De redactielokalen van Apache, aan de Turnhoutsebaan in Borgerhout (de volgens CNN op een na hipste buurt van de wereld) zijn te klein geworden dit jaar. Oké, we wuifden onze collega Paul Gebruers uit die met pensioen ging (ja, bij Apache gaan journalisten gewoon met pensioen in plaats van subtiel naar de uitgang te worden geduwd), maar hij werd vervangen door Mara Matthyssens. En we verwelkomden in de lente nog een nieuw gezicht: Anneleen Ophoff, onze nieuwe coördinator. Jan Walraven, die zich de voorbije jaren vlijtig van die taak kweet, ging weer aan de slag als onderzoeksjournalist.
We moesten zelfs een bureau bijzetten voor Merel Gelders en Jelske Antonissen. Zij kwamen in dienst als fellows van Apache. Dit systeem van betaalde stage werd dit jaar uitgerold om gedurende een half jaar op onze redactie een doorgedreven opleiding te volgen. Ze kunnen zich daarbij onder de vleugels van oude rotten in het vak bekwamen in dieper graven om de onderste steen boven te halen.
Hun komst maakte ook dat Apache onderwerpen behandelde die in het verleden weinig aan bod kwamen. De bedenkelijke praktijken van Vinted bijvoorbeeld, kindermisbruik op Discord of de waanzin achter Energy Enhancement Therapy (wellnesscenters die televisieschermen gebruiken die “het zelfhelend vermogen van het lichaam” zouden stimuleren. Jawel).
Het succes van de crowdfunding sterkt ons in de overtuiging dat de grootste kracht van Apache onze leden zijn
Het Fellowship werd genoemd naar onze founding father Georges Timmerman en kwam tot stand na een korte maar vruchtbare crowdfunding; in amper twee weken tijd haalden we 55.000 euro op bij onze leden. Dat succes sterkte ons nogmaals in de overtuiging dat de grootste kracht van Apache onze leden zijn: abonnees of aandeelhouders in onze coöperatie. Die bedrijfsvorm is de beste garantie op onze redactionele onafhankelijkheid. Meer dan 2.000 eigenaars die allemaal één stem in de algemene vergadering hebben (ongeacht hun investering), zijn voor een redactie veel gezonder dan één rijke (al dan niet eigenwijze) mediatycoon. Het zijn ook die ‘leden’ van Apache die het gulst zijn wanneer we nieuwe initiatieven willen financieren.
Apache leeft grotendeels van het geld van zijn leden én van beurzen van stichtingen die de onafhankelijke onderzoeksjournalistiek ondersteunen. Subsidies voor onafhankelijke mediahuisjes zoals het onze bestaan in dit land niet. Die werden door de vorige Vlaamse Regering vakkundig gesloopt. Journalismfund Europa ondersteunt (gelukkig) individuele journalisten die bijzondere projecten willen uitwerken en met wie we vaak samenwerken. Ook aan hun subsidies werd door de Vlaamse overheid geknabbeld. Andere gesubsidieerde media-initiatieven zoals MO*, Bruzz, De Lage Landen en de VRT moesten eveneens fors besparen. Ook freelancers moeten een bittere pil slikken door de aanpassing van de gunstige regeling voor auteursrechten, die minder aantrekkelijk wordt gemaakt. Wie daarvoor de prijs betaalt, is de hardwerkende freelance journalist – ook bij Apache rekenen wij op veel freelancers om goede verhalen te brengen – die vaak al in financiële onzekerheid werkt.
Hoe moeilijk het voor Apache ook blijft om uit de rode cijfers te blijven, we timmeren geduldig aan de weg. Onze online leden stegen met 6% naar 6.150 en het aantal abonnees op Apache Magazine klom met 2,5% naar 2.100. In een krimpende markt is dat een erg bemoedigend resultaat.
Het aantal Apache-leden stijgt. In een krimpende markt is dat erg bemoedigend
Maar lezers helpen ons ook bij ons werk. Zo zou de reeks Welke weg mag weg niet mogelijk zijn geweest zonder hun hulp om 150 overbodige wegen te identificeren. Dat is nog maar een fractie van de 18.000 kilometer aan wegen die weg mogen in Vlaanderen. De burgerinventaris is alvast een goed vertrekpunt om een beleid van ontharding te voeren. Als je weet dat er elke dag 10 hectare wordt verhard, is er geen tijd meer te verliezen.
