De culturele indruk die black metal in de jaren 90 heeft nagelaten, zindert tot vandaag na in hoe velen het genre definiëren: luid, individualistisch, snel, duister, satanistisch, koud, agressief, uitdagend, authentiek, puur of trve … Die kwalitatieve, subjectieve of zelfs ideologische beschrijvingen van black metal worden in extreme gevallen als National Socialist Black Metal (NSMB) dus ook gekoppeld aan ideologische overtuigingen, maar het is niet de enige afbakening voor een genre met zo’n lange staat van dienst. Zeker in de laatste jaren klinken meer stemmen die black metal vooral muzikaal definiëren.
De muzikale hoekstenen van black metal bieden artiesten een leeg canvas voor variatie en vrije invulling
Veel van de tot stijlfiguur verheven aspecten van black metal zijn het product van onze latere waardering voor vernieuwingen die onder meer Bathory, Mayhem, Sarcófago, Darkthrone, Venom, Ulver, Enslaved en Emperor in metal injecteerden in de jaren 90, zoals shock value, geschiedenisthema’s, satanische symboliek, verruwde sound, melodie en synths, corpse paint, blastbeat en kettingzaaggitaren. Wat hun unieke bijdragen verbindt, zijn de geschreeuwde vocalen in een mid- tot hoge toonaard, een dichter gitaargeluid met veel distortie en losse noten, met volakkoorden in plaats van power chords, en vooral snelle blastbeatdrums in hypermetrische tempo’s. Niet al die kenmerken zijn echter nodig voor black metal, en uiteraard kunnen we er nog andere benoemen voor cross-overs en randgevallen. Maar deze drie muzikale hoekstenen van black metal bieden artiesten een leeg canvas − een zogenaamde openbetekenisruimte − voor variatie en vrije invulling. In die ruimte vinden we ook de reden om het gecorpsepainte kind niet met het bloedrode badwater weg te gooien.
Diverse muziekgemeenschappen
Ik zal me niet wagen aan een opsomming van alle blackmetalbands die hun ruimte benutten voor iets anders dan haatspraak, maar ik steek er mijn hand wel voor in het hellevuur dat ze in de meerderheid zijn. Hoe blackmetalartiesten van elke soort ervaring, achtergrond en politieke kleur omgaan met die openbetekenisruimte, is het onderwerp van uitvoerig muziek- en cultuuronderzoek. Hoe artiesten black metal zowel muzikaal, talig als contextueel invullen en opvoeren, leert ons namelijk veel over de ontelbare diverse, gelokaliseerde en ideologische invullingen van het genre. Naast inzichten in hoe rechtsextremistische muziekgemeenschappen communiceren, leert het ons ook hoe culturele verschillen tussen bijvoorbeeld het globale Noorden en Zuiden zorgen voor andere uitvoeringstijlen, interpretaties en invullingen van black metal.
Instrumentengebruik of andere muzikale hoofdknikjes, culturele achtergrond en/of persoonlijke ervaringen, historische, literaire of actuele verwijzingen, de taal waarin wordt gezongen, en de ideologische posities die daarmee impliciet of net expliciet worden ingenomen … zijn belangrijke signalen van ervaringen die artiesten verwerken in hun muziek. Maar het is onvermijdelijk dat daarmee ook maatschappelijke reflecties doorsijpelen. Muziek − ook (black) metal − bestaat immers niet in een vacuüm.
