Mediahuis gebruikt én kopieert big tech

^{door Jan Walraven}

Bij de meeste Belgen doet de naam Hyves wellicht geen belletje rinkelen. In Nederland ging de nostalgiemeter wél in het rood bij de aankondiging dat het sociaal netwerk een tweede leven krijgt. De Telegraaf had de primeur: met Hyves gaat moederbedrijf Mediahuis de concurrentie aan met de Facebooks en Tiktoks van deze wereld. Hyves was in Nederland begin jaren 2000 nog de populairste socialenetwerksite, maar gaf dertien jaar geleden de strijd tegen de Amerikaanse concurrenten op. Drie jaar eerder, in 2010, had Telegraaf Media Groep (TMG) nog 43,7 miljoen euro veil voor het platform. TMG werd inmiddels opgeslorpt door Mediahuis, de Belgische uitgever van onder ander Het Nieuwsblad en De Standaard.

Mediahuis ontkent dat de reanimatie door nostalgie werd ingegeven, maar probeert het te verkopen als ethisch alternatief voor big tech. De uitgever plaatst Hyves’ herrijzenis nadrukkelijk binnen twee trends. Enerzijds speelt het in op toenemende kritiek op de schadelijke effecten van de verslavende algoritmes van grote platformen, anderzijds surft het mee op de golven van de beweging die pleit voor meer Europese digitale autonomie.

“Hyves wil het anders doen”, klinkt het. Maar wie de gebruiksvoorwaarden en privacyverklaring leest, ziet meteen dat je dit best met een korrel zout neemt. Hyves wordt een zoveelste advertentieplatform voor Mediahuis, zoals elke ‘mediamerk’ dat eigenlijk is. De gegevens die Mediahuis over gebruikers van Hyves binnenhaalt, kunnen gebruikt worden om ook de advertenties op andere sites van Mediahuis op maat van gebruikers te snijden.

Of het nu van Mediahuis of DPG Media is: op basis van de gegevens die de uitgevers verzamelen, krijgen gebruikers ‘gepersonaliseerde’ reclame te zien: surveillance capitalism in de Lage Landen. Op kleinere schaal, maar in essentie blijft het hetzelfde verdienmodel als dat van Facebook, Instagram, … (Moederbedrijf Meta lanceerde tot grote tevredenheid van de beurs een ‘persoonlijke’ AI-agent voor zijn gebruikers en daarmee wil Meta uiteraard ook gebruikersgegevens opslurpen en gebruiken.)

Het Nederlandse platform voor onderzoeksjournalistiek Follow the Money ontdekte bovendien dat gebruikersgegevens van Hyves gewoon verwerkt worden via Amerikaanse software. Ondanks de belofte van “een overwegend Europese technische architectuur”.

Een commercieel mediabedrijf dat gebruikers wil insluiten op een commercieel sociaal medium. Denken we echt dat dit een oplossing is? Een stukje macht van vooral Amerikaanse big tech afknijpen en overdragen aan commerciële bedrijven van ‘eigen bodem’? Nochtans toont een andere krant van Mediahuis dat het ook anders kan. Lezers van NRC konden de voorbije weken de queeste van techjournalist Marloes de Koning volgen om de krant aan het open sociale web toe te voegen. Het leidde tot een plan om een NRC-server te openen op Mastodon, waarop “mensen van binnen en buiten NRC met elkaar in gesprek kunnen gaan, onder onze eigen voorwaarden en op onze infrastructuur”.

Mastodon is onderdeel van het fediverse, een verzameling van alternatieve sociale netwerken die onderling verbonden zijn. Zoals bij e-mail maakt het niet uit of je nu een account hebt bij NRC of bij een andere dienstverlener: je kan met anderen in gesprek gaan. (En van dienstverlener wisselen als je ontevreden bent.) Om dit mogelijk te maken, rekent dat fediverse op het ActivityPub-protocol; een set van regels over hoe systemen met elkaar moeten communiceren.

