De relaties tussen Duitsland en Rusland zijn zelfs in de beste omstandigheden moeilijk en complex. Toch is er al een mini-entente ontstaan tussen Duitsland en Rusland. Het belangrijkste element dat Duitsland en Rusland samenbrengt is de achteruitgang van hun bevolkingen, hetgeen op termijn een ernstige bedreiging vormt voor hun economieën. In het geval van Rusland wordt zelfs het voorbestaan van de federatie bedreigd. Het zorgt voor een gevoel van urgentie.
Er is heel wat gebeurd sinds het begin van de eeuw. Putin kwam aan de macht in Rusland en stelde de Russische natuurlijke grondstoffen en het spionage apparaat ten dienste van het buitenlandse beleid. De Verenigde Staten raakten betrokken in twee oorlogen. Duitsland vond dankzij de hervormingen van Gerard Schröder en de Euro haar nieuwe adem en zette volop in op de export, gesteund door het byzantijnse fiscaal beleid van de Eurozone.
Oorsprong
In de periode vanaf 2001 kozen deze drie landen voor de enige mogelijke uitweg uit hun problemen. Rusland werd bedreigd door het uiteenvallen van de Russische Federatie. Putin kreeg de veiligheidsdiensten opnieuw onder controle en hervormde de economie naar de export van natuurlijke rijkdommen door de oligarchen uit te schakelen. De Verenigde Staten werd bedreigd in haar status als enige supermacht door de aanvallen van 11 september 2001. Bush Jr koos voor een duidelijke boodschap aan het Midden-Oosten om de jihadistische dreiging aan te pakken. Duitsland werd bedreigd door een achteruitboerende en weinig flexibele economie. Schröder koos als socialist voor neoliberale ingrediënten die net op tijd in actie kwamen om te kunnen profiteren van de zwakke Euro – in vergelijking met de Duitse Mark – en zo de export opnieuw aantrokken.
De alliantie tussen Duitsland en Rusland werd daar geboren. Duitsland profiteerde van goedkope Russische grondstoffen maar moest toestaan dat Putin zijn invloed in Oost-Europa via aardgas en spionage fors uitbreidde. De Duitse invloed breidde oostelijk uit door de uitbreiding van de NAVO en de EU. De oplossingen die deze landen kozen, zorgden in de daarop volgende jaren voor nieuwe problemen.
Het kanteljaar 2008 zorgde voor belangrijke veranderingen. Rusland kwam in een conflict met Georgië terecht hetgeen de regio en de internationale gemeenschap wakker schudde. De Verenigde Staten kozen een nieuwe president die Amerika wou terugtrekken uit beide oorlogen. Duitsland werd door toedoen van de crisis verantwoordelijk voor de redding van de zieke Eurozone.
Putin gebruikte de crisis in Georgië om de ongebreidelde uitbreiding van de westerse invloed naar het Oosten een halt toe te roepen. Deze uitbreiding had sterk gesneden in de Oostelijke verdedigingsgordel van Rusland, met name het Intermarium. In Oekraïne toonde Rusland naar aanleiding van de Orange Revolutie van 2005 aan dat het met een combinatie van aardgas en spionage haar invloedssfeer kon handhaven. Maar toch toonde de Verenigde Staten zich niet geneigd om in te binden. Voor Rusland is haar overheersende invloed in Oekraïne en Wit Ruslan cruciaal.
President Obama is er ondanks een onmogelijke binnenlandse politieke situatie in geslaagd om het buitenlands beleid van de Verenigde Staten in een nieuwe richting te duwen. Het vatten van Osama Bin Laden heeft daar veel mee te maken, het gaf Obama de mogelijkheid om de oorlogen te beëindigen. Amerika is ook moegestreden, het kan haar wil in de wereld niet langer via decennialange interventies doordrukken. In de plaats hiervan zal de Verenigde Staten waar nodig regionale conflicten toestaan en ondersteund door diplomatie proberen een regionale balans te herstellen. Het belangrijkste voorbeeld in de nabije toekomst zal Irak zijn waar Amerika de invloed van Iran zal toelaten en zodoende de andere regionale spelers zal uitdagen om tot een nieuwe balans te komen.
Angela Merkel werd in 2008 verantwoordelijk voor de redding van de Euro. Duitsland zou echter geen blanco cheques uitschrijven. In ruil voor steun heeft Duitsland belangrijke hervormingen geëist en gekregen. Deze drie conflicten – Oost-Europa, Irak en de Eurozone – zullen lange tijd nodig hebben om te stabiliseren en zullen op elkaar blijven inspelen.
