Cofnas is vooral bekend om zijn controversiële blogpost Een gids voor de hereditaire revolutie. Daarin beweert hij (onder andere) dat “in een [meritocratie] zwarte mensen zouden verdwijnen uit bijna alle hoge functies buiten sport en entertainment”.
Cofnas gelooft in het bestaan van biologische mensenrassen en meent ook dat verschillen tussen rassen te wijten zijn aan erfelijke, genetische factoren
Cofnas gelooft in het bestaan van biologische mensenrassen (vandaar “rassenrealisme”) en meent ook dat verschillen tussen rassen te wijten zijn aan erfelijke, genetische factoren (vandaar “hereditarianism”). Hij legt de meeste nadruk op IQ-verschillen, maar in mijn volgende tekst zal ik duidelijk maken dat Cofnas ook naar andere eigenschappen verwijst. Cofnas maakt nooit expliciet hoeveel genen volgens hem bijdragen aan waargenomen verschillen tussen mensengroepen, maar op basis van uitspraken waarin hij suggereert dat interventies om verschillen tussen bepaalde groepen te verkleinen nutteloos zijn, moet de rol die hij toeschrijft aan genetische factoren wel zeer hoog zijn.
Het zogenaamde “hereditarianism” dat Cofnas aanhangt is al vaak het onderwerp geweest van kritiek (voor academische kritiek, zie bijvoorbeeld dit recente overzichtsartikel; voor een toegankelijk, Nederlandstalig overzicht zie hier en hier).
“Absoluut nul bewijs”
Hoewel Cofnas tijdens een interview van Terzake zei: “De experts zijn niet degenen die zeggen dat ik een racistische pseudowetenschapper ben”, heeft hij al meermaals kritiek gekregen van experts uit de relevante vakgebieden. Toen aan IQ-expert Han van der Maas gevraagd werd om commentaar te geven op de beweringen die Cofnas deed over ras en IQ, zei die: “Uitzonderlijke claims vergen een uitzonderlijk sterk bewijs, en dat zie ik bij Cofnas helemaal niet.”
Bioloog Kevin Bird schreef: “Cofnas en alle andere wetenschappelijke racisten slagen er niet in om te voldoen aan fundamentele academische standaarden. Ze lezen niet of houden zich niet bezig met bewijs.” Bioloog Gregory Kohn schreef dat “Cofnas weigert consequent om de moderne wetenschappelijke literatuur nog maar te benaderen. [...] Hij houdt zich enkel bezig met oppervlakkige controverse.” Geneticus Adam Rutherford: “Cofnas zijn werk is rommel, en zou nooit academische geloofwaardigheid hebben mogen krijgen.” En statistisch geneticus Sasha Gusev noemde Cofnas een “oppervlakkig denker” en “racist” en zei dat Cofnas zijn werk is gebaseerd op “absoluut nul bewijs”.
Maar tot nu toe is er nog geen tekst die ingaat op de vraag waarom Cofnas zijn ideeën wel degelijk pseudowetenschap genoemd kunnen worden. Dat is het doel van mijn twee teksten. In dit eerste deel leg ik uit waarom het verkeerd is om Cofnas voor te stellen als iemand die onderzoek doet naar ras en IQ (zoals vaak gebeurt in de media). Ook bespreek ik al een eerste pseudowetenschappelijke strategie die gehanteerd wordt door Cofnas en zijn verdedigers: strategische ambiguïteit over de stelling die Cofnas wil verdedigen. In het tweede deel zal ik dieper ingaan op de gebrekkige argumentatie in Cofnas zijn blogposts en de pseudowetenschappelijke bronnen waarnaar hij verwijst in zijn teksten.
Strategische ambiguïteit
Cofnas wordt vaak voorgesteld als iemand die onderzoek doet naar ras en IQ. Dat is niet correct. Cofnas heeft twee academische papers over het onderwerp (hier en hier), maar dat zijn artikels in het domein van de wetenschapsfilosofie. In deze artikels argumenteert Cofnas dat wetenschappers vrij zouden moeten zijn om het mogelijke verband tussen ras en IQ te onderzoeken. Dat is niet hetzelfde als zelf onderzoek doen naar ras en IQ. Een filosoof van de biologie is geen bioloog. Cofnas analyseert geen IQ-datasets, doet geen Genome-wide Association Studies, enzovoort. Kortom: Cofnas is geen wetenschapper die onderzoek doet naar ras en IQ.
Cofnas argumenteert dat wetenschappers vrij zouden moeten zijn om het mogelijke verband tussen ras en IQ te onderzoeken. Dat is niet hetzelfde als daar zelf onderzoek naar doen
De meeste teksten die Cofnas geschreven heeft over het onderwerp zijn te vinden op zijn blog. Ook deze blogposts kunnen niet gezien worden als een verslag van empirisch onderzoek naar ras en IQ. Het zijn ideologische manifesten gebaseerd op pseudowetenschap. Een eerste reden waarom de term “pseudowetenschap” hier toepasbaar is, kan gegeven worden door de uitspraken van Cofnas in zijn academische papers te vergelijken met die in zijn blogposts.
In een van de twee hierboven vermelde academische artikels komt Cofnas na veel als’en en maar’en tot volgende conclusie: “Er is niets dat erop zou wijzen dat het bijzonder onwaarschijnlijk is dat zou blijken dat rassenverschillen een substantiële genetische component hebben.” (p. 130). De als’en en maar’en betreft een hele lijst van mogelijke wetenschappelijke ontdekkingen die in de toekomst zouden gedaan kunnen worden.