Ondertussen verruimen we onze horizon en die van onze lezers. Zo kan iedereen met een online lidmaatschap van minstens een jaar voortaan ook gratis alle artikels lezen van de Europa-redactie van Follow the Money. We selecteerden ook vijf cadeauboeken voor onze leden die hunkeren naar diepgang of frisse inzichten.
Ons magazine, de nieuwste editie volledig gewijd aan verhalen over lgbtqi+ rechten, is al aan zijn 21ste editie toe. De drie andere magazines van 2025 behandelden landbouw, energie en vrede als thema.
Onthullingen
Het was een groot vastgoedschandaal in Antwerpen dat Apache destijds op de kaart zette in Vlaanderen. Jarenlang deden we onderzoek naar de manier waarop het Antwerpse stadsbestuur onder leiding van Bart De Wever (N-VA) hand-en-spandiensten verleende aan het vastgoedbedrijf van een vriend van de toenmalige burgemeester: Erik Van der Paal. Uiteindelijk werd het bedrijf geruisloos opgedoekt en verdween Van der Paal onder de radar; niet nadat hij een jarenlange juridische strijd had uitgevochten met Apache. Wij werden uiteindelijk over de hele lijn vrijgesproken. Het dossier resulteerde ook in een onthutsend boek… dat aanvankelijk niet mocht verschijnen en uiteindelijk een bestseller werd.
In november, en ook deze week nog, brachten wij een flagrant geval van 'netwerkfraude' aan het licht van de man die in de schemerzone tussen politiek en vastgoed “de nieuwe Erik Van der Paal” wordt genoemd. Zijn naam: Johan Morreel. Hij fungeert als brugfiguur tussen bouwpromotoren die gewillige politici, zoals Antwerps gedeputeerde Luk Lemmens (N-VA), gunstig willen stemmen om zo een bouwvergunning te krijgen die door de administraties of gemeentebesturen in de provincie zijn afgewezen. Kort na het verschijnen van ons onderzoek opende het Antwerpse gerecht een opsporingsonderzoek naar Johan Morreel. Ook de hoofdcommissaris van de federale politie Freddy Rottiers zit tot over zijn oren in het netwerk. Minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quentin (MR) bestelde vorige week nog een onafhankelijk onderzoek nadat uit een interne bevraging was gebleken dat allerlei vormen van corruptie welig tierden in het korps.
Onlangs brachten we de ‘netwerkfraude’ aan het licht van “de nieuwe Erik Van der Paal”
Tot op heden heeft nog geen enkele krant een letter over het schandaal gepubliceerd. Het bevat nochtans veel sappige details, zoals snoepreisjes naar Venetië waar ook ex-burgemeester van Aalter, Pieter De Crem (CD&V), in carnavalspak verscheen.
Apache spitte samen met Humo ook de duistere handel en wandel van voormalig minister en Europees commissaris Didier Reynders (MR) uit. Sleutelwoorden in dat verhaal zijn “de Russische oligarch Oleg Deripaska” en “kunstfraude”. Ook dat onderzoek werd niet opgepikt door andere media, die nochtans wel breeduit berichtten over de vermeende fraude met kraslootjes van de Nationale Loterij door Reynders.
Ook aan de andere kant van de wereld veroorzaakt Belgisch geld drastische gevolgen. In Cambodja is microfinanciering uitgegroeid tot een miljardenindustrie die kwetsbare gezinnen verder de armoede induwt. Ook België is daaraan medeplichtig, want het investeert via de Belgische Investeringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden (BIO) mee miljoenen in een grote microfinancieringsinstelling. Apache trok het Cambodjaanse platteland op en onderzocht de impact van die investering. Mooie beloftes over “financiële inclusie” botsen daar op een gebrek aan de vereiste due diligence. De door België gefinancierde microkredieten spelen ook een belangrijke rol in de grootschalige ontbossing in het land.
Een dossier waarvoor Apache wel de credits kreeg die het verdiende: in juli onthulden we dat bijna de helft van de Belgische politiezones software gebruiken van Israëlische bedrijven zoals BriefCam of Cellebrite om camerabeelden te analyseren en smartphones uit te lezen. Dat ging regelrecht in tegen de sancties die – na de inval in Gaza – waren afgekondigd tegen Israël. Het nieuws zorgde voor parlementaire debatten en ook voor discussies in vele gemeenteraden. In oktober onthulde Apache dat het Europees Investeringsfonds kapitaal voorzag voor Israëlisch spywarebedrijf Paragon Solutions, wiens technologie ook tegen activisten en journalisten wordt gebruikt.
