Lobbyoffensief chemische industrie ondermijnt broodnodige hervorming EU-beleid

Hoewel de REACH-wetgeving (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) de afgelopen twintig jaar ongetwijfeld heeft bijgedragen aan het vervangen van gevaarlijke chemicaliën in bepaalde productieprocessen, werken deze regels veelal te traag en inefficiënt als het gaat om het beschermen van volksgezondheid. Er zitten kortweg te veel mazen in de wet. Als gevolg daarvan worden EU-burgers nog steeds dagelijks blootgesteld aan een cocktail van schadelijke chemische stoffen. De gevolgen hiervan voor de gezondheid, het milieu en de economie zijn enorm – en nemen toe. 

EU-burgers worden dagelijks blootgesteld aan een cocktail van schadelijke chemische stoffen

Volgens het Europees Milieuagentschap (EEA) kan “volgens sommige schattingen ongeveer 8% van de sterfgevallen in de EU worden toegeschreven aan gevaarlijke chemische stoffen. Deze cijfers kunnen een onderschatting zijn, aangezien we slechts op de hoogte zijn van de gezondheidseffecten van een klein deel van de chemische stoffen die vandaag de dag worden gebruikt.”

Het Europees Milieubureau analyseerde dat het onder REACH negentien jaar en drie maanden duurt om het gebruik van gevaarlijke chemische stoffen te beperken. Het uitfaseren in het kader van het “autorisatieproces” duurt 22 jaar en 11 maanden, terwijl het harmoniseren van de indeling en etikettering 19 jaar en 5 maanden in beslag neemt. Tegelijkertijd kan de industrie volgens dezelfde wet nieuwe chemische stoffen al drie weken na het indienen van gegevens bij het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) op de markt brengen, zelfs als die gegevens onvolledig zijn of als er indicaties zijn dat de betreffende stof onveilig is. Daarom moet REACH dringend worden hervormd, zodat het beter kan uitvoeren waarvoor het is opgezet.

Het goede nieuws was dat de eerste Europese Commissie-Von der Leyen in 2020, als onderdeel van de Europese Green Deal, beloofde dat REACH inderdaad zou worden herzien. Dit ging gepaard met de officiële EU-ambitie om “chemische vervuiling in het milieu tot nul te reduceren”. Von der Leyen beloofde burgers dat de REACH-processen zouden worden gemoderniseerd, zodat schadelijke chemische stoffen veel sneller en effectiever konden worden aangepakt.

Helaas is er intussen zeer slecht nieuws: de tweede Commissie-Von der Leyen heeft vijf jaar na de belofte nog steeds geen voorstel gepubliceerd om REACH te hervormen. Laat staan te beginnen met het realiseren van een leefmilieu zonder chemische vervuiling. In plaats daarvan doen de bijzonder geprivilegieerde toegang tot Europese beleidsmakers van bedrijven en hun gelieerde lobby-koepels zoals Cefic, de eerdere belofte van de Europese Commissie teniet. De lobby-blitz loopt parallel met de huidige dereguleringsgolf en ronduit politieke vijandigheid van Brussel ten opzichte van Europese groene regels zoals voorgesteld in de Green Deal.

Invloed van bedrijven

Nieuw onderzoek van Corporate Europe Observatory legt deze bevoorrechte toegang van bedrijven bloot. In 2025 had de industrie 93 vergaderingen op hoog niveau met eurocommissarissen en hun kabinetten over REACH. Ter vergelijking: ngo's hadden er slechts negentien.

Ons onderzoek heeft ook het gebruik van spindoctors en andere bekende lobbytactieken aan het licht gebracht, die de chemische industrie en haar bondgenoten gebruiken om de beloofde progressieve hervorming van REACH te ondermijnen.

In 2025 had de industrie 93 vergaderingen op hoog niveau met eurocommissarissen en hun kabinetten over REACH, ngo's slechts 19

Deze lobbytactieken omvatten onder meer: het gebruik van opvallend hoge potentiële kosten voor de industrie, het negeren van de gezondheids- en milieuvoordelen van regelgeving, het ondermijnen van de wetenschap, en het in de publieke ruimte slingeren van misleidende beweringen over hoe progressieve voorstellen zouden uitpakken.

