Verontwaardiging, kwaadheid en schaamte bij leden van de vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschap van UGent. Dat was het gevolg van onderzoek van Apache waaruit bleek dat filosofieprofessor Bouke de Vries eugenetische rassentheorieën legitimeert door te citeren uit een who is who van ‘rassenrealisten’.
Apache heeft in het kader van de controverse beide kandidaat-rectoren bevraagd: huidig rector Rik Van de Walle, die een derde ambtstermijn ambieert, en uitdager Petra De Sutter, die haar politieke carrière bij Groen wil inruilen voor het rectoraat. Beiden houden zich op de vlakte over de kwestie.
Van de Walle wil zich over de grond van de zaak niet uitspreken. “Ik hecht er als rector nogal aan om mij niet te mengen in de wetenschappelijke activiteiten en discussies van onze academici”, zegt hij. De Sutter laat weten dat dit een zaak is die op het niveau van de faculteit moet getoetst worden aan de deontologische code voor onderzoek die aan UGent van kracht is.
Ook na een bijeenkomst van de Opleidingscommissie wijsbegeerte en moraalwetenschappen op 19 maart, waarin het onderwerp hoog op de agenda stond, bleef communicatie dagenlang uit. Naar de buitenwereld is dat in feite nog steeds het geval. Apache kreeg wel inzage in een bericht dat vrijdag 27 maart verscheen op Ufora, het online studentenplatform van UGent. Daarin staat dat de opleidingscommissie na een grondige discussie van mening is dat er een ernstige oordeelsfout (sic) werd gemaakt.
Voor die stellingname baseert de commissie zich op De Vries’ gebruik van het artikel Can Liberalism Last van Jonathan Anomaly en Filipe Nobre Faria. Dat artikel was in het academiejaar ’23-’24 verplicht leesvoer voor eerstejaarsstudenten in zijn vak Politieke filosofie.
In dat academiejaar waren De Vries en Patrick Loobuyck de lesgevers van dit vak dat verplicht was voor studenten uit de opleiding Wijsbegeerte en Moraalwetenschappen en uit de Politieke Wetenschappen. In academiejaar ’25-’26 staat alleen Loobuyck nog vermeld als verantwoordelijk lesgever.
Inmiddels blijken op de website van het Gents Onderzoekscentrum in Ethiek, Recht en Politiek, waarvan De Vries aan het hoofd staat, niet langer alle leden zichtbaar, terwijl dat voor de publicatie van het stuk op Apache wel het geval was.
Pedagogisch onzorgvuldig
Het artikel zelf en de studentensynthese ervan, die nog steeds online staat, spreken boekdelen. In de studentensamenvatting staat volgende bedenkelijke passage:
Volgens Anomaly en Faria is de “instroom van laaggeschoolde immigranten uit Afrika en het Midden-Oosten” met name in Zweden een “bedreiging voor liberale samenlevingen” die tot uiting komt in een daling in sociaal vertrouwen.
De opleidingscommissie oordeelde op de vergadering van 19 maart dat het gebruik van het artikel niet compatibel is met de non-discriminatieverklaring die de raad van bestuur van UGent in 2011 goedkeurde. Artikel 4 daarvan luidt als volgt:
De pedagogische zorgvuldigheid schiet volgens de opleidingscommissie tekort doordat onvoldoende kritische duiding en omkadering werd voorzien. Bovendien dragen problematische aspecten van het artikel niet bij aan de beoogde eindcompetenties van het vak.
Daarnaast vindt de commissie ook de pedagogische zorgzaamheid ontoereikend. Het artikel bevat voor studenten uit minderheidsgroepen – etnisch, cultureel, gender, sociaal, economisch, ... – mogelijk kwetsende passages en kan bovendien schade berokkenen.
“Ondoordacht gebruik van dit artikel druist in tegen de zorgzaamheid die de UGent in haar onderwijsbeleid nastreeft”, vindt de commissie. Zij betreurt bovendien dat de tekst leerstof was voor eerstejaarsstudenten “die vaak nog niet de weerbaarheid hebben om hun docenten in vraag te stellen”.