Positieve impact
Met zulk onderzoek kunnen we niet alleen die vieze onderbuik van black metal kritisch bevragen, maar ook inzicht opdoen in hoe het genre anno 2026 actief bijdraagt aan maatschappelijke discussies over onder meer onrechtvaardigheid en wanhoop, nationalisme en lokaliteit, ongelijkheid en omgang met het koloniaal verleden. De muzikale fundamenten blijven daarbij vergelijkbaar, maar hoe zulke artiesten de openbetekenisruimte invullen, onderstreept hoe black metal ook positieve impact kan hebben, zonder in te boeten op zijn sonische en discursieve furie. Enkele voorbeelden en luistertips helpen om dat in de verf te zetten:
Het eenvrouwsproject Feminâzgul is geworteld in feministisch en anarchistisch activisme
Het Nederlandse Terzij De Horde thematiseert onrecht en stelt de directe vraag hoe we ons kunnen blijven verzetten tegen klimaatverwoesting, genocide en de opmars van autoritaire regimes, zonder de moed te verliezen. Hun sound klinkt verwoestend, maar hun teksten zitten vol beeldspraak, geïnspireerd door o.a. Achille Mbembe en Frantz Fanon. Luistertip: The Shadows of Prefiguration. De Amerikaanse band Agriculture blijft zieltjes winnen met hun spiritual sound of ecstatic black metal. De teksten oscilleren tussen verdriet en vreugde, maar vooral hun muziek is een eigenzinnige balans tussen snelheid, vertraging, vooruitgang en reflectie. Luistertip: Bodhidharma.
Muziek over lokale identiteit vind je dan weer bij de landgenoten van Kludde. Zij steken niet onder stoelen of banken dat ze van Aalst komen. Hun zang is dialect, hun teksten steken vol historische figuren en lokale mythes, hun toon is scherp met een vleugje ironie. Net die lokale herkenbaarheid zet Kludde af tegen het idee van één Vlaamse scene of identiteit. Luistertip: Bloedkoesj.
Het eenvrouwsproject Feminâzgul is geworteld in feministisch en anarchistisch activisme. Vanuit een kritiek op binaire genderrollen zet bezielster Margaret Killjoy mythologische en natuurgebonden metaforen in om kritiek te uiten op machtsstructuren als het patriarchaat, kolonialisme en kapitalisme. Luistertip: Bury The Antlers with the Stag. Actueler dan ooit is het Iraanse volksverzet tegen het fundamentalistisch regime van de ayatollahs. Net als Victor Jara en andere Nueva Cancion-zangers in de jaren 70 gaat zulk verzet gepaard met muziek. Eén zo’n Iraanse band is From The Vastland, die niet kunnen terugkeren naar hun thuisland vanwege hun muziek en haar aandacht voor pre-islamitische geschiedenis. Luistertip: Wrath Of Aeshma.
Botsende extremen
Black metal bevat aan de ene kant een sterk gevoel van traditie, en ongelooflijke experimenteerdrang aan de andere kant
Black metal laat zich bij uitstek kennen in zijn tegenpolen: zowel inhoudelijk als muzikaal bevat het genre aan de ene kant een sterk gevoel van traditie, en ongelooflijke experimenteerdrang aan de andere kant. En elke kant heeft hun extremen. In de openbetekenisruimte die daartussen is ontstaan in zijn relatief jonge geschiedenis, moet black metal beide uiteinden omvatten. Dat zorgt onvermijdelijk voor botsingen, de een al goedaardiger dan de andere: net daarom mogen we onze koppen niet in het zand steken om de vieze onderbuik van black metal maar niet te zien.
Toch blijf ik optimistisch: omdat black metal niet in een vacuüm bestaat, is het ook niet immuun voor verandering. De alomtegenwoordigheid van muziek heeft de voorbije jaren al voor fascinerende experimenten en resultaten gezorgd, en ongetwijfeld staat ons nog veel moois en inspirerend te wachten. Daarom blijf ik optimistisch over de toekomst van black metal als een openbetekenisruimte waar kan worden gestreden voor een meer rechtvaardige wereld.
Als uitsmijter kan ik, wie graag meer black metal wil ontdekken, Bandcamp aanraden. Wie graag wat gerichter te werk gaat, vindt hun gading bij diverse onafhankelijke labels zoals Fiadh Productions, Consouling Sounds, Bindrune Recordings en Wolves of Hades. Niet alleen verkennen zij actief de openbetekenisruimte van black metal actief, ze vetten hun gereleasete bands ook actief op rechtsextremisme.