Een community voor Apache

Ook Apache wil met dat protocol en dus sociale netwerken experimenteren. (Wees gerust, we gaan je gegevens niet gebruiken om reclames te tonen. We blijven reclamevrij.) Als nieuwscoöperatie zoeken we steeds naar manieren om onze coöperanten, betalende leden en potentiële lezers beter of anders te betrekken. Nu blijft de interactie rond onze onderzoeken en analyses beperkt tot de commentaarsectie, of praten we enkel echt met onze coöperanten tijdens de algemene vergadering. Dat zou wel wat meer kunnen zijn.

De komende weken zetten we daarom een test op met Bonfire, nieuwe opensourcesoftware gericht op het smeden van meer online betrokkenheid. De eerste tests voeren we intern uit. Als die goed zijn, schakelen we mogelijk ook jou en andere geïnteresseerde lezers in. We laten ons daarvoor inspireren door wat het magazine Jacobin in Duitsland doet met Bonfire: een sociaal netwerk bouwen met en voor lezers. “We wilden een platform dat niet uitgezet kon worden door een buitenlandse regering of opgekocht door een miljardair”, verklaarde Magdalena Berger van Jacobin DE de “politieke keuze” om een eigen online ontmoetingsplek te bouwen.

Bovendien maakt Bonfire gebruik van hetzelfde protocol als Mastodon. Zo wordt het in theorie mogelijk om ook met bijvoorbeeld gebruikers van de eerder vermelde NRC-server in gesprek te gaan. En Jacobin kan volledig zelf bepalen in welke mate het die verbinding maakt, met het fediverse of met andere alternatieve sociale media, zoals Bluesky. Alsof je met een account op YouTube het Instagram-account van iemand anders kunt volgen. Het klinkt voorlopig allemaal nog wat technisch, daarom willen we eerst zelf de mogelijkheden testen.

Onze reis weg van big tech begon met onze online werkomgeving (het lukt ook zonder Google!) maar we kijken verder dan dat. Wordt vervolgd …

Apache migreert succesvol naar Nextcloud

^{door Jan Walraven}

Op de redactie van Apache heerste woensdag (16/9) de sfeer en nervositeit van een eerste schooldag. De ene keek er al meer naar uit dan de andere, maar rond 10u verzamelden we uiteindelijk met opengeklapte laptops allemaal rond een (iets te kleine) tafel. Klaar om aandachtig te luisteren naar docent-voor-een-dag Stijn van vzw Tactic. Wat ons daar samenbracht? Eerder dit jaar kondigden we ons afscheid van big tech aan. Een van de dikste banden zouden we nu doorknippen, door Google Workspace in te ruilen voor Nextcloud.

Maar wat gaat Apache dan zoal doen met Nextcloud? Geen röntgenfoto’s analyseren. Zoals de naam doet vermoeden gebruiken we het ten eerste als ‘cloud’ om allerhande bestanden, foto’s, … online in op te slaan. In Nextcloud Office kunnen we samen aan tekstbestanden of spreadsheets sleutelen, ook met freelancers. Talk wordt onze voornaamste tool voor interne communicatie: om te chatten over artikels (of om stoom af te laten met flauwe moppen), om te videobellen, om bestanden te delen, … Verder zijn er nog de kalenderfunctie en een tool om ‘doodles’ en andere peilingen te maken. Gaandeweg komen daar mogelijk nog apps bij, maar dat zal de toekomst uitwijzen.

Ook om e-mails te kunnen versturen en ontvangen rekenen we niet langer op Google. Tactic zette voor ons een e-mailserver op. Een mailarchief overzetten dat voor sommige journalisten tot zestien jaar teruggaat, gaat niettemin met horten en stoten. Maar ook de slak bereikt de ark! Vanaf nu beheert een Belgische vzw onze mailcommunicatie via een server op Belgisch grondgebied, dus over de jurisdictie bestaat alvast geen discussie meer. Met andere woorden: we zijn voor onze online communicatie niet langer gebonden aan een Amerikaans bedrijf dat aan de wensen en grillen van de Amerikaanse overheid moet voldoen.

