Sinds april 2023 woedt er in Soedan een bloedige machtsstrijd tussen twee politieke actoren in het land. Enerzijds is er de Soedanese overheid die internationaal erkend is. Zij controleren het land door de Sudanese Armed Forces (SAF), het regeringsleger. Hun rivaal, de Government of Peace and Unity, geleid door de Rapid Support Forces (RSF), wil de macht over het land. Kleinere militaire groepen zoals de Sudan Liberation Movement zijn versplinterd over beide militaire kampen.
Het conflict wordt sterk beïnvloed door buitenlandse machten, waaronder Rusland, Iran en Egypte. Die laatsten hebben er alle baat bij dat het conflict blijft voortduren, want zij leveren wapens in ruil voor goud en andere grondstoffen uit Soedan.
Apocalyptische cijfers
Sinds de start van het conflict zijn maar liefst twintig miljoen mensen op de vlucht en dat maakt het de grootste vluchtelingencrisis uit de recente geschiedenis. Het land kampt ook met de grootste voedselcrisis ter wereld. Maar liefst vier miljoen kinderen kampen met acute ondervoeding. 770.000 onder hen met het risico op overlijden als gevolg van de honger. In totaal wachten 17,1 miljoen mensen op humanitaire hulp.
Sinds de start van het conflict in Soedan zijn maar liefst twintig miljoen mensen op de vlucht
Op 26 oktober 2025 viel de stad El Fasher in handen van het RSF. Volgens experts vielen er in de stad en omringende gebieden tussen de 60.000 en 70.000 doden, een wapenfeit met genocidale kenmerken volgens de VN. Op basis van satellietbeelden van het gebied schat men het aantal doden nu op 150.000, de grootste afslachting van de 21ste eeuw. Apocalyptische cijfers en toch is er amper internationale media-aandacht voor deze grootschalige, menselijke tragedie.
War on women
De Verenigde Naties (VN) spreken in hun recente rapport van een heuse ‘war on women’. Het aantal meisjes en vrouwen die dringende ondersteuning nodig hebben als gevolg van seksueel geweld is op drie jaar tijd verviervoudigd. Van 3,1 miljoen vrouwen in 2023 naar 12,7 miljoen slachtoffers in 2026.
Deze cijfers zijn het resultaat van een analyse van bewijsmateriaal verzameld door 85 hulporganisaties geleid door vrouwen in de frontlinies van de oorlog in Darfoer en Kordofan. Het vrouwenlichaam is de plaats waar het conflict wordt uitgevochten. Seksueel geweld is een expliciete strategie geworden in de Soedanese oorlogsvoering.
Één vrouw van een gemeenschap seksueel misbruiken, haar eerbaarheid vernietigen, volstaat om diezelfde gemeenschap op te breken. Door de vele stigma’s worden slachtoffers als ‘onrein’ gezien of verplicht zo snel mogelijk te trouwen. Slachtoffers worden gedwongen om in stilte en isolatie met hun trauma om te gaan in een omgeving met weinig veiligheid en bescherming. Familieleden die opkomen voor slachtoffers worden ook vaak uitgesloten uit de gemeenschap en verliezen zo toegang tot levensnoodzakelijke basisvoorzieningen. Het komt ook regelmatig voor dat ze vanwege die hulp worden vermoord.
Het vrouwenlichaam is de plaats waar het conflict wordt uitgevochten
Die realiteit is ook bekend bij de Soedanese strijdgroepen. Voor hen is het inzetten van seksueel geweld op grote schaal een van de snelste manieren om gemeenschappen te ontwrichten, mogelijk verzet in te perken en om aan land te winnen. En bovendien de goedkoopste manier, want de schade wordt toegebracht zonder ook maar een cent uit te geven.
Zolang andere landen zoals de Verenigde Arabische Emiraten de Soedanese strijdgroepen blijven steunen, blijft het seksueel geweld als oorlogswapen bestaan. De diepgewortelde ongelijkheid tussen mannen en vrouwen toont zich in asymmetrische machtsverhoudingen. Ook in tijden zonder oorlog ervaren Soedanese vrouwen geweld in de vorm van genitale verminking.
Het verhaal van Hanaan
Hanaan* was 18 jaar oud toen ze in 2025 werd meegenomen door militairen van het RSF. Ze liep samen met een vriendin naar een vluchtelingenkamp in Zuid-Darfoer, waar ze samen verbleven, wanneer vier mannen op motors hen stopten en vroegen waar ze naartoe gingen. “Per twee namen ze ons mee en verkrachtten ons”, vertelt ze aan de internationale medische hulporganisatie Artsen Zonder Grenzen, die in Soedan actief is. “Ik voel me heel oncomfortabel in mijn lichaam, zwaar. Ik voel geen pijn, behalve in mijn rug omdat de militairen me daar sloegen met hun wapens”, zegt ze.