Soms lijken onderzoeken op een losse flodder, maar gaan ze later toch af met een grote knal
Soms gaan onderzoeken af als een tijdbom. Ze lijken aanvankelijk een losse flodder, maar later – soms een half jaar later – gaan ze toch af met een grote knal.
In augustus – toegegeven, in volle komkommertijd – publiceerde Apache de adviezen voor de socio-culturele sector. Daaruit bleek dat de meeste organisaties die tot de ‘Vlaamse zuil’ behoren, zoals de Vlaamse Volksbeweging waar de politieke wieg van Jan Jambon en Peter De Roover stond, hun subsidies dreigden te verliezen. Organisaties die door N-VA en Vlaams Belang als ‘woke’ werden omschreven, waaronder een organisatie die Anuna De Wever in haar bestuursorgaan heeft, zouden wel beloond worden voor hun goede dossiers. Als de minister, Caroline Gennez (Vooruit), de adviezen volgde. Daar staken haar N-VA-collega’s een stokje voor. Ze weigerden de subsidies goed te keuren.
Maandenlang bleef het muisstil over dit explosieve dossier. De decretale deadline werd meermaals opgeschoven tot de Vlaamse Regering in november de gordiaanse knoop doorhakte. De ‘Vlaamse zuil’ werd uitgekleed, maar “in ruil” werden een aantal organisaties, ondanks een positief advies, niet gesubsidieerd. Zij zouden – zo beweert de Vlaamse Regering die daarvoor geen enkel bewijs aanhaalt – gewelddadig zijn of geweld niet willen afkeuren. De beoordelingscommissies kregen een veeg uit de pan; ze zouden partijdig en ideologisch gekleurd zijn.
Het is opvallend en tekenend voor de geplogenheden van de media, dat het dossier pas werd opgepikt door andere media wanneer Vooruit dreigde met een regeringscrisis.
Overal PFAS
In februari publiceerde Apache de resultaten van een grootschalig onderzoek naar de concentratie van de forever chemical PFAS in ons drinkwater. Uit onze analyses bleek dat zowat de helft van ons kraanwater te veel PFAS bevat. Vooral water dat gewonnen wordt uit rivieren en kanalen is vaak sterk vervuild met korte PFAS (TFA), die in pesticiden zitten. De Vlaamse overheid schoof de bevindingen van Apache terzijde en wees erop dat ze een veel “lichtere” norm hanteerde dan de richtlijn die Europa aanbeveelt. Pas in december, toen de oppositiepartij Groen de cijfers opvroeg bij de watermaatschappijen en HLN.be ze publiceerde, ontstond er commotie over de vervuiling. Het onderzoek van Apache waaruit bleek dat ook flessenwater vaak ernstig vervuild is met PFAS, droeg bij tot de sense of urgency. Nu Europa het achterpoortje sluit, en de lidstaten wil verplichten ook het gehalte aan TFA terug te dringen, staat Vlaanderen met de rug tegen de muur. Dit keer waren de editorialen wél alarmerend.
In februari publiceerde Apache de resultaten van een grootschalig onderzoek naar PFAS in ons drinkwater. Pas in december ontstond er commotie
Toen Ineos-baas Jim Ratcliffe in juni kwam kijken hoe de bouw van zijn nieuwe ethaankraker in de Antwerpse haven vordert, waren alle kranten paraat. Ze tekenden uit zijn mond op dat Project One niet meer zal uitstoten dan een barbecue of een koe. Volgens de Factcheckers “loopt die vergelijking toch een beetje mank”. Apache onderzocht wel de echte klimaatimpact van de nieuwe plasticfabriek in Lillo. En wat bleek: het wordt een koolstofbom. Daarvoor moet je niet alleen kijken naar de uitstoot van de nieuwe kraker maar ook naar de herkomst van de grondstof (ethaangas) waarmee hij werkt: fracking in de VS. Ook de eindbestemming van de geproduceerde plastics (vooral de verbrandingsoven) moet je meetellen. Dat hield de Vlaamse Regering niet tegen om haar eigen regels opzij te schuiven en Ineos 2 miljoen ‘ecologische transformatiesteun’ (newspeak voor ‘geld om te vervuilen’) toe te schuiven.
