“Ik heb pijn! Waarom doen jullie dit? Jullie beschermen just niemand. Iedereen is bang van jullie!” schreeuwde een jongen, zijn gezicht bebloed, donderdagavond (15/10) uit tegen de undercoveragent die hem enkele minuten daarvoor had toegetakeld. Zittend op de dorpel van een koffiebar wat verderop wist hij in enkele zinnen de essentie van de avond te vatten. Daarna werd hij per ambulance afgevoerd om gehecht te worden in het ZNA Cadix.
Deze maatregel past in een politiek van symptoombestrijding; de maatschappelijke ellende in een stad los je niet op met willekeurige arrestaties
Ik was die avond aanwezig op het De Coninckplein bij het burgerprotest tegen de omstreden nieuwe maatregel. Die laat de politie toe om gekende daklozen, thuislozen en mensen met een verslavingsproblematiek voor maximaal twaalf uur bestuurlijk op te pakken, in het kader van de “strijd tegen overlast” in de Seefhoek.
Die preventieve arrestaties konden aanvankelijk zonder aanleiding gebeuren, wat op 12 oktober werd bijgesteld. Sindsdien moet er een ‘claimerfeit’ aan voorafgaan, of de voorbereiding ervan. De politie van Antwerpen heeft sinds 1 oktober al 615 van dit soort bestuurlijke arrestaties uitgevoerd.
Dat de uitdagingen in Antwerpen-Noord reëel zijn en maatregelen absoluut nodig zijn, staat buiten kijf. Maar de stigmatisering die dit beleid met zich meebrengt, is allesbehalve de oplossing. Het past in een politiek van symptoombestrijding; de maatschappelijke ellende in een stad los je niet op met willekeurige arrestaties.
Muur van blauw
Wie objectief naar de menigte op het protest keek, zag dan ook geen relschoppers. Het publiek bestond uit bezorgde buurtbewoners, medewerkers uit de daklozenopvang, eerstelijnshulp en zorgverleners. Zelfs de omliggende cafés stroomden vol met sympathisanten. Toch voelde de politie zich genoodzaakt dit vreedzame protest op te wachten met een buitensporige muur van blauw: acht arrestatiebusjes, bewapende eenheden, agenten in burger en een handvol reguliere agenten.
Waarnemend burgemeester Els Van Doesburg (N-VA) benadrukt in de media te pas en te onpas dat de politie altijd éérst inzet op dialoog en de-escalatie. Het bemiddelingsteam was inderdaad aanwezig en kwam ons vooraf melden dat we een halfuur gedoogd werden, waarna we verzocht zouden worden uit elkaar te gaan. Na dertig minuten doken onaangekondigd agenten in burger op die de groep hardhandig uit elkaar dreven. Vier mensen werden opgepakt. Twee mensen geraakten gewond door het politiegeweld. Eén jongeman kreeg daarbij zulke zware klappen in het gezicht dat hij bloedend per ambulance moest worden afgevoerd. Hij houdt er wellicht een litteken als levenslang aandenken aan over.
De aanwezigen waren bezorgde buurtbewoners, medewerkers uit de daklozenopvang, eerstelijnshulp en zorgverleners
Toen ik het bemiddelingsteam nadien vroeg waarom er niet, zoals ons was gezegd, eerst werd gevraagd om te vertrekken, kregen we nul op het rekest. “Wij moeten in de eerste plaats de veiligheid van onze eigen mensen garanderen”, klonk het. Op mijn repliek dat ik me zélf ronduit onveilig voelde door de disproportionele politiemacht op straat, viel een stilte. Mijn weg naar huis was versperd door agenten met wapenstok en schild. Op de vraag hoe ik dan veilig naar huis kon, antwoordde een van hen: “Probeer maar, we zullen eens zien wat er gebeurt als je langs daar loopt.”
Deze disproportionaliteit lijkt helaas structureel. Dat uitte zich niet alleen op die avond, maar weerspiegelt zich in alledaagse situaties op exact dit plein. Mijn broer werd hier onlangs tijdens een interviewopdracht voor de universiteit zonder enige aanleiding geviseerd en om zijn identiteitskaart gevraagd. Wie deed hij kwaad? Net als buurtbewoner Erik, die − als ik de VRT NWS reportage over het protest mag geloven − al vier keer zonder duidelijke reden werd gecontroleerd. Waarom mocht dit protest, georganiseerd en gedragen door onze wijk zélf, niet in dialoog doorgaan?
Dat deze alledaagse intimidatie snel kan omslaan in fysiek geweld, ondervonden velen van ons al tijdens een eerdere, vreedzame betoging van de Antwerpse Coalitie voor Palestina. Omdat ik op de Suikerrui “niet snel genoeg achteruit stapte”, kreeg ik toen zonder waarschuwing een matrak in mijn nek. Even later kwam een vriend met pepperspray in de ogen naast me schuilen voor het waterkanon. Die avond brak mijn vertrouwen in de politie, maar nog veel meer mijn vertrouwen in de politiek. Zeker wanneer Els van Doesburg kort daarna live op televisie de feiten op het terrein stelselmatig verdraaide om het hardhandige politieoptreden te verantwoorden.
Disproportioneel optreden
Ik schrijf dit stuk vanuit een comfortabele positie: ik ben een witte man, ik ken mijn rechten en heb de middelen en het platform om dit disproportionele optreden aan te kaarten. Ik doe dat bewust, omdat de publieke opinie zich vaak moet baseren op officiële politieverslagen die niet altijd stroken met de feiten op het terrein.
Als ordediensten zich al zo intimiderend opstellen tegenover geprivilegieerde burgers, studenten en hulpverleners, wat betekent dat dan voor de mensen in de marge?
De vraag die mij na donderdagavond het meest bezighoudt is deze: als ordediensten zich al zo intimiderend opstellen tegenover geprivilegieerde burgers, studenten en hulpverleners op een doodnormale donderdag, wat betekent dat dan voor de mensen in de marge? Wat betekent die 'claimersmaatregel' voor de verslaafde of de thuisloze die ‘s nachts op dit plein door diezelfde eenheden wordt benaderd?
Antwerpen-Noord is een buurt met uitdagingen die vragen om maatschappelijke en menselijke oplossingen. Repressie is geen zorg. Een stad – een samenleving – die de dialoog met haar eigen hulpverleners en buurtbewoners vervangt door groteske intimidatie, creëert geen veiligheid. Ze creëert wantrouwen, en verliest uiteindelijk haar menselijkheid.
