De Brusselse zakenman Dominique Janne beweert dat er in 2017 vanuit PS en Elio Di Rupo druk werd gezet om de aandelen van het Luikse pensioenfonds Ogeo in de Antwerpse bouwpromotor Land Invest te verkopen aan de eveneens Antwerpse promotor Triple Living. Wat de klacht tegen Di Rupo wegens corruptie tot nieuws maakt zijn niet de onderliggende feiten maar de vertrouwelijke informatie, opnames van gesprekken tussen een zakenman en Luc Joris, een vertrouweling van Di Rupo.
Buiten de bewering van corruptie door een gewezen premier en partijvoorzitter is er ook een bijkomende, even belangrijke vraag: Wat gebeurde er intussen met de gekende én gepubliceerde elementen in deze affaire?
Aanwijzingen
Op 20 oktober 2017 vierde de Antwerpse bouwpromotor Erik Van Der Paal zijn verjaardag in het sterrenrestaurant ‘t Fornuis. Buiten burgemeester Bart De Wever (N-VA) en nagenoeg het gehele stadsbestuur waren er ook andere figuren uit de politieke wereld aanwezig. Dat er een gehele rits van Vlaamse politiekers en aannemers aanwezig was en zij op straat elkaar omarmden en op de rug wreven, verwonderde niemand. Dat bouwpromotor Erik Van Der Paal erg goede contacten had met de burgemeester en de NV-A politiekers was al een publiek geheim.
Op grond van documenten deed Apache de verwevenheid tussen bouwpromotor Land Invest en de politieke wereld kundig uit de doeken
Door Apache werd de feestelijke ontmoeting evenwel opgenomen en gepubliceerd, en op dat “fornuisfilmpje” waren ook andere figuren uit de politieke wereld te zien: Alain Mathot en Stéphane Moreau, Jean-Claude Fontinoy en Luc Joris. Vraag was toen wat die Waalse topfiguren op het Antwerpse feest kwamen doen. De vraag werd intussen door Apache in meerdere artikels beantwoord. Op grond van documenten werd de verwevenheid tussen de bouwpromotor Land Invest en de politieke wereld kundig uit de doeken gedaan. Het boek De Vrienden van het Vastgoed herhaalde de ernst van de journalistieke onderzoeken.
Wat hebben Alain Mathot, Stéphane Moreau, Jean-Claude Fontinoy en Luc Joris gemeen? De eerste werd meermaals veroordeeld voor overheidscorruptie, de tweede mocht driemaal zijn schuld afkopen in de door het parlementair onderzoek op Publifin-Ogeo bewezen corruptie, de derde is betrokken in meerdere soortgelijke dossiers en onder meer in het onderzoek naar de witwaspraktijken van Didiers Reynders.
Luc Joris slaagde erin altijd op de achtergrond te blijven. Als vertrouweling van Di Rupo zetelde hij onder meer in de NMBS waar in de periode van de grootste vastgoedontwikkelingen van het land, het station van Bergen, de stationsomgeving van Gent, de Noord-Zuidverbinding in Brussel en Nieuw Zuid in Antwerpen werden doorgezet.
Onafhankelijke justitie als vaccin
De strijd tegen corruptie kan de overheid op jaarbasis miljarden aan ontdoken middelen, witwaskapitaal en gemiste belastinginkomsten opleveren. Hoewel concrete cijfers sterk variëren, schatten experts dat er in België alleen al jaarlijks minstens 100 miljard euro aan de fiscus ontsnapt via criminele netwerken en fraude.
“Een van de belangrijkste manieren om corruptie te bestrijden is ook het beëindigen van de straffeloosheid die daar vaak mee gepaard gaat”, schrijft Europees Parlementslid Bart Staes in zijn tekst Het gevecht tegen corruptie en hoe we kunnen winnen in zeven stappen. “In veel landen is corruptie nog zoveel schandelijker én schadelijker omdat rechters niet altijd capabel zijn om de schuldigen te vervolgen en te berechten. Als corruptie een virus was, dan zou een sterke en onafhankelijke justitie een perfect vaccin vormen.”
Opnieuw geseponeerd
Hoe belangrijk die aanpak is, zien we in Boechout. Daar maakte het agentschap Audit Vlaanderen twee forensische onderzoeken over het wanbeheer van de gemeente. Daarin werden op basis van de aangetroffen e-mails zowel bestuurlijke als strafrechtelijke inbreuken vastgesteld.
De rapporten werden ook aan de procureur bezorgd. Alweer werden die “geseponeerd”. De procureur verzet zich bovendien tegen de verzending naar de strafrechter van meerdere burgerlijke partijstellingen door een burger. Daarbij gebruikt hij zelfs handigheden. Vooreerst werd gesteld dat de daders onbekend waren gebleven. Omdat die door de onderzoeksrechter persoonlijk waren gehoord wordt nu voorgehouden dat de klachten onontvankelijk zijn omdat de klager niet het bewijs levert van zijn persoonlijk belang.
Buiten de vraag of dat inderdaad zo is geeft de procureur hierin een verouderde interpretatie van het begrip. Volgens de rechtspraak van zowel de Raad van State als van het Grondwettelijk Hof mag daardoor de toegang tot de rechter niet worden belet.
De procureur-generaal vergat bovendien in zijn advies over de benoeming van de burgemeester te vermelden dat er tegen die openbare ambtenaar reeds een dossier wegens corruptie voor de rechtbank hangt. Omdat er ook twee befaamde advocaten in betrokken zijn, komt ook de vraag of er in Antwerpen geen sprake is van klassenjustitie opnieuw naar voor.
Vertrouwen herstellen
Waarom werden de aanwijzingen van corruptie in de Land Invest-dossiers geseponeerd? Waarom gebeurt dat ook met de door Audit Vlaanderen, toch een agentschap van de Vlaamse regering, aangebrachte bewijzen? Waarom vergat de procureur-generaal de lopende onderzoeken en de hangende rechtstreekse dagvaarding? Waarom verzet de procureur zich tegen een behandeling in openbare zitting voor de strafrechter?
Waarom werden de rapporten van Audit Vlaanderen geseponeerd?
“Bijna de helft van de Belgen is niet overtuigd van de rechtvaardigheid, onafhankelijkheid van rechters en van gelijke behandeling van burgers”, meldt de Vijfde justitiebarometer in 2024.
“Wanneer justitie procedure- of andere fouten maakt is het belangrijk deze te erkennen en aan te geven welke lessen eruit getrokken worden en welke acties worden genomen”, stelt het rapport. “Justitie kan op die manier een helende kracht hebben, tonen dat ze verantwoordelijkheid neemt. Om vertrouwen te herstellen en te winnen is de bereidheid om antwoorden te geven primordiaal.”
Waarom gebeurt dat dan niet?