Klachten en prijzen
Apache werd dit jaar opnieuw geconfronteerd met een verregaande intimidatiepoging. De Amerikaanse voorstander van eugenetica Jonathan Anomaly eiste dat Apache enkele lijnen zou schrappen uit een artikel over hem. Hij eiste ook al – preventief – een dwangsom van 5.000 euro en dreigde met een kortgeding als we niet zouden gehoorzamen.
We werden dit jaar ook geconfronteerd met een georkestreerde aanval vanuit (extreem-)rechtse hoek
Dit was maar het begin van een georkestreerde aanval op Apache vanuit (extreem-)rechtse hoek. Onze berichtgeving over de bedenkelijke opvattingen van de Gentse filofosieprofessor Bouke de Vries en consultant Craig Willy en de onrust die dat veroorzaakte aan de UGent, wordt in rechtse media zoals Doorbraak afgedaan als een poging om de vrije meningsuiting te beknotten door het cancelen van eminente wetenschappers. Ons onderzoek spitste zich daarna vooral toe op Bouke de Vries. Zijn deelname aan een wel erg dubieuze bijeenkomst van ‘rassenwetenschappers’ in Boedapest stemt tot nadenken. Hij publiceerde ook – onder een schuilnaam – een artikel waarin hij argumenteert dat de aanname dat het IQ van vluchtelingen lager is, morele gevolgen heeft, en dat er redenen zijn om vluchtelingen met een laag IQ te weren.
Strijd voor vrije journalistiek
Wie denkt dat er steevast een bedrukte stemming heerst op onze redactie in het Reuzenhuis in Borgerhout, heeft het mis. Dat hangt niet alleen samen met de goede sfeer op de redactie, maar ook met de erkenning die we krijgen van onze lezers én van organisaties en instanties die ons werk blijken te waarderen.
Zo waren we apetrots toen we op 27 maart in de Minard in Gent de Geuzenprijs in ontvangst mochten nemen. Die prijs wordt uitgereikt door het oudste studentengenootschap van het land: ’t Zal Wel Gaan. De redenen waarom we bekroond werden, deed ons blozen. “Apache stelt de vragen die commerciële media uit de weg gaan. Als onafhankelijk nieuwsplatform geeft het een stem aan hen die vaak geen gehoor krijgen. Terwijl andere media zich richten op snelle verhalen, nemen de journalisten van Apache de tijd om dieper te graven en bloot te leggen wat er écht misloopt. Door hun moedige onderzoeksjournalistiek krijgen we een inkijk in zaken die we allemaal zouden moeten weten, maar die te vaak verborgen blijven.”
Apache kreeg de Geuzenprijs. De reden waarom we bekroond werden, deden ons blozen
“Dit is precies waarom de Geuzenprijs hen toekomt. De strijd voor vrije journalistiek is ook de strijd voor een vrije en open samenleving. Vrije media en vrij onderzoek zijn onlosmakelijk verbonden, en het is onze taak als 't Zal Wel Gaan om die waarden te blijven verdedigen.”
Tijdens de uitreiking van de prijs, met Tom Lanoye in het voorprogramma (!), had ondergetekende, die als hoofdredacteur de honneurs moest waarnemen op het podium, knikkende knieën. Terwijl ik mijn aanvaardingsspeech hield, protesteerden een paar honderden uitzinnige leden van de extreemrechtse studentenorganisatie NSV onder de slogan ‘Generatie Remigratie’. De democratische tegenbetogers brachten gelukkig twee keer zoveel volk op de been.
Die bekroning van ’t Zal Wel Gaan inspireerde ook de onafhankelijke jury van de ‘Oscars van Borgerhout’, de Gouden Reuskens. Ze verwijzen er expliciet naar in hun motivatie om Apache te nomineren in de categorie ‘BorgerBelg’; de categorie voor alle genomineerden die iets presteerden op nationaal vlak. In haar motivering schrijft de jury dat Apache vanuit het Reuzenhuis “de vinger aan de pols houdt van de macht”. Ze looft onze strijd voor vrije journalistiek. “Een strijd die bij Apache, recht uit Borgerhout, ook een strijd is voor een vrije en open samenleving”. Op 6 februari, op het Gala van de Gouden Reuskens in De Roma, weten we of we de BorgerBelg-prijs in ontvangst mogen nemen. Het voelt nu al als een overwinning. En na het feestje moeten we niet ver lopen om thuis te komen. Onze redactie ligt op kruipafstand van De Roma. In de – op een na – hipste buurt van de wereld.