Na vijf jaar werd 2013 opnieuw een kanteljaar. Rusland kwam in conflict met Oekraïne over haar pro-Westerse koers. Europa werd opgeschrikt door het Amerikaanse afluisterschandaal en de Russische agressie. De aanhoudende crisis en de Russische druk op Oost-Europa kunnen gevaarlijk worden. En, in de achtergrond startte de Verenigde Staten gesprekken met Iran op om tot een detente te komen.
Keuzes
Rusland heeft slechts één keuze: het kat-en-muis spel met de Verenigde Staten aangaan en aan de Oekraïense situatie blijven werken in de hoop dat de impulsieve aandacht van Amerika afzwakt. Ondertussen zal het aardgas en spionage blijven inzetten om haar invloed in Oost-Europa en rond de Zwarte en Kaspische Zee te behouden. Een sterker Iran zou de problemen voor Rusland alleen maar vergroten.
Duitsland moet een Amerikaanse aanwezigheid in Europa tolereren maar is geërgerd door de Amerikaanse manier van aanpak, een bekende Europese frustratie die teruggaat tot 1917. In Oekraïne gaat het Duitsland om mensenrechten en democratie – een steeds wederkerend twistpunt tussen Merkel en Putin – eerder dan de overtuiging van de overheid. Duitsland moet een nieuwe manier vinden om de EU bij elkaar te houden. De economische crisis en de druk van Rusland op Oost-Europa zijn op termijn onhoudbaar. De slabakkende Chinese economie zal Duitsland dwingen om zich toe te spitsen op het herstel van de Eurozone.
Doelstellingen
De Verenigde Staten kunnen zich in Europa geen conflict veroorloven zoals ze dat wel kunnen in Irak. Toch is een ongecontroleerd en steeds machtiger Rusland te gevaarlijk. Amerika zal zich strategisch met Europa inmengen om de onzekere uitkomsten van de economische crisis, de Russische agressie en de machtsstrijd in het Midden-Oosten onder controle te houden. Met Rusland onderhandelen heeft bovendien geen zin omdat sancties zo goed als onmogelijk zijn.
Rusland is het enige grote land ter wereld dat de Verenigde Staten moeilijk kan controleren en dat maakt het gevaarlijk. Dat in combinatie met de natuurlijke rijkdommen maakt een indamming noodzakelijk. Alhoewel de Verenigde Staten zich elders terugtrekt zal het permanent Amerikaanse soldaten stationeren in Polen.
De Verenigde Staten moeten een ander risico indijken: een toenadering tussen Duitsland en Rusland. Het water tussen beide landen is diep maar een verdere toenadering valt in de nabije toekomst niet uit te sluiten. Die alliantie zou de Verenigde Staten op termijn ernstig kunnen bedreigen. Maar de Verenigde Staten zal op eieren moeten lopen. Het heeft twee doelstellingen om de Russen tegen te werken.
Ten eerste willen de Amerikanen de invloed van Russische spionnen in de Oost-Europese landen aanpakken. Dit zal een delicate opdracht worden. De Russen kunnen heel wat schade aanbrengen in deze landen, bijvoorbeeld door het lekken van gevoelige informatie. Of het lekken van de Erdoğan-tapes in Turkije het werk is van de Russen weten we niet maar het toont aan dat dit soort lekken een onderdeel zijn geworden van het geopolitieke spel.
Het tweede doel is Europa minder afhankelijk maken van Russisch aardgas. Zolang het opslaan van groene elektriciteit niet rendabel is zal het aardgas van elders moeten komen. Het recent aangekondigde klimaatplan van Obama bevatte twee peilers: de CO² uitstoot terugdringen en het zogenaamde fracking – het ontginnen van aardgas via hydraulische druk. Obama zal van de klimaatconferentie Parijs 2015 gebruik maken om vooral fracking ook in Europa te verkopen. De Europese milieuorganisaties zullen fracking nooit aanvaarden alhoewel de geschatte voorraden aanzienlijk zijn, met name in Oost-Europa.
Indien de Verenigde Staten beide doelstellingen kunnen realiseren zal dat de positie van Rusland sterk verzwakken. Rusland zal zich hiertegen uiteraard verzetten. De Verenigde Staten zal de druk op Rusland blijven aanhouden en zelfs opvoeren. Rusland kan alleen maar aangepakt worden door te worden ingeperkt en dat zal de Verenigde Staten dan ook doen. Een alternatief is er niet omdat de Europese landen te verdeeld zijn over hoe Rusland aan te pakken.
