Kirkification. Het is een van de vele eigenaardige fenomenen waardoor het internet overspoeld werd in de weken na de dood van de Amerikaanse Charlie Kirk. Het gaat om beelden van bestaande personen waar men, vaak met behulp van AI, Kirks gezicht op heeft geplakt. Het is een trend. Een meme.
Daarmee samenhangend gaat op TikTok en Instagram Reels − socialemediaplatformen voor korte content − dan weer het AI-gegenereerd nummer We are Charlie Kirk viraal, met het voor velen welbekende refrein: We are Charlie Kirk, we carry the flame, etc.
“Totalitair en zieltogend herrijst De Held als een feniks, stijgt op ten hemel, wordt het excuus voor critici en sceptici om verbijsterd naar de televisie te staren, het gevoel te hebben dat Er Iets Is Gebeurd. Maar de mallemolen van de beelden draait verder in zijn eigen dynamiek.” Het zijn woorden van schrijver Stefan Hertmans over Pim Fortuyn in zijn essay Een postmoderne moord. Pim Fortuyn als splinterbom (2002) na de dood van de Nederlandse extreemrechtse politicus. Vervang de televisie door het telefoonscherm, en de passage zou meer dan twintig jaar later zo over Charlie Kirk kunnen gaan.
Op TikTok en Instagram Reels gaat het AI-gegenereerd nummer ‘We are Charlie Kirk’ viraal
Kirk was eveneens een extreemrechtse politiek geëngageerde figuur die actief trachtte enkele verwerpelijke marges naar het centrum van ons politiek discours te brengen. De jaren in aanloop naar zijn dood had Kirk voornamelijk bekendheid vergaard door de zogenoemde debatten die hij voerde met universiteitsstudenten doorheen de Verenigde Staten. Met fragmenten van die discussies die achteraf online rondgingen deed Kirk twee dingen.
Enerzijds vervelde ‘het politieke debat’ verder tot een lege benaming voor wat in werkelijkheid een op entertainmentwaarde gerichte opeenhoping van retorische trucjes was om de tegenstander achteraf voor schut te zetten. Dat alles creëerde anderzijds een beeld van Kirk en diens essentialistische conservatieve standpunten als de kant van het redelijke gezond verstand, in tegenstelling tot de naïeve, emotionele woke liberals.
Door middel van een simpel entertainend beeld smokkelde Kirk langs de digitale achterdeur terug een heleboel schadelijke politieke opvattingen binnen in de rijpende geesten van de Amerikaanse jeugd − dat abortus moord is, homoseksualiteit een schadelijke “levensstijl”, diversiteit een maatschappelijke ramp, universiteiten broedplaatsen zijn van linkse indoctrinatie, … −, daarbij terend op de mallemolen der beelden die de sociale media zo kenmerkt. Na zijn dood zou die mallemolen niet alleen verder draaien, maar compleet doordraaien in zijn eigen dynamiek.
Nothing ever happens?
Met zijn verwerpelijke ideeën paste Kirk tegelijk wel en niet in een nogal aarzelende wereld die hem enerzijds genegen was (zie de verkiezingsoverwinningen van Donald Trump in 2016 en 2024), en anderzijds relatief vijandig was (zie de hoogdagen van wat ondertussen beschreven wordt als Woke 1.0). Men kan het gevoel krijgen dat Amerika na Barack Obama beetje bij beetje de overgang maakte naar een nieuwe periode. Het is in die overgang, die filosoof Slavoj Žižek in navolging van politiek theoreticus Antonio Gramsci omschreef als “the time of monsters” en waar we misschien nog niet volledig uit zijn, dat Kirk opereerde.
Er is natuurlijk niemand die in het hoofd van Tyler Robinson, de vermoedelijke schuldige voor Kirks dood, kan kijken, maar het zou niet verbazen mocht de moord deels voortkomen uit een gevoel van onmacht ten aanzien van de gestage normalisering van de monsterlijke denkbeelden gepropageerd door Kirk en vele prominente Amerikaanse extreemrechtse figuren met hem. Misschien wilde men dat er eindelijk eens Iets Gebeurde, in een tijd waarin de zin nothing ever happens op specifieke secties van het internet al langer schering en inslag is wanneer het over ‘de politiek’ gaat.