Vergelijk dit met volgende passage uit de introductie van Een gids, zijn controversiële blogpost:
Hier argumenteer ik dat, zonder hereditarianism, het gevecht tegen wokisme zinloos is, en dat een hereditarian revolution zowel haalbaar als wenselijk is. “Rassenrealisme” is de beste term om de wetenschappelijk correcte positie te omschrijven. Wanneer de elites rassenrealisme aanvaarden, kunnen we een betere wereld scheppen.
Merk eerst en vooral op dat Cofnas zelf expliciet maakt dat de blogtekst een politiek manifest is: het is een oproep voor een revolutie die volgens hem “wenselijk” is. Maar wat nog meer opvalt, is het contrast met de manier waarop Cofnas zijn positie voorstelt in zijn academische paper. In de blog gaat het plots niet meer om een hypothese die mogelijks, eventueel, waar zou kunnen blijken in de toekomst. Nee: Cofnas doet alsof rassenrealisme zichzelf al bewezen heeft als “de wetenschappelijke correcte positie”.
Dit is een typische pseudowetenschappelijke strategie. In een artikel waarin ze een overzicht geven van pseudowetenschappelijke argumentatiestrategieën, leggen Johan Braeckman en Maarten Boudry uit hoe pseudowetenschappers op strategische wijze constant switchen tussen een sterke en specifieke versie van hun beweringen en een meer gematigde en triviale versie. Dit kan gebruikt worden om kritiek te ontzenuwen. Neem bijvoorbeeld een anti-vaxxer die beweert dat vaccins autisme veroorzaken. Wanneer die bekritiseerd wordt, kan die de strategie hanteren om de claim wat af te zwakken en te doen alsof dat altijd al de stelling was die verdedigd werd. Bijvoorbeeld dat het niet onmogelijk is dat vaccins autisme veroorzaken en er dus verder onderzoek mogelijk is.
Braeckman en Boudry voegen eraan toe dat dit ook gebruikt kan worden om critici te beschuldigen: “Een geoefend pseudowetenschapper switcht heen en weer tussen verschillende versies van zijn theorie, en kan zelfs zijn eigen equivocaties gebruiken om de critici ervan te beschuldigen zijn positie verkeerd weer te geven.” (p. 150) Zo kan de anti-vaxxer bijvoorbeeld critici voorstellen als dogmatici die niet openstaan voor de mogelijkheid dat vaccins bijwerkingen hebben. Of ze kunnen critici voorstellen als personen die onderzoek naar de bijwerkingen van vaccins willen tegenhouden.
Deze ambiguïteit wat betreft de positie die Cofnas verdedigt, wordt gebruikt door Cofnas en zijn verdedigers. Wanneer Cofnas bekritiseerd wordt voor de manier waarop hij zijn racistische uitspraken probeert te ondersteunen met slechte wetenschap, zullen zijn verdedigers doen alsof hij bekritiseerd wordt voor het louter formuleren van een hypothese. Of critici worden voorgesteld als mensen die Cofnas zijn onderzoek naar ras en IQ willen onderdrukken.
Geen sancties tegen pseudowetenschap
Cofnas maakt dus gebruik van een typische strategie die besproken wordt in de literatuur over pseudowetenschap: strategisch gebruik van ambiguïteit. Cofnas springt heen en weer tussen een zwakke versie van zijn bewering over rassenverschillen (“er is niets dat erop zou wijzen dat het bijzonder onwaarschijnlijk is dat zou blijken dat rassenverschillen een substantiële genetische component hebben”) en een sterke versie (“”Rassenrealisme“ is de beste term om de wetenschappelijk correcte positie te beschrijven”).
Dit punt is belangrijk om te maken, omdat deze ambiguïteit leidt tot een (al dan niet bewust gecreëerde) verwarring in de debatten rond Cofnas en de vraag of hij al dan niet de deontologische code van de UGent heeft geschonden (zoals ik beargumenteer in een ander stuk).
Cofnas stelt zijn problematische beweringen over rassenverschillen – onterecht – voor als de wetenschappelijke waarheid
De problematische uitspraken die Cofnas doet in zijn blogpost zijn gebaseerd op de sterke versie van zijn bewering over rassenverschillen. Cofnas stelt deze bewering – onterecht – voor als de wetenschappelijke waarheid. De blogposts zijn geen verslag van empirisch onderzoek uitgevoerd door Cofnas, maar hebben een duidelijk ideologisch karakter (Cofnas is hier zelf heel expliciet over).
Het is ook belangrijk om te benadrukken dat de interne kritiek op Cofnas voortkomt uit de vaststelling dat zijn uitspraken volgens velen een duidelijke schending van de deontologische code inhouden. Men vraagt niet om hem te sanctioneren omdat hij aan pseudowetenschap doet (wat soms verkeerdelijk wordt gesuggereerd). Bouke de Vries, de professor die Cofnas heeft aangenomen, verspreidt en legitimeert ook dergelijke pseudowetenschap. Maar niemand roept op tot sancties tegen hem.
In dit deel heb ik helderheid proberen scheppen over het verschil tussen Cofnas’ academische papers en zijn blogposts. In het volgende deel zal ik dieper ingaan op deze blogposts zelf en bespreken welke pseudowetenschappelijke bronnen en argumentatiestrategieën daarin terug te vinden zijn.
Pieter Beck schrijft deze bijdrage in eigen naam.
Deze tekst verscheen eerder in een langere Engelstalige versie.
