“Ik deel de verontwaardiging, ik deel de woede ook, van de actievoerders, en ook hun machteloosheid.” Aan het woord is Petra De Sutter, de rector van mijn geliefde universiteit. Het is maandagavond 11 mei en voor de camera’s van Terzake blikt De Sutter terug op een eerste dialoog met de pro-Palestijnse actievoerders die sedert woensdag 22 april eerst de Coupure en vervolgens het UFO bezetten. Zij eisen een volledige eenzijdige academische boycot van de UGent, die daarentegen een case-by-case benadering hanteert, en daarin bijgestaan wordt door haar Commissie Mensenrechtenbeleid en Dual Use Onderzoek (CMDUO).
De universiteit blijft het mantra herhalen dat ze alles doet wat ze kan doen. Het zint de actievoerders niet
Machteloosheid. Dat de universiteit al het juridisch mogelijke in werking stelt om haar door de CMDUO problematisch geachte banden met Israëlische instellingen stop te zetten. Dat er rechtszaken en schadeclaims dreigen en de beschuldiging te discrimineren op grond van nationaliteit. Dat men het rationeel wil aanpakken, is de boodschap, op een correcte manier. En er is al schot in de zaak gekomen, zal de universiteit steevast herhalen. Eind maart stapte de UGent na maandenlang ploeteren uit een eerste onderzoeksproject waarbij ook een Israëlische partner betrokken was, Osteonet.
Van De Sutters eerste bezoek en gefaalde poging tot dialoog aan de Coupure op de eerste dag van de bezetting, tot haar op het moment van schrijven meest recente visite aan het UFO, in het kader van een ditmaal geslaagde dialoog met de actievoerders − men blijft het mantra herhalen: de universiteit doet alles wat ze kan doen. Het zint de actievoerders niet. Zij blijven continu datgene eisen waarvan men zegt dat het onmogelijk is. De actievoerders en de universiteit denken in de grond van de zaak simpelweg in andere kaders.
De optiek van het mogelijke
Het toont een fundamenteel verschil tussen de actievoerders en de universiteit, een verschil dat ervoor zorgt dat de bezetting aan de UGent intussen al drie weken onvermoeibaar voortduurt. Centraal staat één vraag: wat is mogelijk? De activist zal stellen dat er altijd net dat beetje meer mogelijk is dan de universiteit dat acht. Werk je binnen een bepaald kader, of sla je het aan diggelen in de hoop iets nieuws te bouwen?
Blijf je steeds datzelfde narratief herhalen, of probeer je daadwerkelijk een omwenteling te bewerkstelligen? Een omwenteling door een nieuw narratief - het is ook het doel van Ilan Pappé, de alom gerespecteerde Israëlische historicus. Wanneer hij op 6 mei op initiatief van de UGent Palestine Talks een lezing komt geven in de Gentse Vooruit, wordt tijdens het vragenmomentje vanuit het publiek verwezen naar het hele conflict rond de bezetting.
Universiteiten, stelt Pappé hierop, zijn in zekere zin zoals bedrijven − en hoe hoger de positie in de universiteit, hoe meer die positie er een van management zal zijn. Ook mijn rector is een manager. Het kader waarin zij beweegt is een pragmatisch kader. Men streeft naar stabiliteit. Geen rechtszaken, geen verwijten antisemitisch te zijn, geen hetze − neen, stabiliteit. Dat leidt tot voorzichtigheid. Terughoudendheid.
Universiteiten, stelt historicus Ilan Pappé, zijn in zekere zin zoals bedrijven − en hoe hoger de positie in de universiteit, hoe meer die positie er een van management zal zijn
Zulk een beleid wordt natuurlijk niet verdedigd vanuit het idee dat het zo goed mogelijk de belangen van de universiteit dient − wat geeft een groep actievoerders die protesteren tegen een genocide nu om de belangen van de universiteit? Neen, men verkiest de optiek van het mogelijke. De wereld heeft regels. Al wat volgens de regels verloopt, is realistisch, de rest niet − de rest valt buiten het kader en is dus onmogelijk. Het toont het normatieve karakter van de regels aan − zij bepalen wat goed en wenselijk is.
In een westerse wereld waarvan de regels nog grotendeels fungeren op maat van een zekere onverschilligheid tegenover het moreel failliet van de Israëlische staat, is het goed en wenselijk dat men banden aangaat met instellingen die ongeacht of het hun expliciete doel is de Palestijnse staat, haar grond, en haar volk te vernietigen immer in meer of mindere mate verbonden zijn aan de Israëlische overheid en haar bredere zionistische ideologie die wel degelijk dat doel in zich dragen. In deze wereld is het dan ook goed en wenselijk dat het iedere universiteit die − zij het vanuit eigen morele overwegingen, zij het vanuit externe druk − de keuze maakt die banden stop te zetten enorm moeilijk gemaakt wordt dit daadwerkelijk te doen.