Apache bereidt zich voor op de overstap van Google naar Nextcloud

^{door Kasper Nollet}

“Het hele op data-extractie gebaseerde model van big tech culmineert finaal in het product dat AI is.” Dat zei onze redacteur Jan Walraven onlangs in de podcast van Annacon, de vzw die zich inzet voor goede informatiebeveiliging en genderevenwicht in de cybersecuritysector. 

Terwijl de redactie van Apache volop bezig is met de voorbereiding voor de overstap van Google Workspace naar Nextcloud, mocht Jan in de podcast Tijdstof komen vertellen over onze plannen en over de moeilijke beslissingen en vraagstukken die daarbij komen kijken.

Betekent weg van Amerikaanse tech dat we onmiddellijk Europese alternatieven moeten omarmen? Is open source altijd de juiste keuze? Hoe zit het met onze eigen informatiebeveiliging? En hoe zorgen we dat we mensen meekrijgen naar de alternatieve platforms waarop we ons aanbod (willen) uitrollen? 

Over een paar weken doet Apache dus de definitieve overstap van Google Workspace naar Nextcloud. Daarvoor moeten alle gegevens die nog op onze Google Drive staan, overgezet worden. Voor de redacteurs blijkt het de ideale gelegenheid om hun persoonlijke mappenstructuur en ongebruikte bestanden onder de loep te nemen. 

Jan spreekt in Tijdstof verder nog over zijn eigen journalistieke parcours, over waarom we AI niet als product maar als winstmodel moeten zien en over waarom je niet beter zelf de stuurprogramma’s van je MacBook installeert. 

Kijk of luister hier naar het volledige gesprek met Apache-redacteur Jan Walraven in de podcast Tijdstof:

Ernstige kwetsbaarheden blootgelegd in software voor gebruik eID

^{door Jan Walraven}

Een Amerikaanse onderzoeker heeft veiligheidsproblemen ontdekt in de browser-extensie van Connective. Met dat stukje software van Nitro Software Belgium kunnen Belgen met hun eID online inloggen, documenten ondertekenen of ook Itsme activeren. De extensie in de Google Chrome-webbrowser telt twee miljoen gebruikers. Nitro heeft de problemen intussen opgelost, weliswaar bijna 150 dagen na de eerste melding door onderzoeker James Arnott van het Amerikaanse cyberveiligheidsbedrijf Bay Area Labs.

Arnott stelde zijn bevindingen voor op DEF CON, een jaarlijkse conferentie in het Amerikaanse Las Vegas, en in een uitgebreide blogpost. Via de door Arnott ontdekte kwetsbaarheden kon in principe elke website toegang krijgen tot de gegevens van de identiteitskaart − inclusief de pincode − wanneer die via de kaartlezer ingelezen werd. Arnott legde ook bloot dat een potentiële aanvaller via de Connective-extensie vanop afstand computercode kon uitvoeren op de computer van gebruikers, ook als de kaartlezer niet verbonden was. De potentiële impact hiervan is moeilijk in te schatten, want zo “kan het bijvoorbeeld gaan om spyware of ransomware die al wordt geladen door simpelweg de verkeerde webpagina te bezoeken”, schrijft Arnott in een e-mail aan Apache.

Onder meer bij de ingebruikname van Itsme, de authenticatie-app in handen van vier Belgische grootbanken en drie telecomoperatoren, moeten gebruikers de extensie van Connective gebruiken. Hetzelfde geldt ook voor onder meer het gebruik van je eID met Doccle, de tool waarmee particulieren, zelfstandigen en bedrijven online hun administratie kunnen regelen, en die naar eigen zeggen gekoppeld is aan meer dan 150 bedrijven en overheidsinstellingen.

In zijn blogpost legt Arnott uit dat de veiligheidsfout het in principe mogelijk maakte dat een aanvaller bijvoorbeeld een vals Itsme-account op naam van een slachtoffer kon aanmaken en dus in diens naam transacties en dergelijke zou kunnen uitvoeren, met alle mogelijke gevolgen van dien. Dat een stukje software dat zo belangrijk is voor Belgische burgers dergelijke kwetsbaarheden vertoont, noemt Arnott reden om de wettelijke veiligheidsvereisten te verstrengen.