In Zuid-Darfoer is een op vijf slachtoffers van seksueel geweld minderjarig
Haar getuigenis is een van de vele die is opgenomen in het rapport van Artsen zonder Grenzen, getiteld There is something I want to tell you. Surviving the sexual violence crisis in Darfur.
Uit ondervraging van de slachtoffers blijkt dat in Noord-Darfoer 95% van de daders militairen zijn. In Zuid-Darfoer ligt dat cijfer op 68%. Ook gewone burgers (24%) en intieme partners, andere mannelijke leden uit de familie van de slachtoffers (15,3%) en andere criminele organisaties (2,5%) maken zich schuldig aan seksueel geweld. Nergens zijn de vrouwen veilig. Zelfs niet thuis bij hun partner of familie.
Ook kinderen worden niet gespaard. In Zuid-Darfoer is een op vijf slachtoffers van seksueel geweld minderjarig. Van de geregistreerde slachtoffers zijn er 41 kinderen jonger dan 5, meldt Artsen Zonder Grenzen.
Miskende vredespioniers
Hoewel vrouwen de hoogste prijs van dit conflict betalen, staan ze ook massaal in de frontlinies. Zo’n 20.000 vrouwen dragen dagelijks bij om bewustzijn te creëren rond gendergerelateerd geweld en bieden slachtoffers medische en psychische ondersteuning aan.
“Meisjes en vrouwen worden verkracht en vermoord in hun huizen of wanneer ze op de vlucht slaan, water, voedsel of medische hulp zoeken. Het gebruik van seksueel geweld als oorlogstactiek is de blauwdruk geworden van de oorlog in Soedan”, zegt Anna Mutavati, hoofd van VN Vrouwen, regio Oost en Zuidelijk Afrika. Alle geweldplegingen die bedoeld zijn terreur te zaaien en om vrouwen te vernederen en te controleren gaan gepaard met een wijdverspreide straffeloosheid van de Soedanese, gewetenloze militairen.
Volgens de VN heeft er in de afgelopen drie jaar geen enkele Soedanese vrouw een formeel onderhandelingsgesprek bijgewoond
De vrouwen aan de frontlinies zorgen er ook voor dat hulp door mensenrechtenorganisaties wordt afgestemd op de behoeften van het grote aantal slachtoffers. Bijna alle ondervraagde hulporganisaties geleid door vrouwen (zo’n 99%) hebben het moeilijk om hulpverlening te voorzien als gevolg van een vermindering van overheidssteun. Een op de vijf vrouwen die in de frontlinies werkt rapporteerde bedreigingen van militairen en werd opzettelijk geviseerd.
Daarnaast dragen ze bij aan de wederopbouw van de vrede tussen lokale gemeenschappen en aan het documenteren van wat er allemaal in Soedan gebeurt. Zonder hen zou de buitenwereld geen enkel idee hebben van wat er in het land aan de gang is.
Maar ondanks hun bijdrage aan de vrede op lokaal vlak worden zij continu uitgesloten bij diplomatieke bemiddelingen op nationaal en internationaal vlak. Volgens de VN heeft er in de afgelopen drie jaar geen enkele Soedanese vrouw een formeel onderhandelingsgesprek bijgewoond.
Het departement Vrouwen van de VN roept op om de mannen die zich schuldig maken aan geweld op vrouwen verantwoordelijk te houden, slachtoffers toegang te geven tot juridische instanties om gerechtigheid te bekomen en vrouwen eindelijk uit te nodigen aan de onderhandelingstafel. “Een einde aan deze oorlog betekent allereerst een einde aan de straffeloosheid van het geweld tegen vrouwen. Zonder is er geen vrede mogelijk”, zegt Mutavita.
Het vrouwenlichaam als mijnenveld
De Egyptische gynaecoloog en schrijver Nawal El-Saadawi wist het al: “Solidariteit onder vrouwen kan een krachtige tool voor verandering zijn. Het kan de toekomst gunstig beïnvloeden, zowel in het voordeel van vrouwen, als van mannen.”
De gevolgen van de oorlog blijven woekeren in de psyche en het leven van minstens 12,7 miljoen meisjes en vrouwen
Zonder Soedanese vrouwen aan de onderhandelingstafel en gerechtigheid voor de vele slachtoffers zal vrede in het land ver zoek zijn. Het aanhoudende geweld op vrouwen ondermijnt het sociaal weefsel en de maatschappelijke structuur, wat aantoont hoe belangrijk de vrouw is in deze gemeenschappen.
Als ooit de wapens zwijgen, zullen de grote hoeveelheid slachtoffers nog steeds een strijd moeten voeren met het trauma dat veroorzaakt werd op het moment dat er een brutale inbreuk werd gepleegd op hun fysieke integriteit.
De gevolgen van de oorlog blijven woekeren in de psyche en het leven van minstens 12,7 miljoen meisjes en vrouwen. Hun lichaam, dat ooit het doelwit was van het militaire geweld, is nu een mijnenveld van triggers en herbelevingen: de zoveelste plek waar geen veiligheid en rust te vinden is.
* Hanaan is een schuilnaam