Pragmatisme als excuus
In deze wereld is het goed en wenselijk dat die universiteit zich pragmatisch opstelt en die enorme moeilijkheden liefst zoveel mogelijk uit de weg gaat. Edoch. Dat pragmatisme functioneert hier als excuus om niet actief te doen wat enorm moeilijk, maar desalniettemin mogelijk is. Er is altijd ergens een kier waardoor het licht van een alternatieve politiek naar binnen kan komen, een alternatieve visie op het goede, het wenselijke, en het mogelijke.
Er is altijd ergens een kier waardoor het licht van een alternatieve politiek naar binnen kan komen, een alternatieve visie op het goede, het wenselijke, en het mogelijke
In zijn welbekende allegorie van de grot maakt Socrates een onderscheid tussen een illusoire grot, waar geboeide mensen schaduwen in het licht van een haardvuur aannemen voor waar en werkelijk, en de ‘echte’ wereld die zich daarbuiten bevindt. Het is het denken, de filosofie, die men voor Socrates kan bevrijden uit de grot. Het kader waarin de universiteit − en vele instellingen met haar − en haar bestuurders − en vele bestuurders met hen − zich bevinden heeft een vorm, namelijk die van een comfortabele, impliciet behoudsgezinde grot.
Het is de rol van de activist om zij die vastgeketend zitten in de pragmatische, institutionele logica van de grot uit die grot te proberen halen en hen geleidelijk te trachten doen baden in het licht van een andere wereld. Dat begint niet met grote woorden, maar met vragen. Zoals, naar dichter Remco Campert, “storm met zacht geritsel in de tuin”, of − voor zij die niet zo fan zijn van storm − “liefde met een blik/een aanraking iets dat je opvalt in een stem”.
Een vraag
De universiteit kan het pad blijven volgen dat ze nu volgt, en weer een half jaar lang druk zetten op Europa in de hoop dat men daar zal erkennen dat het gerechtvaardigd is banden te doorbreken met een genocidaire staat die al driekwart van een eeuw systematisch het internationaal recht schendt en al even lang actief een gehele cultuur van de kaart wil vegen.
En de universiteit zal dat pad blijven volgen, bleek woensdagavond. Na eerder te stellen reeds alles te doen wat mogelijk is, zet de universiteit nu verdere stappen om van haar acht lopende problematisch geachte onderzoeken vijf projecten in één procedure stop te zetten. De drie overige lopen dit jaar af, voor de juridische weg die de UGent volgt tot een einde zou komen. “En op het einde van het jaar zal er dan misschien geen enkel[e problematische band met een Israëlische instelling] meer zijn”, laat de rector donderdagochtend weten op Radio 1.
Ik hoop dat de universiteit zichzelf een vraag stelt: doen wij werkelijk alles wat mogelijk is om ons correct te verhouden tot de Palestijnse kwestie?
Misschien. Dat woord is cruciaal, net als het feit dat de universiteit bij monde van De Sutters radio-interview zelf erkent niet te weten “of het zal lukken”. Voor nu blijft vooral de universitaire bereidheid tot verandering hangen: voor drie projecten is die bereidheid tot verandering helaas net niet groot genoeg om een manier te vinden toch ook die banden met Israëlische partners gelinkt aan mensenrechtenschendingen te beëindigen en wegen praktische overwegingen zwaarder door dan morele, voor de vijf overige zal de vraag eind dit jaar zijn of die verandering er effectief zal komen.
Indien dat lukt, fantastisch. Indien niet, dan zal de universiteit geconfronteerd worden met de merkwaardige paradox dat zoveel mogelijk toch niet genoeg was. Ik stel dit alles wat simpel voor. Dat erken ik, maar ik hoop dat deze andere optie tot de mogelijkheden behoort, hoe men die mogelijkheden ook definieert − dat de universiteit zichzelf een vraag stelt: doen wij werkelijk alles wat mogelijk is om ons correct te verhouden tot de Palestijnse kwestie?
En wie weet − eens er dan een antwoord op die vraag bekomen is, kan de UGent er misschien ook duidelijk naar handelen, om haar voortrekkersrol uit te breiden naar gebieden waarvan niemand ooit had gedacht dat het mogelijk was. Naar een wereld waar niemand nog vastzit − in een metaforische grot dan wel een menselijke gevangenis − en rechtvaardigheid eindelijk een doel op zich mag worden om zo veel en zo vrij mogelijk na te streven. Hoeveel is zoveel mogelijk? Wel, lieve UGent: veel. Er is immers altijd meer mogelijk.