In een officieel statement benadrukt Nitro dat het om “een kwetsbaarheid, geen inbreuk” ging. “We hebben geen aanwijzingen gevonden dat er misbruik is gemaakt van deze kwetsbaarheden. De kwetsbaarheden zijn gemeld aan het Centrum voor Cyberveiligheid België en we hebben gedurende het hele proces nauw met hen samengewerkt.” Volgens Nitro is het probleem nu verholpen en zijn klanten die de huidige versie gebruiken beschermd. Een woordvoerder van het Centrum voor Cyberveiligheid België benadrukt dat niet Nitro, maar wel de onderzoeker het Centrum op de hoogte bracht.

Aan Apache bevestigt Arnott dat ook hij geen aanwijzingen heeft dat er misbruik van de kwetsbaarheden is gemaakt, “maar dat komt alleen omdat we geen manier hebben om dit te controleren”. Hij voegt er nog aan toe dat het bij Nitro “ontzettend lang heeft geduurd” om deze problemen op te lossen, ondanks zijn aandringen en hoewel een oplossing volgens hem veel sneller geïmplementeerd had kunnen worden. Na de eerste melding duurde het volgens hem 146 dagen totdat Nitro de problemen effectief opgelost had. Nitro vroeg hem om zijn bevindingen pas wereldkundig te maken zodra ze de oplossing hadden doorgevoerd. Hij vroeg een ‘beloning’ (bounty) voor zijn werk en Nitro zou hem 200 dollar hebben aangeboden, maar hij wil die niet aanvaarden.

Om Apache te kunnen lezen moet je niet inloggen via eID, gewoon jaarlijks of maandelijks je abonnement betalen volstaat. Oef! En dat geld proberen we zo goed mogelijk te besteden. Bijvoorbeeld door niet langer elke maand een pakje euro’s over te maken aan Google. We hebben het er in deze blog al enkele keren over gehad, maar nu komt het stilaan in een stroomversnelling: de migratie van onze cloudopslag naar Nextcloud.

Wat we nu al zeker kunnen zeggen, is dat Google op dat vlak een beetje op Donald Trump gelijkt: het maakt migratie allesbehalve gemakkelijk. Om het overzetten van ruim 600 gigabyte aan documenten, e-mails, … toch zo vlot mogelijk te laten verlopen, rekenen we op de expertise van Tactic asbl. Deze vzw zal ook onze Nextcloud-omgeving ‘hosten’ en onderhouden.

Maar maakt Apache zich dan niet afhankelijk van Tactic, vraag je je misschien af. En dat is een terechte vraag. Hier ligt net het voordeel van opensourcesoftware als Nextcloud: als we niet meer tevreden zijn over de ene aanbieder kunnen we gewoon aankloppen bij een andere. Of kunnen we zelf de opensourcesoftware hosten op een eigen server – nu al doen we dat voor sommige zaken. De software blijft dezelfde, enkel de aanbieder verandert.

Rekening houdend met de vakantieplannen van onze ploeg, mikken we erop dat we vanaf midden september in Nextcloud aan onze artikels en nieuwsbrieven schrijven en schaven. Daarna openen we meteen enkele andere werven. Zo willen we onder meer het Amerikaanse Mailchimp, het programma waarmee we nieuwsbrieven versturen, vervangen door het opensource-alternatief CiviCRM.

En volgende week hebben we een videogesprek gepland met de mensen van Bonfire. Zij ontwikkelen opensourcesoftware waarmee we hopelijk de Apache-community een boost kunnen geven. Het Duitse magazine Jacobin toont nu al de mogelijkheden van dit “eigen sociale netwerk”. Daarover later hopelijk meer!

Ludieke luddieten maken verzet tegen big tech weer leuk

^{door Jan Walraven}

“Fuck, fuck, fuck AI.” Veel duidelijker wordt een slagzin niet. Begin juli vierden actievoerders in New York een week lang The Summer of Ludd. En ‘vierden’ is wel degelijk het juiste woord, als we het verslag van Janus Rose voor technologieniewssite 404 Media mogen geloven.

