KB Cumul trad in werking na een koninklijk besluit rond de toekenning van materiële hulp aan verzoekers van internationale bescherming met beroepsinkomsten. Volwassen verzoekers, die meer verdienen dan 265 euro per maand en verblijven in een opvangcentrum, moeten een deel van hun inkomsten afstaan voor die opvang.
Iemand die 2200 euro netto per maand verdient, moet daarvan bijna 38 procent afstaan, naast de gebruikelijke taksen
De omvang van de bijdrage hangt af van het loon van de verzoeker. Mensen met een lager inkomen betalen procentueel gezien minder dan mensen met een hoger inkomen. Over het algemeen moeten verzoekers binnen de opvangstructuur best een hoog percentage afstaan van hun loon. Ter illustratie, iemand die 2200 euro netto per maand verdient, moet daarvan ruim 832 euro, of bijna 38 procent, afstaan, naast de gebruikelijke taksen die al van het loon worden afgetrokken. Als verzoekers te laat betalen, moeten ze de helft van hun brutoloon afstaan.
Willekeurigheid en gebrekkige communicatie
Op zich is het eerlijk dat verzoekers van internationale bescherming, die voldoende verdienen om in hun eigen behoeften te voorzien, bijdragen aan het systeem dat hen materieel ondersteunt. Wat Cumul oneerlijk maakt, is de (willekeurige) uitvoering ervan, Fedasils erbarmelijke opvangstructuren en de onmogelijkheid om een woning op de huurmarkt te vinden door de aanslepende wooncrisis.
Het systeem houdt geen rekening met taalbarrières en culturele verschillen die administratieve aangelegenheden vermoeilijken
Eerst en vooral houdt het systeem geen rekening met taalbarrières en culturele verschillen die administratieve aangelegenheden vermoeilijken. Daarnaast communiceerde Fedasil erg onduidelijk over de invoering van Cumul, zowel naar verzoekers als personeel. In eerste instantie controleerden ze via willekeurige steekproeven wie zijn bijdrage had betaald. Die willekeurigheid maakte het systeem ongeloofwaardig, wat ertoe leidde dat steeds minder mensen hun bijdrage betaalden. Toen kon men nog een afbetalingsplan aanvragen voor achterstallige bedragen.
Bijna een jaar later heeft Fedasil een systeem gevonden om meer verzoekers te controleren, maar afbetalingsplannen zijn niet langer toegestaan. Daarnaast rekent Fedasil regelmatig foute bedragen aan. Vragen kunnen enkel via e-mail gesteld worden, maar antwoorden blijven vaak uit of komen veel te laat.
Dreigende dakloosheid
De hoge bijdrage staat absoluut niet in verhouding met de lage kwaliteit van opvangcentra voor verzoekers van internationale bescherming. De infrastructuur in de meeste centra laat te wensen over. De meeste opvangcentra zijn oud en slecht onderhouden. De minimale normen om degelijke opvangplaatsen aan te bieden worden niet nageleefd wegens onderbudgettering en slome bureaucratie. Daarnaast delen verzoekers hun (te kleine) kamer vaak met andere mensen én ongedierte zoals bedwantsen en muizen.
Fedasil rechtvaardigt de hoge bijdrageregeling door te stellen dat het verzoekers vrijstaat hun eigen woning te vinden zodat ze geen geld moeten afstaan. Die denkwijze staat echter totaal niet in lijn met de realiteit. Het is al moeilijk voor witte mensen om een betaalbare keurige woning te vinden, laat staan voor mensen van kleur zonder een permanent verblijfsdocument.
Het is al moeilijk voor witte mensen om een betaalbare keurige woning te vinden, laat staan voor mensen van kleur zonder een permanent verblijfsdocument
Begin augustus stuurde Fedasil brieven naar een groot aantal verzoekers die hun Cumul-bijdrage nog niet hadden betaald. Die brieven veroorzaakten een schokgolf in de opvangcentra, zowel bij de bewoners als bij de sociale assistenten die hen begeleidden. In de brief krijgen bewoners nog twee maanden de tijd om hun achterstallige bijdrage van een kwartaal te betalen. Die bedragen zijn bijzonder hoog aangezien het de helft van hun brutoloon over drie maanden bedraagt. Het aanvragen van een afbetalingsplan is uitgesloten. Wie de volledige som niet op tijd kan betalen, zal op straat belanden.
De meeste bewoners zijn niet in staat om het gevraagde bedrag te betalen. Velen sturen een deel van hun loon onmiddellijk naar familie in conflictgebieden, waar het geld noodzakelijk is om te overleven. Voedselprijzen, in bijvoorbeeld Gaza, zijn ontzettend hoog door de hongersnoden die er heersen. Bovendien zorgen de brieven voor extra werkdruk bij de sociale assistenten, die de ongerustheid en frustraties van de bewoners moeten opvangen.
Ten koste van mensenrechten
Ik weet dat de meeste mensen die de brief ontvingen, niet in staat zullen zijn om het bedrag te betalen. Velen zullen op straat belanden
Als medewerker van een opvangcentrum maak ik mij ontzettend veel zorgen. Ik weet dat de meeste mensen die de brief ontvingen, niet in staat zullen zijn om het bedrag te betalen. Veel mensen zullen op straat belanden en zo bijdragen aan de toenemende dakloosheidscijfers. De hoofdzetel is niet transparant in welke mate ze rekening zullen houden met extra kwetsbare verzoekers – zoals families, alleenstaande vrouwen en psychologische aandoeningen, naast de trauma’s die alle mensen met een vluchtverhaal sowieso al meedragen.
Minister Anneleen Van Bossuyt (N-VA) zal pluimen op haar hoed krijgen voor het verkorten van de wachtlijst van opvang voor verzoekers van internationale bescherming. Dat haar beleid ten koste gaat van internationale mensenrechten, namelijk het recht op opvang, kan haar vermoedelijk weinig schelen.
De auteur van de gastbijdrage wenst anoniem te blijven uit vrees voor jobverlies, maar is bekend bij de redactie.