Niet woke
Tegen mogelijke verdachtmakingen dat de opleidingscommissie zou plooien voor progressieve druk vanuit de zogenaamde woke-kant lijkt ze zich alvast in te dekken:
Aan academische vrijheid en vrijheid van debat in de opleiding valt volgens de commissie dan ook niet te tornen:
Dubieus project
Al langer sluimerde het ongenoegen onder de Gentse filosofen en studenten filosofie en moraal over de in april 2023 aangestelde Nederlandse professor. Dat ging over de bedenkelijke lesinhoud van zijn lessen Politieke filosofie én over zijn ongestructureerde manier van lesgeven. Maar ook De Vries’ academische parcours en dat van zijn nieuwbakken doctoraatsstudent Craig Willy, die zich ophoudt in extreemrechtse kringen, deden de wenkbrauwen fronsen.
Pikant detail is dat De Vries twee dagen voordat Apache het eerder genoemde artikel publiceerde in de Portugese hoofdstad Lissabon een lezing gaf aan het Nova Institute of Philosophy.
Aan dat instituut is Filipe Nobre Faria, een van de auteurs van het bekritiseerde artikel, verbonden als onderzoeker en docent. Faria’s belangrijkste onderzoeksinteresse ligt volgens de website van het instituut in “de toepassing van inzichten uit de gedrags- en evolutiewetenschap op kwesties in bio-ethiek en politieke filosofie”.
De lezing die De Vries in Lissabon gaf sluit aan bij zijn project Het geboorteprobleem van het liberalisme. Voor dat betwistbare project kan hij putten uit fondsen voor bijzonder onderzoek (BOF) waarmee UGent eigen onderzoek kan uittekenen. In dat project gaat De Vries na hoe “religieuze groepen met hoge geboortecijfers de basis van de liberale samenleving ondergraven”.
Het oordeel van de opleidingscommissie over het slecht gekaderde artikel in de onderwijspraktijk van De Vries raakt dan ook slechts de top van de ijsberg. Meer dan alleen over het in de les gebruikte artikel en over de pedagogische kwaliteiten van De Vries staat het (pseudo-)academische parcours van De Vries bij de meerderheid van zijn vakgroepcollega’s ter discussie.
De Vries maakte langs de grote poort zijn intrede bij de Gentse universiteit via een prestigieus, door de EU gefinancierd project rond eenzaamheid, dat een zogeheten ERC starting grant kreeg. Aan dat eenzaamheidsproject koppelde De Vries het controversiële onderzoeksproject rond geboortecijfers, dat hij in een embryonale fase eerder aan collega-filosofen voorstelde. Tot ontsteltenis van velen.
Vakgroepraad gepland
Vakgroepleden kozen ervoor om niet publiekelijk te reageren, maar wel de druk binnenskamers op te voeren. Eerder al stuurden verschillende studenten bezorgde mails over de lesinhoud van zijn vak Politieke filosofie naar de bevoegde instanties aan UGent.
Studenten van de Kring Moraal en Filosofie (KMF) lieten op 21 maart weten dra hun standpunten over de kern van de zaak uit te brengen. Vooruitlopend op de communicatie van de opleidingscommissie kon KMF toen al kwijt “dat de paper waarin eugenetica gelegitimeerd wordt geen plaats heeft aan de universiteit”.
De kring wil zich inzetten om “informatieverwervende en dialogiserende activiteiten op te zetten of te promoten, om de kritische omkadering te bieden die schijnbaar ontbreekt in de lessen van De Vries”.
Een uitspraak over de kern van de zaak is geen taak voor de opleidingscommissie, wel voor de vakgroep, faculteit en eventueel de rector. Voor morgen (2/4) staat een vakgroepraad gepland. Decaan van de faculteit Letteren en Wijsbegeert Gita Deneckere liet weten dat zij in samenspraak met de vakgroep en de opleiding de kwestie nauwgezet opvolgt.