Zal een als kabouter verklede New Yorker die een iPhone aan grut slaat Mark Zuckerberg doen twijfelen of hij wel nog een giga-datacenter moet bouwen? Wie weet! Janus Rose ziet alvast in de kolderieke en absurdistische sfeer het onderscheidende karakter van deze nieuwe luddieten: geen cynisme, wel het pure plezier van protesteren tegen iets dat onontkoombaar lijkt. En een oude smartphone symbolisch offeren, is eens iets anders dan AI-ontwikkelaars als Anthropic die massaal tweedehands boeken opkopen om die in te scannen en tegelijk te vernietigen (de rug wordt ervan gesneden om ze makkelijker te kunnen scannen). Hoe ouder het boek, hoe liever, want daar staat zeker geen door AI gegenereerde nonsens in, in tegenstelling tot wat tegenwoordig op het wereldwijde web verschijnt. Zeldzame boeken zijn het meest gegeerd. Kwestie van hun taalmodel nog “slimmer” te maken. En eenmaal vernietigd, worden ze nóg zeldzamer.

Maar terug naar de nieuwe luddieten. Zij willen voorbijgangers geen complex aanpraten of veroordelen omdat ze werkelijk alles aan Google Gemini vragen of soms te lang door hun Instagram-feed scrollen, maar vooral tonen dat we ook zonder big tech kunnen. En dat dit verzet geweldig plezant kan zijn. Dat is misschien de beste overredingstactiek om zich bij deze onafhankelijkheidsbeweging aan te sluiten en mee te werken aan offline ontmoetingsplekken.

Het is een les die we bij Apache ook ter harte kunnen nemen. Uiteraard geven we onze onafhankelijkheidsstrijd tegen big tech niet op, maar dit gaat om meer dan technologie. Onze Franstalige collega’s van Médor en ook van het Portugese Fumaça hebben dat al langer begrepen: zij organiseren op regelmatige tijdstippen ook échte, offline ontmoetingen met hun lezers, zoals we in een artikel voor Apache Magazine schreven.

Ook de Europese Commissie lijkt er (althans soms) op gebrand om big tech het lachen te laten vergaan. De Commissie heeft Google (nogmaals) twee boetes opgelegd van in totaal 890 miljoen euro omdat de techgigant zijn machtspositie misbruikt. Ten eerste door in zijn zoekmachine voorrang te geven aan eigen producten en diensten, en ten tweede door het voor app-ontwikkelaars te moeilijk te maken om gebruikers naar goedkopere aanbiedingen buiten de Google Play Store te leiden.

Die nieuwe boete is Donald Trump wel (weer) in het verkeerde keelgat geschoten. Hij heeft al gedreigd met hogere importtarieven voor de EU, waarmee hij nogmaals de nauwe banden tussen de Amerikaanse techsector en het Witte Huis in de verf zet.

Het is lang niet de eerste (noch laatste) keer dat de Commissie Google aanpakt wegens oneerlijke praktijken. Begin juli bevestigde het Hof van Justitie een boete van ruim 4 miljard euro voor het misbruik van de dominante positie van zijn smartphone-besturingssysteem Android. Het beroep van Google mocht dus niet baten.

Ik schreef deze blogpost trouwens op een Lenovo Thinkpad X240, bouwjaar 2013, die stof lag te vergaren op onze redactie. Aangezien we met Apache op zoek zijn naar alternatieven voor de diensten van big tech en daarbij zoveel mogelijk willen kiezen voor opensourceoplossingen, moeten we ook af en toe experimenteren, bijvoorbeeld met een alternatief op Linux gebaseerd opensourcebesturingssysteem. Dat we zo een dertien jaar oud toestel nieuw leven kunnen inblazen, is mooi meegenomen.