Veel politiek verzet lijkt vandaag vooral ondoeltreffend, ritueel doen-alsof, schrijft de Franse politiek filosoof Geoffroy de Lagasnerie
Het is in een positie van onmacht immers niet ongewoon dat men met het oog op een toekomst, die op zijn minst beter is dan het vooruitzicht geen toekomst tout court te zullen hebben, grijpt naar geweld. Dat schreef ook filosoof Hannah Arendt in haar essay On Violence (1970). Geweld kan macht immers vernietigen, aldus de politieke denker. Een jaar na de dood van Charlie Kirk lijkt er echter toch niet echt Iets Gebeurd te Zijn. De MAGA-macht blijft bestaan. “Geweld kan macht vernietigen”, luidt de volledige zin die Arendts essay samenvat, “maar is totaal niet in staat om macht te creëren.”
Dat onmacht tot geweld leidt, valt echter ergens wel te begrijpen. Veel politiek verzet lijkt vandaag vooral ondoeltreffend, ritueel doen-alsof, schrijft de Franse politiek filosoof Geoffroy de Lagasnerie in zijn boek Sortir de notre impuissance politique (2020), zonder dat er werkelijk sprake is van politieke actie. Het is daarom nodig om buiten de handelingen te denken die ons al die tijd in die positie van onmacht hebben gehouden en houden. Geweld is dan een aanlokkelijk idee.
Puur vanuit het standpunt van de effectiviteit, dat als rode draad doorheen de Lagasneries tekst loopt, wordt dat geweld daar echter afgewezen. De Lagasnerie maakt een soort kosten-batenafweging. De potentiële kost van het geweld (en met name de mogelijke daaropvolgende staatsrepressie) weegt zwaarder dan de potentiële baten. De vraag is echter of de motieven achter de moord van Charlie Kirk ook wel zo rationeel benaderd kunnen worden als met een kosten-en-batenmodel, of zo puur filosofisch als met een analytisch onderscheid tussen het instrumentele geweld en de macht die een doel op zich vormt.
De moord als shitpost
“De moord was een shitpost”, stelde internetcultuuronderzoeker en content creator Aidan Walker enkele dagen na Kirks dood in een video. Daarin ondersteunde hij zijn claim door erop te wijzen hoezeer de schutter ondergedompeld was in niche politieke shitpostsubculturen uit de diepste krochten van het internet. Overigens komt weer het gevoel van onmacht naar boven, dat de kern vormde van die niche subculturen. “Dat gevoel”, zegt Walker, “[...] dat je altijd alleen zal zijn, nooit een toekomst zal hebben, en nooit een stem zal hebben.”
Misschien vormen de ironische shitposts een cynische laatste daad van verzet van een vervreemde generatie die het politieke noorden volledig kwijt is
Uit geweld komt meestal meer geweld voort. Uit de chaos van Kirks shitpostmoord meer chaotische shitposts. Een mens kan zich afvragen of het niet onontkoombaar was, dat het feit dat mensen pakweg de laatste woorden die de man uitsprak voor zijn dood verbasteren tot een musicalnummer de onvermijdelijke synthese is van Kirks balanceeract tussen een digitale en een tastbare, materiële socio-politieke voetafdruk. Dat soort bespiegelingen leiden ons echter te ver. Een andere optie is dat de ironische shitposts een cynische laatste daad van verzet vormen van een vervreemde generatie die het politieke noorden volledig kwijt is.
Is de ironie immers ook niet een beproefd wapen van extreemrechts? Denk aan het pepe-beeld op 4chan, of de racistische, discriminatoire, negationistische, naziverheerlijkende memes in de discordgroep van Schild en Vrienden. Die ‘grapjes’ fungeerden echter als Trojaans paard, de hyper-ironische mop rond Charlie Kirk is haast helemaal hol.
Elke keer dat iemand om nu een heel specifiek voorbeeld te geven de lyrics van het refrein van Closer van The Chainsmokers vervangt door de woorden “Charlie never getting older/Charlie Kirk and Netanyahu (x2)/Zuckerberg and Peter Thiel/Charlie never getting older” want haha Benjamin Netanyahu, met links onderaan het beeld een kitscherige cd getiteld ‘DJ Zion presents: The Charlie Kirk Mix’, wordt het politieke weer een beetje meer verplaatst. Het verschuift van het domein van de concrete weldoordachte strijd die men zou kunnen voeren naar een doodse parallelle schemerzone waar de verbeelding niet langer gebruikt wordt om een betere toekomst te denken, maar om toch nog een beetje te kunnen lachen met hoe slecht alles gaat in het heden, zij het als een boer met kiespijn.
It’s not that deep, zullen sommigen tegenwerpen. Het is niet zo diep. Welja, die versmachtende oppervlakkigheid is net het hele punt. Is het grappig? Soms wel, ja, maar dat is naast de kwestie. Dit soort dingen brengt niemand verder. Wie vuur met vuur bestrijdt, dreigt op het einde over te blijven met een compleet afgefikt politico-discursief landschap waar alles mogelijk is, maar niets nog kan.