Er is een duidelijk patroon van uitgebreide lobbyactiviteiten door de industrie tegen beleidsvoorstellen die een groot verschil zouden maken in de aanpak van schadelijke chemische stoffen. Zo wil de industrie vermijden dat polymeren (de “fundamentele bouwstenen van kunststoffen en plastics”) in REACH worden opgenomen, waardoor problematische polymeren zouden kunnen worden gereguleerd. Ook het aanpakken van het “cocktail-effect” dat speelt wanneer chemische stoffen samen worden gebruikt, ziet de chemische lobby niet zitten. Net als het uitbreiden van procedures om schadelijke stoffen uit alledaagse consumptieproducten te verwijderen.

In plaats daarvan promoot de industrie haar eigen agenda om REACH te herzien. Zij eist met name een extra voorafgaande filter op regelgevende maatregelen van de EU, waardoor de industrie meer mogelijkheden zou krijgen om in een vroeg stadium invloed uit te oefenen op de besluitvorming. Ook zouden lidstaten die een verbod op schadelijke chemische stoffen voorstellen, ontmoedigd worden om actie te ondernemen.

Van Antwerpen naar Alden Biesen

Er is misschien geen beter voorbeeld van de invloed die de chemische industrie op de EU uitoefent dan de jaarlijks door Cefic georganiseerde jamboree, die gisteren in Antwerpen plaatsvond en waar Commissievoorzitter Von der Leyen verslag uitbracht over de uitvoering van de wensen van de industrie.

De Verklaring van Antwerpen is de “schaduwroutekaart” van de industrie voor het Europese beleid

Twee jaar geleden werd tijdens dit evenement de zogenaamde Verklaring van Antwerpen gelanceerd. Dit is de “schaduwroutekaart” van de industrie voor het Europese beleid, die weliswaar wordt gepresenteerd als iets dat de economie zal stimuleren. In werkelijkheid is het een agenda voor het welzijn van bedrijven die ook de ontmanteling van de democratische waarborgen van de EU inhoudt.

Vorig jaar vertelde Von der Leyen het verzamelde bedrijfsleven dat het beleid van haar Commissie, met inbegrip van de zogenaamde Clean Industrial Deal, “aan alle tien aanbevelingen van de Verklaring van Antwerpen voldoet”.

Dit jaar wordt de bijeenkomst van de industrie in Antwerpen op vraag van premier Bart De Wever, snel gevolgd door een informele top van de Europese Raad in Alden Biesen, op het platteland van België, waar verdere ideeën worden besproken om de Europese sociale en milieubescherming af te breken. Dit wederom met het misplaatste excuus het Europese concurrentievermogen te stimuleren. Von der Leyen en De Wever haastten zich naar het Belgische platteland met de eisen van de industrie nog vers in hun geheugen.

Tijd voor een firewall tegen de chemische lobby

De chemische regelgeving van de EU ligt intussen al zwaar onder vuur. De zogenaamde “dereguleringsomnibus voor defensieparaatheid” stelt voor om REACH te verzwakken, terwijl de regels voor de etikettering van chemische stoffen, cosmetica en meststoffen worden afgezwakt via de vorig jaar gelanceerde “chemische omnibus”. Het is hemeltergend dat er een deregulering van chemische regels plaats zou vinden via dergelijke omnibussen in plaats van de meer wettelijke bescherming voor burgers.

De chemische industrie en haar bondgenoten moeten bij elke stap worden uitgedaagd

Gezien de bevoorrechte toegang en spin die we vandaag in Brussel zien, naast de lange geschiedenis van de chemische industrie om de wetenschap te manipuleren om zo regelgeving te verzwakken of te dwarsbomen, is het hoog tijd dat besluitvormers interacties met de lobbyisten van gevaarlijke chemische stoffen en hun bondgenoten vermijden. Deze lobby's hebben aanzienlijke financiële belangenconflicten, die in tegenspraak zijn met en afbreuk doen aan het bredere publieke belang van het bevorderen en beschermen van de volksgezondheid en het milieu. De chemische industrie en haar bondgenoten moeten bij elke stap worden uitgedaagd.

Misschien krijgen de EU-burgers dan de chemische wetgeving die hen werd beloofd.