Ik koos ervoor om Linux Mint te installeren ter vervanging van Windows 10. En dat ging verbazend vlot. De naar hedendaagse normen oeroude laptop doet weer wat hij moet doen. Gezien zijn ouderdom verwondert het niet dat hij soms wat hapert, maar dat is niet erg als je het toestel als een prikkelvrije computer beschouwt en gebruikt. Ideaal om zonder al te veel afleiding deze blogpost te schrijven.

Eerst had ik trouwens de meest geavanceerde versie van Linux Mint geïnstalleerd. Die bleek echter te zwaar voor de dertien jaar oude hardware. Met de lichtere Xfce-versie van Linux Mint loopt alles veel vlotter. Linux Mint wordt aangeraden als de beste Linux-optie voor gebruikers die Windows gewend zijn. Als Mac-gebruiker is het dus wel wat aanpassen aan de interface, maar door enkele simpele aanpassingen kan je de gebruikerservaring iets meer op die van een Apple Macbook laten lijken. Een simpel voorbeeld: de knoppen om een venster te sluiten of minimaliseren kan je links bovenaan zetten zoals op een Macbook.

Het zal nog even duren voor alle collega’s op een laptop werken die draait op Linux, maar dit experimentje toont alleszins dat het niet onmogelijk is. En dat opensourcetoepassingen ook een ecologische optie kunnen zijn: alweer een laptop van de schroothoop gered.

Vlaamse Microsoft-factuur verdubbeld tot 22,6 miljoen euro

^{door Jan Walraven}

De Vlaamse overheid gaf vorig jaar ruim 22,6 miljoen euro uit aan Microsoft-diensten. Dat is een verdubbeling ten opzichte van 2023. Dat blijkt uit een antwoord van Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA) op een parlementaire vraag van Kris Verduyckt (Vooruit). De voorbije drie jaar spendeerde de Vlaamse overheid net geen 50 miljoen euro aan Microsoft.

Van de 22,6 miljoen euro die Vlaanderen in 2025 betaalde, ging bijna 8 miljoen naar clouddiensten. De resterende 14,6 miljoen euro ging vorig jaar naar de licenties om de programma’s van Microsoft te mogen gebruiken.

In die 14,6 miljoen euro zit ook de kost van 5.000 Copilot-licenties verrekend. In 2025 bedroeg het totaalbudget voor de uitrol van Copilot binnen de Vlaamse overheid 1,93 miljoen euro. Zoals Apache eerder schreef, komt daar dit jaar nog eens 3,65 miljoen euro bij voor de uitrol van 5.000 extra Copilot-licenties. 

De uitgaven voor Microsoft gebeurden binnen de bestaande raamovereenkomsten, die nog lopen tot 2029, geeft minister-president Diependaele aan.

Terwijl Digitaal Vlaanderen een nieuwe aanbesteding voor de ICT-raamovereenkomsten voorbereidt, zet de Europese focus op digitale soevereiniteit de keuze voor Amerikaanse technologieleveranciers op scherp. Daar zit het bruuske optreden van Donald Trump voor iets tussen, maar ook een recente uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof zorgt voor onrust. 

Is op vlak van gegevensbescherming het gebruik van Amerikaanse clouddiensten nog te verantwoorden, nu er eigenlijk geen onafhankelijke Amerikaanse toezichthouder meer is?

De geopolitieke context, maar ook de modus operandi en de daaruit vloeiende machtsconcentratie die big tech zo big maakt, noopt Apache tot een koerswijziging. 

Zoals we een maand geleden hebben aangekondigd, wordt een overstap naar de opensource-toepassing Nextcloud in plaats van Google Workspace ons eerste wapenfeit. We gebruiken al een tijdje beide oplossingen naast elkaar, maar in de komende weken bereiden we een volledige migratie voor. 

Dat zal wat voeten in de aarde hebben – en dat terwijl collega’s van welverdiende vakantie genieten – maar het is ook een goed moment om ons overstromende digitale archief op te ruimen. Hebben we echt nog een kopie van een draft van een artikel uit 2017 nodig? 

De cloud mag dan wel efemeer klinken, het gaat wel degelijk om fysieke, energie- en waterslurpende infrastructuur, zoals ze onder meer in Henegouwen maar al te goed beseffen.