Laten we maar beginnen bij de feiten, wat in dit debat helaas te weinig gebeurt. Het aantal verzoeken om internationale bescherming daalde in 2025 naar 34.439, het laagste niveau sinds 2021 en een daling van 13% tegenover het jaar voordien. Anneleen Van Bossuyt (N-VA) claimde dat zelf als bewijs dat haar beleid werkt. Maar je kunt niet tegelijkertijd triomferen over dalende cijfers en catastrofe roepen over stijgende druk.
Ook het bredere plaatje is minder alarmerend dan de retoriek suggereert. Het migratiesaldo – het verschil tussen wie aankomt en wie vertrekt – bedroeg in 2024 iets meer dan 66.000 mensen voor het hele land. Voor Vlaanderen specifiek lag dat op ongeveer 33.000, lager dan in 2022 en 2023. Die piekjaren zijn eenvoudig te verklaren: de oorlog in Oekraïne. Schrap die eenmalige humanitaire golf, en je zit in de lijn van de voorbije twintig jaar: een geleidelijke, structurele evolutie. Geen plotse overrompeling. Als je dat presenteert als een acute crisis, kies je bewust voor de meest alarmerende lezing van de data.
Boven de wet?
Maar stel, puur hypothetisch, dat de druk wél zo zwaar was als beweerd. Dan rijst een tweede vraag die minstens zo verontrustend is: mag een minister rechterlijke uitspraken naast zich neerleggen als ze die ongelegen vindt?
Mag een minister rechterlijke uitspraken naast zich neerleggen als ze die ongelegen vindt? Van Bossuyt vindt van wel
Van Bossuyt vindt van wel. Ze weigert openlijk dwangsommen te betalen die rechters hadden opgelegd wegens het niet-opvangen van asielzoekers. De reactie was ongezien: het Hof van Cassatie, het College van procureurs-generaal én het College van de hoven en rechtbanken publiceerden een gezamenlijk statement. De weigering van de minister, zo stelden ze, “ondermijnt de grondwettelijk verankerde fundamenten van onze rechtsstaat en de scheiding der machten”. Dat is geen voetnoot. Dat is de voltallige top van de Belgische rechterlijke macht die in koor zegt: zo werkt een democratie niet.
En daar bleef het niet bij. Schorsingen door het Grondwettelijk Hof en de Raad van State volgden, maar telkens zette Van Bossuyt door, of nuanceerde ze de uitspraak zo sterk dat haar beleid de facto overeind bleef. Haar verantwoording is veelzeggend: recht moet “mee evolueren met de tijd” en ten dienste staan van de samenleving. Een mogelijke lezing: wetten die mij ongelegen komen zijn irrelevant, en rechters die mij terugfluiten begrijpen de noden van de samenleving niet. Dat klinkt als een erosie van de rechtsstaat, verpakt in ‘gezond verstand’.
Diversiteit is geen migratiecrisis
Er is nog een derde verschuiving die Van Bossuyt zelden expliciet maakt, maar voortdurend impliceert. Ruim een derde van de Belgische bevolking heeft vandaag een niet-Belgische achtergrond. Dat is geen recente crisis, maar een evolutie die al meerdere decennia speelt. Het aandeel Belgen met uitsluitend een Belgische achtergrond daalde van bijna 80% in 2004 naar 65% vandaag. Twintig jaar geleidelijke verandering, demografisch volkomen verklaarbaar, en al die tijd heeft de samenleving gefunctioneerd.
De retoriek van Van Bossuyt schept een context waarin mensen met een buitenlandse achtergrond – vaak Belgen, al generaties lang – voelen dat de discussie eigenlijk over hén gaat
En hier wringt het toch wel een beetje. Strenger asielbeleid, minder opvangplaatsen, dwangsommen weigeren – geen van die maatregelen verandert ook maar iets aan de samenstelling van de bevolking zoals die vandaag bestaat. De mensen die Van Bossuyt als “druk” framet zijn voor het grootste deel al lang Belg. Met een Belgisch paspoort, een Belgische job, kinderen op Belgische scholen, belastingen die het pensioenstelsel mee dragen ... Ze zijn geen instroom, maar ze zijn de bevolking.
Toch suggereert het “migratiedruk”-frame een onbedoeld verband tussen die groeiende diversiteit en de urgentie van ingrijpen. Alsof strenger beleid aan onze landsgrenzen de straat in Gent of Molenbeek er anders zal doen uitzien. Dat doet het natuurlijk niet. Wat het wél doet is een context scheppen waarin mensen met een buitenlandse achtergrond – vaak Belgen, al generaties lang – voelen dat de discussie eigenlijk over hén gaat.
Een nieuw mantra?
De migratiedruk op onze samenleving is gelukkig niet onhoudbaar. Wat wél onhoudbaar lijkt, is een beleidsdiscours dat rechterlijke uitspraken wegwuift, dalende cijfers als crisis blijft verpakken (zijn er nog niet voldoende crisissen vandaag?), en een derde van de Belgische bevolking reduceert tot een druk die beheerst moet worden.
Als Van Bossuyt per se een mantra wil, ben ik graag constructief en stel ik een alternatief voor: “De migratiedruk op onze samenleving is … volkomen houdbaar, als je ze in haar bredere context bekijkt.” Dat rolt misschien minder vlot van de tong. Maar men kan niet alles hebben.
