nodig is, en het enkel een onderzoeks- en adviesorgaan van en voor het parlement is, bewijst het nut van de mogelijkheid die de burger heeft om zich burgerlijke partij te stellen of rechtstreeks te dagvaarden voor de strafrechter.
Hierdoor wordt ook het belang aangetoond van het onderzoek op de zitting: het vooronderzoek is maar voorlopig. Gelukkig zijn er nog strafrechters die inzien dat het horen van getuigen nuttig en zelfs noodzakelijk kan zijn. Daartegenover staat het door het college van procureurs-generaal ondersteunde plan om de burgerlijke partijstelling af te schaffen en is het horen van getuigen op te zitting de uitzondering geworden: de strafrechter mag niet uit eigen beweging beslissen, hij moet het aan het parket vragen en de procureur oordeelt dan over de “opportuniteit”.
Geweld, wat veelal ten onrechte enkel als overlast wordt omschreven, is (door wie ook gepleegd) een kwaal van deze tijd. Omdat het geweld van de ene veelal het geweld van de andere tot gevolg heeft, moet altijd naar beide kanten worden gekeken. Nultolerantie is in alle gevallen de goede aanpak.
Dat het parket en de strafrechters worden aangezet om geweld op de politie streng te veroordelen, moet evenwel samengaan met een even strenge aanpak van onverantwoord geweld door de politie.
Dat het comité P hierin de burger niet kan helpen moet als een lacune worden bekeken. En het legt de nadruk op het belang van de behandeling voor en door de strafrechter: het horen van getuigen is wel nuttig en het overlaten aan de “opportuniteitsbeoordeling” van het parket roept een andere op: de door het Grondwettelijk Hof afgekeurde “opportuniteitsbeoordeling” van de uitgebreide minnelijke schikking.
